ଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଯା ସ୍ମୃତା କ୍ଷେତ୍ରଵାସିନାମ୍। ସ୍ଵଯଂ ଦେଵେନ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦୀନାଂ ସମାଗମେ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଚରଣ ଉଚିତ୍, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଦେବତା ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଏହା କହିଥିଲେ ।
କଥିତା ଵିସ୍ତରାତ୍ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ସନ୍ନିଧୌ। ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ନିଃସଂଗା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
ଏହି ଆଚରଣ ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲା; ସେମାନେ ନିର୍ମମ, ନିରହଂକାରୀ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ ।
ବଂଧୁଵର୍ଗେ ଚ ନିଃସ୍ନେହାସ୍ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଂଚନାଃ। ଭୂତାନାଂ କର୍ମଭିର୍ନିତ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈରଭଯପ୍ରଦାଃ
ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଦା ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ପ୍ରାଣାଯାମପରା ନିତ୍ଯଂ ପରଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ। ଯାଜିନଃ ଶୁଚଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଯତିଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ସଦା ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲିନ, ପରଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଯତିଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ।
ସାଂଖ୍ଯଯୋଗଵିଧିଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞାଶ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯାଃ। ଯଜଂତେ ଵିଧିନାନେନ ଯେ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷେତ୍ରଵାସିନଃ
ଯେ ସଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ପଦ୍ଧତି ଜାଣନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସନ୍ଦେହରହିତ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
ଅରଣ୍ଯେ ପୌଷ୍କରେ ତେଷାଂ ମୃତାନାଂ ସତ୍ଫଲଂ ଶୃଣୁ। ଵ୍ରଜଂତି ତେ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍
ହେ ପୌଷ୍କର, ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ କଣ ହେଉଛି ଶୁଣ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲଭନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁଦାଯକମ୍। ପୁନରାଵର୍ତନଂ ହିତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମୀଵିଦ୍ଯାଂ ସମାସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ ଜନ୍ମକୁ ଲଭନ୍ତିନାହିଁ; ପୁଣି ଆସିବାକୁ ଛାଡି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
ପୁନରାଵୃତ୍ତିରନ୍ଯେଷାଂ ପ୍ରପଂଚାଶ୍ରମଵାସିନାମ୍। ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଵିଧିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଷଟ୍କର୍ମନିରତଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ଜଗତ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ଅଛି; ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁସରି, ସଦା ଷଟ୍କର୍ମରେ ଲିନ ରହନ୍ତି।
ଜୁହୋତି ଵିଧିନା ସମ୍ଯଙ୍ମଂତ୍ରୈର୍ଯଜ୍ଞେ ନିମଂତ୍ରିତଃ। ଅଧିକଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ବିଧିବତ୍ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ହବନ କରେ, ସେ ବଡ଼ ଫଳ ପାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଗତିର୍ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ। ଦିଵ୍ଯେନୈଶ୍ଵର୍ଯଯୋଗେନ ସ୍ଵାରୂଢଃ ସପରିଗ୍ରହଃ୨୦୦ 1.15.
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ବାଧା ପାଏନାହିଁ; ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କର ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଉଚ୍ଚତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ବାଲସୂର୍ଯପ୍ରକାଶେନ ଵିମାନେନ ସୁଵର୍ଚସା। ଵୃତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସ୍ଵଂଚ୍ଛଦଗମନାଲଯଃ
ହଜାର ହଜାର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି, ତିନିଏ ନବୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳନ୍ତି।
ଵିଚରତ୍ଯନିଵାର୍ଯେଣ ସର୍ଵଲୋକାନ୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ସ୍ପୃହଣୀଯତମଃ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋ ଧନୀ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବାଧ ଭାବେ ଘୁରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଇର୍ଷ୍ୟାନୀୟ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧନୀ।
ସ୍ଵର୍ଗଚ୍ଯୁତଃ ପ୍ରଜାଯେତ କୁଲେ ମହତି ରୂପଵାନ୍। ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଭକ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାର୍ଥପାରଗଃ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳିଲେ, ସେ ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ରୂପବାନ୍, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେନ ଚ। ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂଯୁକ୍ତୋ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵୃତିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଗୁରୁସେବା, ବେଦଅଧ୍ୟୟନ, ଭିକ୍ଷା ଜୀବିକା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶୋଭିତ ହୁଏ।
ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵ୍ରତେ ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଷ୍ଵପ୍ରମାଦଵାନ୍। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେନ ସର୍ଵକାମାଵଲଂବିନା
ସେ ସଦା ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ସଚେତନ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଆଶ୍ରିତ।
ସୂର୍ଯେଣେଵ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଵିମାନେନାନିଵାରିତଃ। ଗୁହ୍ଯକାନାମବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯ ଗଣାଃ ପରମସଂମତାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଅବାଧ ଭାବେ ଚଳନ୍ତି; ଗୁହ୍ୟକ ନାମକ ଦେବଗଣ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେନ୍ତି।
ଅପ୍ରମେଯବଲୈଶ୍ଵର୍ଯା ଦେଵଦାନଵପୂଜିତାଃ। ତେଷାଂ ସ ସମତା ଯାତି ତୁଲ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ମାଲିକ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦେଵଦାନଵମର୍ତ୍ଯେଷୁ ଭଵତ୍ଯନିଯତାଯୁଧଃ। ଵର୍ଷକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷକୋଟିଶତାନି ଚ
ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥାଏ, କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଏଵମୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ। ଉଷିତ୍ଵାଽସୌ ଵିଭୂତ୍ଯୈଵଂ ଯଦା ପ୍ରଚ୍ଯଵତେ ପୁନଃ
ଏପରି ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ମହିମାରେ ବସି, ପୁଣି ଯେତେବେଳେ ତଳିଯାଏ—
ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାତ୍ସ୍ଵକୃତ୍ଯେନ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନେଷୁ ଜାଯତେ
ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ନିବାସସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତଃ। ଅଭ୍ଯାସେନ ତୁ ଵେଦାନାଂ ଵସତି ମ୍ରିଯତେପି ଵା
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ସେ, ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ କରି ସେଠାରେ ବସିଥାଏ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ମୃତୋଽସୌ ଯାତି ଦିଵ୍ଯେନ ଵିମାନେନ ସ୍ଵତେଜସା। ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରପ୍ରକାଶେନ ଶଶିଵତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯାଏ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେଖାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ସହ ମୋଦତେ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ମହଦାପ୍ନୋତି ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ବଡ଼ ଶାସନ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକ ହୁଏ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁଗସହସ୍ରାଣି ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ। ପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରୁଦ୍ରଲୋକାତ୍କ୍ରମେଣ ତୁ
ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ହଜାର ଯୁଗ ଯାଏଁ ସମ୍ମାନ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଦେଖାଦେଖି ଅଗ୍ରଗତି କରେ।
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତସ୍ତତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖମନାମଯମ୍। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସଦନେ ଦିଵ୍ଯେ କୁଲେ ମହତି ଜାଯତେ
ସେଠାରେ ସଦା ଖୁସିରେ ରହି, ଦୁଃଖରହିତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ମାନୁଷେଷୁ ସ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସୁରୂପୋ ଵାକ୍ପତିର୍ଭଵେତ୍। ସ୍ପୃହଣୀଯଵପୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ମହାଭୋଗପତିର୍ବଲୀ
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମଧୁର କଥା କହେ; ନାରୀମାନେ ଯାହାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଡ଼ ଭୋଗର ମାଲିକ ହୁଏ।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥସମାଚାରୀ ଗ୍ରାମ୍ଯୌଷଧିଵିଵର୍ଜିତଃ। ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଗତିର୍ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ
ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବରେ ଚରଣ କରେ, ଗ୍ରାମ ଔଷଧ ଦୂରେ ରଖେ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ବାଧା ପାଏ ନାହିଁ।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣଫଲାହାରଃ ପୁଷ୍ପମୂଲାଂବୁଭୋଜନଃ। କାପୋତେନାଶ୍ମକୁଟ୍ଟେନ ଦଂତୋଲୂଖଲିକେନ ଚ
ସେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଖାଏ, ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ପାଣି ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; ପରେ ଗୁଳି, ପିସାପତ୍ଥର ଓ ଦାନ୍ତର ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଵୃତ୍ଯୁପାଯେନ ଜୀଵେତ ଚୀରଵଲ୍କଲଵାସସା। ଜଟୀତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ତ୍ଯକ୍ତଦୋଷସ୍ତୁ ଦଂଡଵାନ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଉପାୟ ମିଳେ, ସେ ତାହାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; ଚିର ଓ ଭଦ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧେ, ଜଟା ଧାରଣ କରେ, ଦିନକୁ ତିନିଥର ନହାଏ, ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଵ୍ରତପରୋ ଯସ୍ତୁ ଶ୍ଵପଚୋ ଯଦି ଵା ପରଃ। ଜଲଶାଯୀ ପଂଚତପା ଵର୍ଷାସ୍ଵଭ୍ରାଵଗାହକଃ
ଯେ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଶ୍ୱପଚ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଜନ ଯେହେଉଁଠି ହେଉ; ପାଣି ଉପରେ ଶୋଏ, ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିରେ ତପସ୍ୟା କରେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।