ସ୍ଥଲଜା ଜଲଜାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵେଦାଂଡୋଦ୍ଭିଜ୍ଜରାଯୁଜାଃ। ସକାମା ଵାପ୍ଯକାମା ଵା ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵନେ ମୃତାଃ
ସ୍ଥଳଜ, ଜଳଜ, ଘମରୁ ଜନ୍ମା, ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମା, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମା, ଇଚ୍ଛା ସହିତ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ବିନା, ପୁଷ୍କରର ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—
ସୂର୍ଯପ୍ରଭଵିମାନସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାଂତି ତେ। କଲୌ ଯୁଗେ ମହାଘୋରେ ପ୍ରଜାଃ ପାପସମୀରିତାଃ
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ବିମାନରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ପାପରେ ଚାଳିତ।
ନାନ୍ଯେନାସ୍ମିନ୍ନୁପାଯେନ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ଲଭ୍ଯତେ। ଵସଂତି ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଚନରତା ନରାଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ରହି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକମାନେ—
କଲୌ ଯୁଗେ କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ କ୍ଲିଶ୍ଯଂତ୍ଯନ୍ଯେ ନିରର୍ଥକାଃ। ରାତ୍ରୌ କରୋତି ଯତ୍ପାପଂ ନରଃ ପଂଚଭିରିଂଦ୍ରିଯୈଃ
କଳିଯୁଗରେ ସେମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ରାତିରେ ଲୋକ ଯେଉଁ ପାପ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରେ—
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କାମକ୍ରୋଧଵଶାନୁଗାଃ। ପ୍ରାତଃ ସ ଜଲମାସାଦ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ତୁ ପିତାମହମ୍
କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ—ସେ ଯଦି ପ୍ରଭାତରେ ପୁଷ୍କରରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଶୁଚି ହୁଏ—
ଅଭିଗମ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଉଦଯେଽର୍କସ୍ଯ ଚାରଭ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଦର୍ଶନମୂର୍ଧ୍ଵଗମ୍
ସେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦର୍ଶନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସିଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ମାନସାଖ୍ଯେ ପ୍ରସଂଚିଂତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗେ ହରେଦଘମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରିଂଚିଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକତାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ମଣିଷର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନାସ୍ତମଯାନ୍ତଂ ଯଦିଂଦ୍ରିଯୈଃ ପାପମାଚରେତ୍। ପିତାମହସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ପାପ କରେ, ପିତାମହଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୁଂଜାନୋପି ସକାମତଃ। ଯଃ ପୁଷ୍କରେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତୋ ନିଵସେତ୍ତପସି ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଇଚ୍ଛାକୁ ସହିତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ରହେ,
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ମିଷ୍ଟାନ୍ନାସ୍ଵାଦଭୋଜନଃ। ତ୍ରିକାଲମପି ଭୁଂଜାନୋ ଵାଯୁଭକ୍ଷସମୋ ମତଃ
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ତିନିବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମଣିଷ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଵସଂତି ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତୁ ନରାଃ ସୁକୃତକର୍ମିଣଃ। ତେ ଲଭଂତେ ମହାଭୋଗାନ୍କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯଥା ମହୋଦଧେସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଚାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଲାଶଯଃ। ତଥା ଵୈ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ମହାସାଗର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ସମାନ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ ଗୁଣୈଃ। ଅଥ ତେଽନ୍ଯାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷେତ୍ରେ ଯେଽସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ସମାନ ଗୁଣବତୀ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଗଜଵକ୍ତ୍ରଃ କୁମାରଶ୍ଚ ରେଵଂତଃ ସଦିଵାକରଃ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଗଜମୁଖ (ଗଣେଶ), କୁମାର, ରେବନ୍ତ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଅଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୂତୀ ତଥା ଦେଵୀ କନ୍ଯା କ୍ଷେମଂକରୀ ସଦା। ଅଲଂ ତପୋଭିର୍ନିଯମୈଃ ସୁକ୍ରିଯାର୍ଚନକାରିଣାମ୍
ଶିବଦୂତୀ, ଦେବୀ, ଏବଂ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା କନ୍ୟା, ଏମାନେ ସଦା ଭଲ କାମ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ରତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ରତୋପଵାସକର୍ମାଣି କୃତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ମହାଂତ୍ଯପି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତୁ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯେ ଯସ୍ତିଷ୍ଠତି ନିରୁଦ୍ଯମଃ
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ରହେ,
ଲଭତେ ସର୍ଵକାମିତ୍ଵଂ ଯୋଽତ୍ରୈଵାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଃ ସଦା। ପିତାମହସମଂ ଯାତି ସ୍ଥାନଂ ପରମମଵ୍ଯଯମ୍
ଏଠାରେ ଯିଏ ସଦା ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଏ ଏବଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମାନ ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
କୃତେ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵର୍ଷୈସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ହାଯନେନ ତୁ। ମାସେନ ଦ୍ଵାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଅହୋରାତ୍ରେଣ ତତ୍କଲୌ
କୃତଯୁଗରେ ବାରଷ ବର୍ଷ, ତ୍ରେତାରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ମାସ ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏକ ଦିନ ରାତିରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ଭୀଷ୍ମ।
ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲୋକେ କ୍ଷେତ୍ରେସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଦେଵଦେଵେନ ପୁରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ମମ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷେତ୍ରମସ୍ତୀହ ଭୂତଲେ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନାରଣ୍ଯମେତତ୍ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ଏ ଭୂମିରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ। ଯଥୋକ୍ତକାରିଣଃ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ—ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଏକସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମେ ଧର୍ମଂ ଯୋଽନୁତିଷ୍ଠେଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଅକାମଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସ ପରତ୍ର ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଜୀବନର କୌଣସି ଏକ ଆଶ୍ରମରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ସେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଚତୁଷ୍ପଥାହି ନିଃଶ୍ରେଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣେହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଏତାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନିଶ୍ରେଣୀଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ରହିଛି। ଏହି ସିଢ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମଣିଷ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଆଯୁଷୋଽପି ଚତୁର୍ଭାଗଂ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯନସୂଯକଃ। ଗୁରୌ ଵା ଗୁରୁପୁତ୍ରେ ଵା ଵସେଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ସେ ଜୀବନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।
କର୍ମାତିରେକେଣ ଗୁରୋରଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ବୁଭୂଷତା। ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ପ୍ରଦାପୀ ସ୍ଯାଦାହୂତୋ ଗୁରୁମାଶ୍ରଯେତ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜର କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଡାକିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଦରକାର।
ଜଘନ୍ଯଶାଯୀ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଯାଦୁତ୍ଥାଯୀ ଗୁରୁଵେଶ୍ମନି। ଯଚ୍ଚ ଶିଷ୍ଯେଣ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମାସେଵନାଦିକମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଶିଷ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ଶୋଇବା ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସେବା କିମ୍ବା କାମ କରିବାକୁ କୁହାଯିବ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବା ଦରକାର।
କୃତମିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ। କିଂକରଃ ସର୍ଵକାରୀ ଚ ସର୍ଵକର୍ମସୁକୋଵିଦଃ
ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ରହିବା ଉଚିତ, ଏହି କାମ ସବୁ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଭାବି। ସେ ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସଦା ସେବାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଦରକାର।
ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷୋ ଗୁଣୋପେତୋ ବ୍ରୂଯାଦିଷ୍ଟମଥୋତ୍ତରମ୍। ଚକ୍ଷୁଷା ଗୁରୁମଵ୍ଯଗ୍ରୋ ନିରୀକ୍ଷେତ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଶିଷ୍ୟ ପବିତ୍ର, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ପଚାରିଲେ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ହେଲେ ମାତ୍ର କଥା କହିବା ଦରକାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅବିଚଳ ମନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ନାଽଭୁକ୍ତଵତି ଚାଶ୍ନୀଯାଦପୀତଵତି ନୋ ପିବେତ୍। ନ ତିଷ୍ଠତି ତଥାସୀତ ନ ସୁପ୍ତେନୈଵ ସଂଵିଶେତ୍
ଗୁରୁ ଖାଇନଥିବାବେଳେ ଶିଷ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ପିଇନଥିବାବେଳେ ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଦଢ଼ିଆ ରହିଲେ ଶିଷ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ଜାଗିଥିଲେ ଶିଷ୍ୟ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଉତ୍ତାନାଭ୍ଯାଂ ଚ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପାଦାଵସ୍ଯ ମୃଦୁ ସ୍ପୃଶେତ୍। ଦକ୍ଷିଣଂ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ସଵ୍ଯଂ ସଵ୍ଯେନ ପୀଡଯେତ୍
ଉଭୟ ହାତ ସିଧା କରି, ଶିଷ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ, ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତରେ ହଳୁକ ଚାପ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।