ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଯେନ ଵା ଯଚ୍ଚ ତତ୍ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦକୁତ୍ସଯନ୍। କେଶଲୋମନଖାନ୍ନ୍ଯସ୍ଯେଦ୍ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମେ ରତଃ
ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ କିମ୍ବା ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ ଅବମାନ କରିବା ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ବନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଲାଗିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚୁଲ, ଲୋମ ଓ ନଖ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଆଶ୍ରମାଦାଶ୍ରମଂ ସଦ୍ଯଃ ପୂତୋ ଗଚ୍ଛତି କର୍ମଭିଃ। ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଯୋ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ରଜେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ସତ୍ବରେ ଗଲେ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରି ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଲୋକାସ୍ତେଜୋମଯାସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚାନଂତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ। ସୁଶୀଲଵୃତ୍ତୋ ଵ୍ଯପନୀତକଲ୍ମଷୋ ନ ଚେହ ନାମୁତ୍ର ଚରନ୍ତୁମୀହତେ
ତାଙ୍କର ଲୋକ ଆଲୋକମୟ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଅନନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୋଷ ମୁକ୍ତ ଥିବା ସେ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅରୋଷମୋହୋ ଗତସଂଧିଵିଗ୍ରହଃ ସ ଚେଦୁଦାସୀନଵଦାତ୍ମଚିଂତଯା। ଯମେଷୁ ଚୈଵାନ୍ଯଗତେଷୁ ନ ଵ୍ଯଥଃ ସ୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଶୂନ୍ଯୋ ହୃଦିନାତ୍ମଵିଭ୍ରମଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ରହିତ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ଛାଡ଼ି, ଯଦି ସେ ଉଦାସୀନ ଭାବେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତେବେ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ହୃଦୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭାବରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଭଵେଦ୍ଯଥେଷ୍ଟାଗତିରାତ୍ମଯାଜିନୀ ନିସ୍ସଂଶଯେ ଧର୍ମପରେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯେ। ଅତଃପରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମତୀଵସଦ୍ଗୁଣୈରଧିଷ୍ଠିତଂ ତ୍ରୀନତିଵର୍ତ୍ଯ ଚାଶ୍ରମାନ୍
ଆତ୍ମାର ଉପାସକ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଚାହାନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା, ପରେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଆଶ୍ରମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଥମୁକ୍ତଂ ପରମାଶ୍ରମଂ ଶୃଣୁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ପରମଂ ପରାଯଣମ୍। ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂସ୍କାରମେତାଭ୍ଯାମାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଂ ତତଃ ପରମ୍
ଚତୁର୍ଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଉଛି; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ପୂର୍ବ ଦୁଇ ଆଶ୍ରମର ସଂସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପରେ ସେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପରମାତ୍ମାର୍ଥଂ ତତ୍ତ୍ଵମେକମନାଃ ଶୃଣୁ। କାଷାଯଂ ଧାରଯିତ୍ଵା ତୁ ଶ୍ରେଣୀସ୍ଥାନେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ
ଏବେ ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ। କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତିନି ପ୍ରକାର ତ୍ୟାଗର ମାର୍ଗରେ ରହିବା ଦରକାର।
ଯୋ ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ପାରିଵ୍ରାଜ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍। ତଦ୍ଭାଵନେନ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ତନଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଥା
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିବ୍ରାଜକ ମାର୍ଗକୁ ଯାଏ, ସେ ଭାବନାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଚରଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ—ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶୃଣ।
ଏକ ଏଵ ଚରେଦ୍ଧର୍ମଂ ସିଧ୍ଯର୍ଥମସହାଯଵାନ୍। ଏକଶ୍ଚରତି ଯଃ ପଶ୍ଯନ୍ନ ଜହାତି ନ ହୀଯତେ
ଏକାକୀ, ସହାୟ ବିନା, ସେ ନିଜ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏକାକି ଚାଲେ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଦେଖେ, ସେ କେବେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼େନି, କେବେ ଅବନତି ହୁଏନି।
ଅନଗ୍ନିରନିକେତସ୍ତୁ ଗ୍ରାମଂ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମାଶ୍ରଯେତ୍। ଅଶ୍ଵସ୍ତନଵିଧାନଃ ସ୍ଯାନ୍ମୁନିର୍ଭାଵସମନ୍ଵିତଃ
ଅଗ୍ନି ଓ ନିଜ ଘର ବିନା, ମୁନି ଗ୍ରାମକୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ଶୋଇବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୁନିର ଭାବରେ ରହିବା ଦରକାର।
ଲଘ୍ଵାଶୀ ନିଯତାହାରଃ ସକୃଦନ୍ନଂ ନିଷେଵଯେତ୍। କପାଲଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲାନି କୁଚେଲମସହାଯତା
ଅଳ୍ପ ଖାଇବା, ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରିବା, ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ସାଥୀ ହେଉଛି ଏକ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ଗଛମୂଳ, ଝିଣ୍ଡିଆ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏକାକିପଣ।
ଉପେକ୍ଷା ସର୍ଵଭୂତାନାମେତାଵଦ୍ଭିକ୍ଷୁ ଲକ୍ଷଣମ୍। ଯସ୍ମିନ୍ଵାଚଃ ପ୍ରଵିଶଂତି କୂପେ ପ୍ରାପ୍ତା ମୃତା ଇଵ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଉଦାସୀନତା—ଏହିଏ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ଯାହାଠାରେ କଥା ଯାଇ ଅପରିଚିତ କୂଆରେ ପଡ଼ି ମୃତ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ନ ଵକ୍ତାରଂ ପୁନର୍ଯାଂତି ସ କୈଵଲ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵସେତ୍। ନୈଵ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ଶୃଣୁଯାଦଵାଚ୍ଯଂ ଜାତୁ କସ୍ଯଚିତ୍
ଯେଉଁଠାରେ କଥା ଫେରି ଆସେନାହିଁ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ଉଚିତ। ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ଅନୁଚିତ କଥା ଦେଖିବା ନାହିଁ, ଶୁଣିବା ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ନୈତଦ୍ଭୂଯାତ୍କଥଂଚନ। ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାନୁକୂଲଂ ତଦେଵ ସତତଂ ଵଦେତ୍
ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି କଥା କେବେ ଘଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ସେଇ କଥା ସଦା କହିବା ଉଚିତ।
ତୂଷ୍ଣୀମାସୀତ ନିଂଦାଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ଭୈଷଜ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଯେନ ପୂର୍ଣମିଵାକାଶଂ ଭଵତ୍ଯେକେନ ସର୍ଵଦା
ନିନ୍ଦା ସମୟରେ ସେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ବସିବା ଉଚିତ, ନିଜ ପାଇଁ ଔଷଧ ଲଗାଇବା ଭଳି। ଯାହା ପାଇଁ ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ଶୂନ୍ଯଂ ଯେନ ସମାକୀର୍ଣଂ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ଶୂନ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯେନକେନ ଚିଦାଛିନ୍ନୋ ଯେନକେନ ଚିଦାଶିତଃ। ଯତ୍ର କ୍ଵଚନ ଶାଯୀ ଚ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଏ, କାହାରି ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, କେଉଁଠି ହେଉ ଶୋଏ—ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଅହେରିଵ ଜନାଦ୍ଭୀତଃ ସୁହୃଦୋ ନରକାଦିଵ। କୃପଣାଦିଵ ନାରୀଭ୍ଯସ୍ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ସାପ ଭଳି ଲୋକମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି, ବନ୍ଧୁ ଭଳି ନରକରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ ଭଳି ନାରୀମାନେ ଦୂରେ ରହନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ନ ହୃଷ୍ଯେତ ଵିଷୀଦେତ ମାନିତୋ ମାନିତସ୍ତଥା। ସର୍ଵଭୂତେଷ୍ଵଭଯଦସ୍ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅପମାନିତ ହେଲେ ସେ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖି ହୁଏନି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟ ମୁକ୍ତ କରେ—ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ନାଭିନଂଦେତ ମରଣଂ ନାଭିନଂଦେତ ଜୀଵିତମ୍। କାଲମେଵ ନିରୀକ୍ଷେତ ନିର୍ଦେଶଂ କୃଷକୋ ଯଥା
ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଆନନ୍ଦ କରେ, ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ନ ଆନନ୍ଦ କରେ। ସେ କେବଳ ସମୟକୁ ଦେଖେ, ଚାଷୀ ଭଳି ଠିକ୍ ବେଳା ଅପେକ୍ଷା କରେ।
ଅନଭ୍ଯାହତଚିତ୍ତଶ୍ଚ ଦାଂତଶ୍ଚାହତଧୀସ୍ତଥା। ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ନରୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତତୋ ଦିଵମ୍
ଯାହାର ମନ ଅଚଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି, ବୁଦ୍ଧି ଅକ୍ଷତ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ—ସେଉଁଠି ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ଭୂତାନାମଭଯଂ ଯତଃ। ତସ୍ଯ ଦେହଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଭଯଂ ନାସ୍ତି କୁତଶ୍ଚନ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟ ମୁକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟ ନାହିଁ—ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ କେଉଁଠୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।
ଯଥା ନାଗପଦେଽନ୍ଯାନି ପଦାନି ପଦଗାମିନାମ୍। ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାଵଲୀଯଂତେ ତଥା ଜ୍ଞାନାନି ଚେତସି
ଯେପରି ହାତୀର ପାଦଚିହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପାଦଚିହ୍ନ ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।
ଏଵଂ ସର୍ଵମହିଂସାଯାଂ ଧର୍ମୋଽର୍ଥଶ୍ଚ ମହୀଯତେ। ମୃତଃ ସ ନିତ୍ଯଂ ଭଵତି ଯୋ ହିଂସାଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଅହିଂସାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉନ୍ନତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ହିଂସା କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି।
ଅହିଂସକସ୍ତତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଧୃତିମାନ୍ନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ। ଶରଣ୍ଯସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍
ଯେଉଁଜଣ ଅହିଂସାପରାୟଣ, ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ତାରେ ଅଟୁଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନତୃପ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ଭଯସ୍ଯ ମନୀଷିଣଃ। ନ ମୃତ୍ଯୁରଧିକୋଭାଵଃ ସୋମୃତତ୍ଵଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବାନ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରେନି; ସେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵସଂଗେଭ୍ଯୋ ମୁନିରାକାଶଵତ୍ସ୍ଥିତଃ। ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରିଯକରଃ ଶାଂତସ୍ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଆକାଶ ପରି ଅପରିଗ୍ରହୀ ଓ ଶାନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି।
ଜୀଵିତଂ ଯସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଧର୍ମୋରତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ। ଅହୋରାତ୍ରାଦି ପୁଣ୍ଯାର୍ଥଂ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯାହାଙ୍କର ଜୀବନ ଧର୍ମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଧର୍ମରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦିନ ରାତି ପୁଣ୍ୟ କାମନାରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି, ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି।
ନିଵାରିତସମାରଂଭଂ ନିର୍ନମସ୍କାରମସ୍ତୁତିମ୍। ଅକ୍ଷୀଣଂ କ୍ଷୀଣକର୍ମାଣଂ ତଂ ଦେଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରୋକିଛନ୍ତି, କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତିନାହିଁ, କାହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ, ତାଙ୍କର କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଦେହ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସୁଖଂ ରମଂତେ ସର୍ଵାଣି ଦୁଃଖାନି ଭୃଶଂ ଭଵଂତି। ତେଷାଂ ଭଵୋତ୍ପାଦନଜାତଖେଦଃ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ କର୍ମାଣି ଚ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିର କଷ୍ଟ ବୁଝି, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଲୋକେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।