ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତଃ। ଅଭ୍ଯାସେନ ତୁ ଵେଦାନାଂ ଵସତି ମ୍ରିଯତେପି ଵା
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ସେ, ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ କରି ସେଠାରେ ବସିଥାଏ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ମୃତୋଽସୌ ଯାତି ଦିଵ୍ଯେନ ଵିମାନେନ ସ୍ଵତେଜସା। ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରପ୍ରକାଶେନ ଶଶିଵତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯାଏ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେଖାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ସହ ମୋଦତେ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ମହଦାପ୍ନୋତି ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ବଡ଼ ଶାସନ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁଗସହସ୍ରାଣି ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ। ପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରୁଦ୍ରଲୋକାତ୍କ୍ରମେଣ ତୁ
ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ହଜାର ଯୁଗ ଯାଏଁ ସମ୍ମାନ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଦେଖାଦେଖି ଅଗ୍ରଗତି କରେ।
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତସ୍ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମନାମଯମ୍। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସଦନେ ଦିଵ୍ଯେ କୁଲେ ମହତି ଜାଯତେ
ସେଠାରେ ସଦା ଖୁସିରେ ରହି, ଦୁଃଖରହିତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ମାନୁଷେଷୁ ସ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସୁରୂପୋ ଵାକ୍ପତିର୍ଭଵେତ୍। ସ୍ପୃହଣୀଯଵପୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ମହାଭୋଗପତିର୍ବଲୀ
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମଧୁର କଥା କହେ; ନାରୀମାନେ ଯାହାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୁଏ।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥସମାଚାରୀ ଗ୍ରାମ୍ଯୌଷଧିଵିଵର୍ଜିତଃ। ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଗତିର୍ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ
ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବରେ ଚରଣ କରେ, ଗ୍ରାମ ଔଷଧ ଦୂରେ ରଖେ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ବାଧା ପାଏ ନାହିଁ।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣଫଲାହାରଃ ପୁଷ୍ପମୂଲାଂବୁଭୋଜନଃ। କାପୋତେନାଶ୍ମକୁଟ୍ଟେନ ଦଂତୋଲୂଖଲିକେନ ଚ
ସେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଖାଏ, ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ପାଣି ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; ପରେ ଗୁଳି, ପିସାପତ୍ଥର ଓ ଦାନ୍ତର ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଵୃତ୍ଯୁପାଯେନ ଜୀଵେତ ଚୀରଵଲ୍କଲଵାସସା। ଜଟୀତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ତ୍ଯକ୍ତଦୋଷସ୍ତୁ ଦଂଡଵାନ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଉପାୟ ମିଳେ, ସେ ତାହାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; ଚିର ଓ ଭଦ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧେ, ଜଟା ଧାରଣ କରେ, ଦିନକୁ ତିନିଥର ନହାଏ, ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଵ୍ରତପରୋ ଯସ୍ତୁ ଶ୍ଵପଚୋ ଯଦି ଵା ପରଃ। ଜଲଶାଯୀ ପଂଚତପା ଵର୍ଷାସ୍ଵଭ୍ରାଵଗାହକଃ
ଯେ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଶ୍ୱପଚ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଜନ ଯେହେଉଁଠି ହେଉ; ପାଣି ଉପରେ ଶୋଏ, ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିରେ ତପସ୍ୟା କରେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କୀଟକଂଟକପାଷାଣଭୂମ୍ଯାଂ ତୁ ଶଯନଂ ତଥା। ସ୍ଥାନଵୀରାସନରତଃ ସଂଵିଭାଗୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
କୀଟ, କାଁଟା ଓ ପଥର ଥିବା ଭୂମିରେ ଶୋଏ; ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥାଏ।
ଅରଣ୍ଯୌଷଧିଭୋକ୍ତା ଚ ସର୍ଵଭୂତାଭଯପ୍ରଦଃ। ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଜନରତୋ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧ ଖାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରେ; ସେ ସଦା ଧର୍ମ ଅର୍ଜନରେ ଲାଗିଥାଏ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟ କରିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତଃ କ୍ଷେତ୍ରଵାସୀ ପୁଷ୍କରେ ଵସତେ ମୁନିଃ। ସର୍ଵସଂଗପରିତ୍ଯାଗୀ ସ୍ଵାରାମୋ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଥାନରେ ବସିଥାଏ, ପୁଷ୍କରରେ ରହେ; ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ଖୁସିରେ ଓ ଆସକ୍ତି ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ।
ଯଶ୍ଚାତ୍ର ଵସତେ ଭୀଷ୍ମ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯା ଗତିଃ। ତରୁଣାର୍କପ୍ରକାଶେନ ଵେଦିକାସ୍ତଂଭଶୋଭିନା
ଏଠାରେ ଯିଏ ବସେ, ଭୀଷ୍ମ, ତାଙ୍କର ଗତି କଣ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣ; ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦେଉଳର ମଣ୍ଡପ ଓ ଖୁଟି ଅତି ଶୋଭା ପାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତୋ ଵିମାନେନ ଯାତି କାମପ୍ରଚାରିଣାମ୍। ଵିରାଜମାନୋ ନଭସି ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଚଂଦ୍ରମାଃ
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଯାଏ; ଆକାଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜମାନ।
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂଗଣୈଃ। ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମାଯୁକ୍ତୋ ଵର୍ଷକୋଟିଶତାନ୍ଯସୌ
ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସେ ଅନେକ କୋଟି ବର୍ଷ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି ଦେଵସ୍ଯ ଲୋକଂ ଯାତ୍ଯନିଵାରିତଃ। ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନୁଗ୍ରହେଣୈଵ ତତ୍ରତତ୍ର ଵିରାଜତେ
ସେ ଯେକୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅବରୋଧ ବିନା ଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ସେଠାଠାରେ ତେଜମାନ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତଶ୍ଚାପି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି। ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ତଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ବିଷ୍ଣୁଲୋକରୁ ତଳିଲେ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ତସ୍ମାଦପି ଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଥାନାଦ୍ଦ୍ଵୀପେଷୁ ସ ହି ଜାଯତେ। ସ୍ଵର୍ଗେଷୁ ଚ ତଥାନ୍ଯେଷୁ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତଳିଲେ, ଦ୍ୱୀପମାନରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତତସ୍ତେଷୁ ପୁନର୍ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ଜାଯତେ। ରାଜା ଵା ରାଜପୁତ୍ରୋ ଵା ଜାଯତେ ଧନଵାନ୍ସୁଖୀ
ସେଠାରେ ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ସେ ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର ହୁଏ, ଧନୀ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ।
ସୁରୂପଃ ସୁଭଗଃ କାଂତଃ କୀର୍ତିମାନ୍ଭକ୍ତିଭାଵିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ଵା କ୍ଷେତ୍ରଵାସିନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯଦି ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି—
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ରାଜନ୍ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚିରଜୀଵିନଃ। ସର୍ଵାତ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତା ଭୂତାନୁଗ୍ରହକାରିଣଃ
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ—
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ମହାକ୍ଷେତ୍ରେ ଯେ ଵସଂତି ମୁମୁକ୍ଷଵଃ। ମୃତାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଭଵନଂ ଵିମାନୈର୍ଯାଂତି ଶୋଭନୈଃ
ପୁଷ୍କର ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରି ବସୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୋଭାମୟ ବିମାନରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଘୁଷ୍ଟୈଃ କାମଗୈଃ କାମରୂପିଭିଃ। ଅଥଵା ସର୍ଵଦୀପ୍ତାଗ୍ନୌ ସ୍ଵଶରୀରଂ ଜୁହୋତି ଯଃ
ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ଇଚ୍ଛାମତା ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ସହିତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଜଣେ ସ୍ୱ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—
ବ୍ରହ୍ମଧ୍ଯାଯୀ ମହାସତ୍ଵସ୍ସ ବ୍ରହ୍ମଭଵନଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋଽକ୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତୋ ଵିଭଵୈଃ ସହ
ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକ ଅବିନାଶୀ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ସହିତ।
ସର୍ଵଲୋକୋତ୍ତମୋ ରମ୍ଯୋ ଭଵତୀଷ୍ଟାର୍ଥସାଧକଃ। ପୁଷ୍କରେ ତୁ ମହାପୁଣ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ଯେ ସଲିଲେ ତ୍ଯଜନ୍
ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ—ଯଦି କେହି ପୁଷ୍କରର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ତେଷାମପ୍ଯକ୍ଷଯୋ ଭୀଷ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସାକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯଂତି ତେ ଦେଵଂ ସର୍ଵଦୁଃଖଵିନାଶନମ୍
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକ ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖନ୍ତି।
ସର୍ଵାମରଯୁତଂ ଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁଗଣୈର୍ଯୁତମ୍। ଅନାଶକେ ମୃତାଶ୍ଶୂଦ୍ରାଃ ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵନେ ନରାଃ
ସେମାନେ ଅନେକ ଦେବତା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନାଶ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ହଂସଯୁକ୍ତୈସ୍ତତୋ ଯାଂତି ଵିମାନୈରର୍କସପ୍ରଭୈଃ। ନାନାରତ୍ନସୁଵର୍ଣାଢ୍ଯୈର୍ଦୃଢୈର୍ଗଂଧାଧିଵାସିତୈଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ହଂସ ଯୋଗାଯୋଗିତ ବିମାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ଦୃଢ଼ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ବିମାନରେ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅନୌପମ୍ଯଗୁଣୈରନ୍ଯୈରପ୍ସରୋଗୀତନାଦିତୈଃ। ପତାକାଧ୍ଵଜଵିନ୍ଯସ୍ତୈର୍ନାନାଘଣ୍ଟାନିନାଦିତୈଃ
ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ଓ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଉଥିବା ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ରଣ୍କିତ।