ଵସଂତି ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତୁ ନରାଃ ସୁକୃତକର୍ମିଣଃ। ତେ ଲଭଂତେ ମହାଭୋଗାନ୍କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯଥା ମହୋଦଧେସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଚାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଲାଶଯଃ। ତଥା ଵୈ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ମହାସାଗର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ସମାନ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ ଗୁଣୈଃ। ଅଥ ତେଽନ୍ଯାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷେତ୍ରେ ଯେଽସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ସମାନ ଗୁଣବତୀ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଗଜଵକ୍ତ୍ରଃ କୁମାରଶ୍ଚ ରେଵଂତଃ ସଦିଵାକରଃ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଗଜମୁଖ (ଗଣେଶ), କୁମାର, ରେବନ୍ତ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଅଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୂତୀ ତଥା ଦେଵୀ କନ୍ଯା କ୍ଷେମଂକରୀ ସଦା। ଅଲଂ ତପୋଭିର୍ନିଯମୈଃ ସୁକ୍ରିଯାର୍ଚନକାରିଣାମ୍
ଶିବଦୂତୀ, ଦେବୀ, ଏବଂ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା କନ୍ୟା, ଏମାନେ ସଦା ଭଲ କାମ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ରତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ରତୋପଵାସକର୍ମାଣି କୃତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ମହାଂତ୍ଯପି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତୁ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯେ ଯସ୍ତିଷ୍ଠତି ନିରୁଦ୍ଯମଃ
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ରହେ,
ଲଭତେ ସର୍ଵକାମିତ୍ଵଂ ଯୋଽତ୍ରୈଵାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଃ ସଦା। ପିତାମହସମଂ ଯାତି ସ୍ଥାନଂ ପରମମଵ୍ଯଯମ୍
ଏଠାରେ ଯିଏ ସଦା ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଏ ଏବଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମାନ ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
କୃତେ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵର୍ଷୈସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ହାଯନେନ ତୁ। ମାସେନ ଦ୍ଵାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଅହୋରାତ୍ରେଣ ତତ୍କଲୌ
କୃତଯୁଗରେ ବାରଷ ବର୍ଷ, ତ୍ରେତାରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ମାସ ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏକ ଦିନ ରାତିରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ଭୀଷ୍ମ।
ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲୋକେ କ୍ଷେତ୍ରେସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଦେଵଦେଵେନ ପୁରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ମମ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷେତ୍ରମସ୍ତୀହ ଭୂତଲେ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନାରଣ୍ଯମେତତ୍ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ଏ ଭୂମିରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ। ଯଥୋକ୍ତକାରିଣଃ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ—ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଏକସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମେ ଧର୍ମଂ ଯୋଽନୁତିଷ୍ଠେଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଅକାମଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସ ପରତ୍ର ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଜୀବନର କୌଣସି ଏକ ଆଶ୍ରମରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ସେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଚତୁଷ୍ପଥାହି ନିଃଶ୍ରେଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣେହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଏତାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନିଶ୍ରେଣୀଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ରହିଛି। ଏହି ସିଢ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଆଯୁଷୋଽପି ଚତୁର୍ଭାଗଂ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯନସୂଯକଃ। ଗୁରୌ ଵା ଗୁରୁପୁତ୍ରେ ଵା ଵସେଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ସେ ଜୀବନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।
କର୍ମାତିରେକେଣ ଗୁରୋରଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ବୁଭୂଷତା। ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ପ୍ରଦାପୀ ସ୍ଯାଦାହୂତୋ ଗୁରୁମାଶ୍ରଯେତ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜର କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଡାକିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଦରକାର।
ଜଘନ୍ଯଶାଯୀ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଯାଦୁତ୍ଥାଯୀ ଗୁରୁଵେଶ୍ମନି। ଯଚ୍ଚ ଶିଷ୍ଯେଣ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମାସେଵନାଦିକମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଶିଷ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ଶୋଇବା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସେବା କିମ୍ବା କାମ କରିବାକୁ କୁହାଯିବ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବା ଦରକାର।
କୃତମିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ। କିଂକରଃ ସର୍ଵକାରୀ ଚ ସର୍ଵକର୍ମସୁକୋଵିଦଃ
ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ରହିବା ଉଚିତ, ଏହି କାମ ସବୁ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଭାବି। ସେ ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସଦା ସେବାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଦରକାର।
ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷୋ ଗୁଣୋପେତୋ ବ୍ରୂଯାଦିଷ୍ଟମଥୋତ୍ତରମ୍। ଚକ୍ଷୁଷା ଗୁରୁମଵ୍ଯଗ୍ରୋ ନିରୀକ୍ଷେତ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଶିଷ୍ୟ ପବିତ୍ର, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ପଚାରିଲେ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ହେଲେ ମାତ୍ର କଥା କହିବା ଦରକାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅବିଚଳ ମନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ନାଽଭୁକ୍ତଵତି ଚାଶ୍ନୀଯାଦପୀତଵତି ନୋ ପିବେତ୍। ନ ତିଷ୍ଠତି ତଥାସୀତ ନ ସୁପ୍ତେନୈଵ ସଂଵିଶେତ୍
ଗୁରୁ ଖାଇନଥିବାବେଳେ ଶିଷ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ପିଇନଥିବାବେଳେ ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଦଢ଼ିଆ ରହିଲେ ଶିଷ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ଜାଗିଥିଲେ ଶିଷ୍ୟ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଉତ୍ତାନାଭ୍ଯାଂ ଚ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପାଦାଵସ୍ଯ ମୃଦୁ ସ୍ପୃଶେତ୍। ଦକ୍ଷିଣଂ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ସଵ୍ଯଂ ସଵ୍ଯେନ ପୀଡଯେତ୍
ଉଭୟ ହାତ ସିଧା କରି, ଶିଷ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ, ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତରେ ହଳୁକ ଚାପ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଗୁରୁଂ ବ୍ରୂଯାଦଭିଧାଂ ସ୍ଵାଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନିତି। ଇଦଂ କରିଷ୍ଯେ ଭଗଵନ୍ନିଦଂ ଚାପି ମଯା କୃତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିଷ୍ୟ ନିଜ କାମର କଥା ଜଣେଇବା ଉଚିତ, 'ଭଗବନ୍, ଏହି କାମ କରିବି' କିମ୍ବା 'ଏହି କାମ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଯାଇଛି' ବୋଲି କହିବା ଦରକାର।
ଇତି ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରଵେ ଧନମ୍। କୁର୍ଯାତ୍କୃତଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯେଯଂ ଗୁରଵେ ପୁନଃ
ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣେଇ, ଯେଉଁ ଧନ ମିଳିଛି ତାହା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛି ବୋଲି ପୁଣିଥରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ।
ଯାଂସ୍ତୁ ଗଂଧାନ୍ରସାନ୍ଵାପି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନ ସେଵତେ। ସେଵେତ ତାନ୍ସମାଵୃତ୍ଯ ଇତି ଧର୍ମେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ରସ ଶିଷ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ପଢ଼ାଶେଷ ହେବା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ।
ଯେ କେଚିଦ୍ଵିସ୍ତରେଣୋକ୍ତା ନିଯମା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ତାନ୍ସର୍ଵାନନୁଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭକ୍ତଶ୍ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଗୁରୋଃ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି, ଗୁରୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଏଵ ଗୁରଵେ ପ୍ରୀତିମୁପକୃତ୍ଯ ଯଥାବଲମ୍। ଅଗ୍ରାମ୍ଯେଷ୍ଵାଶ୍ରମେଷ୍ଵେଵ ଶିଷ୍ଯୋ ଵର୍ତେତ କର୍ମଣା
ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ମାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦଵେଦୌ ତଥା ଵେଦାନ୍ଵେଦାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ। ଭିକ୍ଷାଭୁଗପ୍ଯଧଃଶାଯୀ ସମଧୀତ୍ଯ ଗୁରୋର୍ମୁଖାତ୍
ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ବେଦ, ବେଦଙ୍ଗ ଏବଂ ବେଦର ଅର୍ଥ ଶିଖି, ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ନେଇବା ଉଚିତ।
ଵେଦଵ୍ରତୋପଯୋଗୀ ଚ ଚତୁର୍ଥାଂଶେନ ଯୋଗତଃ। ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ଵା ସମାଵର୍ତେଦ୍ଯଥାଵିଧି
ବେଦାଧ୍ୟୟନର ବ୍ରତ ପୂରଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାନ୍ଵିତୈର୍ଯୁତୋ ଦାରୈରଗ୍ନୀନାଵାହ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯମାଯୁଷୋ ଭାଗଂ ଗୃହମେଧୀ ସମାଚରେତ୍
ଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଥଵୃତ୍ତଯଃ ପୂର୍ଵଂ ଚତସ୍ରୋ ମୁନିଭିଃ କୃତାଃ। କୁସୂଲଧାନ୍ଯା ପ୍ରଥମା କୁଂଭୀଧାନ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯକା
ମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଗୃହସ୍ଥ ଚଳାଚଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଢେରରେ ଧାନ୍ୟ ରଖିବା, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ମଟକରେ ଧାନ୍ୟ ରଖିବା।
ଅଶ୍ଵସ୍ତନୀ ତୃତୀଯୋକ୍ତା କାପୋତ୍ଯଥ ଚତୁର୍ଥିକା। ତାସାଂ ପରାପରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧର୍ମତୋ ଲୋକଜିତ୍ତମା୩୦୦ 1.15.
ତୃତୀୟଟିକୁ 'ଘୋଡ଼ା ଛାତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଚତୁର୍ଥଟି 'ପରାବା ଭଳି'। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକଜୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।