ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶୁଭକାରିଣଃ। ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଆଚାରାଃ ପରମା ଧର୍ମାଃ କ୍ଷେତ୍ରଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ନିୟମିତ ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରୁ— ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଆଚରଣ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, କ୍ଷେତ୍ରର ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ।
ସ୍ଵଧର୍ମାଚାରନିରତା ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତୀତି ନୈତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମତଂ ମମ
ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତିଥିବା ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅସଂଶଯଂ ଚ ଗଚ୍ଛଂତି ଲୋକାନନ୍ଯାନପି ଦ୍ଵିଜାଃ। ଵିନା ପଦ୍ମୋପଵାସେନ ତଥୈଵ ନିଯମେନ ଚ
କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଦ୍ମ ଉପବାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମ୍ଲେଛାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶଵୋ ମୃଗାଃ। ମୂକା ଜଡାନ୍ଧବଧିରାସ୍ତପୋ ନିଯମଵର୍ଜିତାଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଗୁଙ୍ଗା, ମୂର୍ଖ, ଅନ୍ଧ, ବଧିର—ଏମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ତେଷାଂ ଵଦ ଗତିଂ ଵିପ୍ର ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣୋ ମୃଗାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଷ୍କରରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ଗତି କଣ, ଆମକୁ କହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ସ୍ତ୍ରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ—
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ମୃତା ଭୀଷ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ। ଶରୀରୈର୍ଦିଵ୍ଯରୂପୈସ୍ତୁ ଵିମାନୈ ରଵିସପ୍ରଭୈଃ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ପୁଷ୍କରରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ—ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଜଳନ୍ତି ବିମାନରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯଵ୍ଯୂହସମାଯୁକ୍ତୈଃ ସୁଵର୍ଣଵରକେତନୈଃ। ସୁଵର୍ଣଵଜ୍ରସୋପାନମଣିସ୍ତଂଭଵିଭୂଷିତୈଃ
ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ସାଥୀମାନେ, ସୁନା ଝଣ୍ଡା, ସୁନା ଓ ହୀରାର ସିଢ଼ି, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ସର୍ଵକାମୋପଭୋଗାଢ୍ଯୈଃ କାମଗୈଃ କାମରୂପିଭିଃ। ନାନାରସାଢ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରସମାକୁଲାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଉପଭୋଗରେ ଲିନ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ମହାତ୍ମାନୋ ଲୋକାନନ୍ଯାନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍। ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତାଶ୍ଚାପି କ୍ରମାଦ୍ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯାଂତି ତେ
ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରମେ ଦ୍ୱୀପମାନେକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କୁଲେ ମହତି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଧନୀ ଭଵତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ। ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ଗତା ଯେ ତୁ ସର୍ପକୀଟପିପୀଲିକାଃ
ବଡ଼ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପରିବାରରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଧନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ପଶୁ ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ସାପ, ପୋକା, ପିପିଲିକା—
ସ୍ଥଲଜା ଜଲଜାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵେଦାଂଡୋଦ୍ଭିଜ୍ଜରାଯୁଜାଃ। ସକାମା ଵାପ୍ଯକାମା ଵା ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵନେ ମୃତାଃ
ସ୍ଥଳଜ, ଜଳଜ, ଘମରୁ ଜନ୍ମା, ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମା, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମା, ଇଚ୍ଛା ସହିତ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ବିନା, ପୁଷ୍କରର ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—
ସୂର୍ଯପ୍ରଭଵିମାନସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାଂତି ତେ। କଲୌ ଯୁଗେ ମହାଘୋରେ ପ୍ରଜାଃ ପାପସମୀରିତାଃ
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ବିମାନରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ପାପରେ ଚାଳିତ।
ନାନ୍ଯେନାସ୍ମିନ୍ନୁପାଯେନ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ଲଭ୍ଯତେ। ଵସଂତି ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଚନରତା ନରାଃ
ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ରହି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକମାନେ—
କଲୌ ଯୁଗେ କୃତାର୍ଥାସ୍ତେ କ୍ଲିଶ୍ଯଂତ୍ଯନ୍ଯେ ନିରର୍ଥକାଃ। ରାତ୍ରୌ କରୋତି ଯତ୍ପାପଂ ନରଃ ପଂଚଭିରିଂଦ୍ରିଯୈଃ
କଳିଯୁଗରେ ସେମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ରାତିରେ ଲୋକ ଯେଉଁ ପାପ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରେ—
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା କାମକ୍ରୋଧଵଶାନୁଗାଃ। ପ୍ରାତଃ ସ ଜଲମାସାଦ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ତୁ ପିତାମହମ୍
କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ—ସେ ଯଦି ପ୍ରଭାତରେ ପୁଷ୍କରରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଶୁଚି ହୁଏ—
ଅଭିଗମ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମାତ୍ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଉଦଯେଽର୍କସ୍ଯ ଚାରଭ୍ଯ ଯାଵଦ୍ଦର୍ଶନମୂର୍ଧ୍ଵଗମ୍
ସେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦର୍ଶନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସିଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ମାନସାଖ୍ଯେ ପ୍ରସଂଚିଂତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗେ ହରେଦଘମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରିଂଚିଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକତାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ମଣିଷର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନାସ୍ତମଯାନ୍ତଂ ଯଦିଂଦ୍ରିଯୈଃ ପାପମାଚରେତ୍। ପିତାମହସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ପାପ କରେ, ପିତାମହଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୁଂଜାନୋପି ସକାମତଃ। ଯଃ ପୁଷ୍କରେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତୋ ନିଵସେତ୍ତପସି ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଇଚ୍ଛାକୁ ସହିତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ରହେ,
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ମିଷ୍ଟାନ୍ନାସ୍ଵାଦଭୋଜନଃ। ତ୍ରିକାଲମପି ଭୁଂଜାନୋ ଵାଯୁଭକ୍ଷସମୋ ମତଃ
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ତିନିବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମଣିଷ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଵସଂତି ପୁଷ୍କରେ ଯେ ତୁ ନରାଃ ସୁକୃତକର୍ମିଣଃ। ତେ ଲଭଂତେ ମହାଭୋଗାନ୍କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଯଥା ମହୋଦଧେସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଚାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଲାଶଯଃ। ତଥା ଵୈ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ମହାସାଗର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ସମାନ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ ଗୁଣୈଃ। ଅଥ ତେଽନ୍ଯାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷେତ୍ରେ ଯେଽସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ସମାନ ଗୁଣବତୀ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଗଜଵକ୍ତ୍ରଃ କୁମାରଶ୍ଚ ରେଵଂତଃ ସଦିଵାକରଃ
ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଗଜମୁଖ (ଗଣେଶ), କୁମାର, ରେବନ୍ତ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଅଛନ୍ତି।
ଶିଵଦୂତୀ ତଥା ଦେଵୀ କନ୍ଯା କ୍ଷେମଂକରୀ ସଦା। ଅଲଂ ତପୋଭିର୍ନିଯମୈଃ ସୁକ୍ରିଯାର୍ଚନକାରିଣାମ୍
ଶିବଦୂତୀ, ଦେବୀ, ଏବଂ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା କନ୍ୟା, ଏମାନେ ସଦା ଭଲ କାମ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ରତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ରତୋପଵାସକର୍ମାଣି କୃତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ମହାଂତ୍ଯପି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତୁ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯେ ଯସ୍ତିଷ୍ଠତି ନିରୁଦ୍ଯମଃ
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ରହେ,
ଲଭତେ ସର୍ଵକାମିତ୍ଵଂ ଯୋଽତ୍ରୈଵାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଃ ସଦା। ପିତାମହସମଂ ଯାତି ସ୍ଥାନଂ ପରମମଵ୍ଯଯମ୍
ଏଠାରେ ଯିଏ ସଦା ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଏ ଏବଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମାନ ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
କୃତେ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵର୍ଷୈସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ହାଯନେନ ତୁ। ମାସେନ ଦ୍ଵାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଅହୋରାତ୍ରେଣ ତତ୍କଲୌ
କୃତଯୁଗରେ ବାରଷ ବର୍ଷ, ତ୍ରେତାରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ମାସ ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏକ ଦିନ ରାତିରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ, ଭୀଷ୍ମ।
ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲୋକେ କ୍ଷେତ୍ରେସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଦେଵଦେଵେନ ପୁରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ମମ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷେତ୍ରମସ୍ତୀହ ଭୂତଲେ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନାରଣ୍ଯମେତତ୍ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ଏ ଭୂମିରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।