ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଗୁରୁଂ ବ୍ରୂଯାଦଭିଧାଂ ସ୍ଵାଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନିତି। ଇଦଂ କରିଷ୍ଯେ ଭଗଵନ୍ନିଦଂ ଚାପି ମଯା କୃତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିଷ୍ୟ ନିଜ କାମର କଥା ଜଣେଇବା ଉଚିତ, 'ଭଗବନ୍, ଏହି କାମ କରିବି' କିମ୍ବା 'ଏହି କାମ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଯାଇଛି' ବୋଲି କହିବା ଦରକାର।
ଇତି ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରଵେ ଧନମ୍। କୁର୍ଯାତ୍କୃତଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯେଯଂ ଗୁରଵେ ପୁନଃ
ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣେଇ, ଯେଉଁ ଧନ ମିଳିଛି ତାହା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛି ବୋଲି ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ।
ଯାଂସ୍ତୁ ଗଂଧାନ୍ରସାନ୍ଵାପି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନ ସେଵତେ। ସେଵେତ ତାନ୍ସମାଵୃତ୍ଯ ଇତି ଧର୍ମେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ରସ ଶିଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ପଢ଼ାଶେଷ ହେବା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ।
ଯେ କେଚିଦ୍ଵିସ୍ତରେଣୋକ୍ତା ନିଯମା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ତାନ୍ସର୍ଵାନନୁଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭକ୍ତଶ୍ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଗୁରୋଃ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି, ଗୁରୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଏଵ ଗୁରଵେ ପ୍ରୀତିମୁପକୃତ୍ଯ ଯଥାବଲମ୍। ଅଗ୍ରାମ୍ଯେଷ୍ଵାଶ୍ରମେଷ୍ଵେଵ ଶିଷ୍ଯୋ ଵର୍ତେତ କର୍ମଣା
ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ମାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦଵେଦୌ ତଥା ଵେଦାନ୍ଵେଦାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ। ଭିକ୍ଷାଭୁଗପ୍ଯଧଃଶାଯୀ ସମଧୀତ୍ଯ ଗୁରୋର୍ମୁଖାତ୍
ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ବେଦ, ବେଦଙ୍ଗ ଏବଂ ବେଦର ଅର୍ଥ ଶିଖି, ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ନେଇବା ଉଚିତ।
ଵେଦଵ୍ରତୋପଯୋଗୀ ଚ ଚତୁର୍ଥାଂଶେନ ଯୋଗତଃ। ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ଵା ସମାଵର୍ତେଦ୍ଯଥାଵିଧି
ବେଦାଧ୍ୟୟନର ବ୍ରତ ପୂରଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାନ୍ଵିତୈର୍ଯୁତୋ ଦାରୈରଗ୍ନୀନାଵାହ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯମାଯୁଷୋ ଭାଗଂ ଗୃହମେଧୀ ସମାଚରେତ୍
ଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଥଵୃତ୍ତଯଃ ପୂର୍ଵଂ ଚତସ୍ରୋ ମୁନିଭିଃ କୃତାଃ। କୁସୂଲଧାନ୍ଯା ପ୍ରଥମା କୁଂଭୀଧାନ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯକା
ମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଗୃହସ୍ଥ ଚଳାଚଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଢେରରେ ଧାନ୍ୟ ରଖିବା, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ମଟକରେ ଧାନ୍ୟ ରଖିବା।
ଅଶ୍ଵସ୍ତନୀ ତୃତୀଯୋକ୍ତା କାପୋତ୍ଯଥ ଚତୁର୍ଥିକା। ତାସାଂ ପରାପରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧର୍ମତୋ ଲୋକଜିତ୍ତମା୩୦୦ 1.15.
ତୃତୀୟଟିକୁ 'ଘୋଡ଼ା ଛାତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଚତୁର୍ଥଟି 'ପରାବା ଭଳି'। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକଜୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
ଷଟ୍କର୍ମଵର୍ତ୍ତକସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତ୍ରିଭିରନ୍ଯଃ ପ୍ରସର୍ପତେ। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ ସ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତଃ
ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ଛଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ରହେ।
ଗୃହମେଧିଵ୍ରତାଦନ୍ଯନ୍ମହତ୍ତୀର୍ଥଂ ନ ଚକ୍ଷତେ। ନାତ୍ମାର୍ଥେ ପାଚଯେଦନ୍ନଂ ନ ଵୃଥା ଘାତଯେତ୍ପଶୁମ୍
ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରତଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ନିଜ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ପଶୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାଣୀ ଵା ଯଦି ଵାପ୍ରାଣୀ ସଂସ୍କାରାଦ୍ଯଜ୍ଞମର୍ହତି। ନ ଦିଵା ପ୍ରସ୍ଵପେଜ୍ଜାତୁ ନ ପୂର୍ଵାପରରାତ୍ରଯୋଃ
ଜୀବ ହେଉ କି ଅଜୀବ, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଦିନେ କେବେ ଶୁଏବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୁଏବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଭୁଂଜୀତାଂତରାକାଲେ ନାନୃତଂ ତୁ ଵଦେଦିହ। ନ ଚାପ୍ଯଶ୍ନନ୍ଵସେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଗୃହେ କଶ୍ଚିଦପୂଜିତଃ
ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଗୃହରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ନଦେଇ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଥାସ୍ଯାତିଥଯଃ ପୂଜ୍ଯା ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଵହାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଵେଦଵିଦ୍ଯାଵ୍ରତସ୍ନାତା ଶ୍ରୋତ୍ରିଯା ଵେଦପାରଗାଃ
ଏହିପରି, ଅତିଥିମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ।
ସ୍ଵକର୍ମଜୀଵିନୋଦାଂତାଃ କ୍ରିଯାଵଂତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ତେଷାଂ ହଵ୍ଯଂ ଚ କଵ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯର୍ହଣାର୍ଥଂ ଵିଧୀଯତେ
ଯେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, କ୍ରିୟା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନଶ୍ଵରୈସ୍ସଂପ୍ରଯାତସ୍ଯ ସ୍ଵଧର୍ମାପଗତସ୍ଯ ଚ। ଅପଵିଦ୍ଧାଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଗୁରୋର୍ଵାଲୀକକାରିଣଃ
ଯିଏ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି, ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଉପେକ୍ଷା କରିଛି, କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିଛି—
ଅସତ୍ଯାଭିନିଵେଶସ୍ଯ ନାଧିକାରୋସ୍ତି କର୍ମଣୋଃ। ସଂଵିଭାଗୋତ୍ର ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶିଷ୍ଯତେ
ଯିଏ ମିଥ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତ, ସେଠାରେ କୌଣସି କର୍ମ କରିବାର ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ବାଣ୍ଟିବା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ତଥୈଵାପଚମାନେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦେଯଂ ଗୃହମେଧିନା। ଵିଘସାଶୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାମୃତଭୋଜନଃ
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ରନ୍ଧୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ସଦା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ 'ବିଘସାଶୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସଦା ଅମୃତ ଭୋଜନ କରେ।
ଅମୃତଂ ଯଜ୍ଞଶେଷଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୋଜନଂ ହଵିଷା ସମମ୍। ସଂଭୁକ୍ତଶେଷଂ ଯୋଶ୍ନାତି ତମାହୁର୍ଵିଘସାଶିନମ୍
ଯଜ୍ଞର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଅମୃତ ସମାନ, ଏହା ହବିଷ ଭୋଜନ ସହିତ ସମାନ। ଯିଏ ବାଣ୍ଟିବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ 'ବିଘସାଶୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଵଦାରନିରତୋ ଦାଂତୋ ଦକ୍ଷୋତ୍ଯର୍ଥଂ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ। ଋତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାଚାର୍ଯମାତୁଲାତିଥିସଂହତୈଃ
ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ, ଋତ୍ବିଜ୍, ପୁରୋହିତ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମାମା, ଅତିଥିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—
ଵୃଦ୍ଧବାଲାତୁରୈର୍ଵୈଦ୍ଯୈର୍ଜ୍ଞାତିସଂବଂଧି ବାଂଧଵୈଃ। ମାତ୍ରା ପିତ୍ରା ଚ ଜାମାତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ପୁତ୍ରେଣ ଭାର୍ଯଯା
ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ରୋଗୀ, ଡାକ୍ତର, ଆତ୍ମୀୟ, ସମ୍ପର୍କୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ମା, ବାପା, ଜାମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ—
ଦୁହିତ୍ରା ଦାସଵର୍ଗେଣ ଵିଵାଦଂ ନ ସମାଚରେତ୍। ଏତାନ୍ଵିମୁଚ୍ଯ ସଂଵାଦାନ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଜିଏ ଝିଅ କିମ୍ବା ଦାସମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏତୈର୍ଜିତୈସ୍ତୁ ଜଯତି ସର୍ଵଲୋକାନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଆଚାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଶଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ ପ୍ରଭୁଃ ପିତା
ଏହିମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିବା ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ନାଥ, ବାପା ପ୍ରଜାପତି ଲୋକର ନାଥ।
ଅତିଥିଃ ସର୍ଵଲୋକେଶ ଋତ୍ଵିଗ୍ଵେଦାଶ୍ରଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଜାମାତାପ୍ସରସାଂଲୋକେ ଜ୍ଞାତଯୋ ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକାଃ
ଅତିଥି ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ, ଋତ୍ବିଜ୍ ବେଦ ଲୋକର ନାଥ। ଜାମାତା ଅପ୍ସରାମାନେ ଥିବା ଲୋକର ନାଥ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବୈଶ୍ୱଦେବିକ ଲୋକର ନାଥ।
ସଂବଂଧି ବାଂଧଵା ଦିକ୍ଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମାତୃମାତୁଲୌ। ଵୃଦ୍ଧବାଲାତୁରାଶ୍ଚୈଵ ଆକାଶେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ
ସମ୍ପର୍କୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପୃଥିବୀର ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକର ନାଥ। ମା, ମାମା, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ରୋଗୀମାନେ ଆକାଶରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପୁରୋଧା ଋଷିଲୋକେଶଃ ସଂଶ୍ରିତାସ୍ସାଧ୍ଯଲୋକପାଃ। ଅଶ୍ଵିଲୋକପତିର୍ଵୈଦ୍ଯୋ ଭ୍ରାତା ତୁ ଵସୁଲୋକପଃ
ପୁରୋହିତ ଋଷିମାନେ ଥିବା ଲୋକର ନାଥ, ଶରଣାଗତମାନେ ସାଧ୍ୟ ଲୋକର ରକ୍ଷକ। ଡାକ୍ତର ଅଶ୍ୱ ଲୋକର ନାଥ, ଭାଇ ବସୁ ଲୋକର ରକ୍ଷକ।
ଚଂଦ୍ରଲୋକେଶ୍ଵରୀ ଭାର୍ଯା ଦୁହିତାପ୍ସରସାଂ ଗୃହେ। ଭ୍ରାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଃ ପିତ୍ରା ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ର ସ୍ଵକାତନୁଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକର ରାଣୀ, ଝିଅ ଘରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ। ବଡ଼ ଭାଇ ବାପା ସମାନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ନିଜ ଦେହ ସମାନ।
କାଯସ୍ଥା ଦାସଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଦୁହିତା କୃପଣଂ ପରମ୍। ତସ୍ମାଦେତୈରଧିକ୍ଷିପ୍ତଃ ସହେନ୍ନିତ୍ଯମସଂଜ୍ଵରଃ
କାୟସ୍ଥ, ଦାସମାନେ ଓ ଝିଅ, ଏମାନେ ବିଶେଷ କରୁଣା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ, ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ସଦା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ୍।
ଗୃହଧର୍ମରତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଧର୍ମନିଷ୍ଠୋ ଜିତକ୍ଲମଃ। ନାରଭେଦ୍ବହୁକାର୍ଯାଣି ଧର୍ମଵାନ୍କିଂଚିଦାରଭେତ୍
ଯିଏ ଗୃହଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଶ୍ରମକୁ ଜିତିଛି, ସେ ବହୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧର୍ମବାନ୍ କେବଳ କିଛି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍।