ଧର୍ମନେତ୍ରତ୍ରାଣମସ୍ମାଦଧିକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ଵାଙ୍ମନଃକାଯଭାଵୈସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ସ୍ମଃ ପିତାମହ
ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ଆମକୁ ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ଦିଅ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ବାକ୍, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ପିତାମହ।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସ୍ମୃତୋ ବାଢମମୋଘଂ ଦର୍ଶନଂ ହି ଵଃ
ଏପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆପଣମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଦର୍ଶନ ଦେବି, ଏହା ଅବିଫଳ ହେବ।'
ବ୍ରୁଵଂତୁ ଵାଂଛିତଂ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵରାନ୍ଵରାନ୍। ଏଵମୁକ୍ତା ଭଗଵତା ଦେଵା ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ କହୁଛି, ମୋ ପୁଅମାନେ, ତମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପରେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇବି। ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ଦେବମାନେ ନିଜ କଥା କହିଲେ।
ଏଷ ଏଵାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ମହାନ୍ଵରଃ। ଜନିତୋ ନଃ ସୁଶବ୍ଦୋଯଂ କମଲଂ କ୍ଷିପତା ତ୍ଵଯା
ଭଗବାନ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ପାଇଁ ଏବେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରୟାପ୍ତ। ଆପଣ ଯେଉଁ ମାନ୍ୟ ଫୁଲ ଫେଙ୍ଗିଛନ୍ତି, ଆମେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ନାମ ଦେଇଛୁ।
କିମର୍ଥଂ କଂପିତା ଭୂମିର୍ଲୋକାଶ୍ଚାକୁଲିତାଃ କୃତାଃ। ନୈତନ୍ନିରର୍ଥକଂ ଦେଵ ଉଚ୍ଯତାମତ୍ର କାରଣମ୍
କିଏ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା ଓ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ? ଏହି ଘଟଣା ନିଷ୍ଫଳ ନୁହେଁ, ଦେବ, ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯୁଷ୍ମଦ୍ଧିତାର୍ଥମେତଦ୍ଵୈ ପଦ୍ମଂ ଵିନିହିତଂ ମଯା। ଦେଵତାନାଂ ଚ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତାମତ୍ର କାରଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ତମର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପଦ୍ମ ରଖିଛି; ଦେବମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହାର କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅସୁରୋ ଵଜ୍ରନାଭୋଽଯଂ ବାଲଜୀଵାପହାରକଃ। ଅଵସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ରସାତଲତଲାଶ୍ରଯମ୍
ଏହି ଦାନବ ଭଜ୍ରନାଭ, ଯିଏ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଚୋରି ନେଇଥାଏ, ସେ ରସାତଳର ତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦଖଳ କରି ରହିଛି।
ଯୁଷ୍ମଦାଗମନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତପସ୍ଥାନ୍ନିହିତାଯୁଧାନ୍। ହଂତୁକାମୋ ଦୁରାଚାରଃ ସେଂଦ୍ରାନପି ଦିଵୌକସଃ
ତୁମେ ଆସୁଛ ଜାଣି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବାକୁ ଚାହେ।
ଘାତଃ କମଲପାତେନ ମଯା ତସ୍ଯ ଵିନିର୍ମିତଃ। ସ ରାଜ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଦର୍ପିଷ୍ଟସ୍ତେନାସୌ ନିହତୋ ମଯା
ମୁଁ ପଦ୍ମ ଫେଙ୍ଗି ତାଙ୍କର ନାଶ କରିଛି; ରାଜ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେଇଛି।
ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଭକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ମୈଵ ତେ ଦୁର୍ଗତିଂ ଯାଂତୁ ଲଭଂତାଂ ସୁଗତିଂ ପୁନଃ
ଏହି ସମୟରେ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ନିପୁଣ, କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୁନି ଭଲ ଦୁଃଖ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ଭୂତଗ୍ରାମସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସମୋସ୍ମି ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସମାନ ଅଛି, ହେ ଦେବମାନେ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଧିତାର୍ଥଂ ପାପୋଽସୌ ମଯା ମଂତ୍ରେଣ ଘାତିତଃ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାନ୍ଲୋକାନ୍କମଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ, ସେ ପାପୀକୁ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ନାଶ କରିଛି; ଏହି ପଦ୍ମ ଦେଖି ତା ସତ୍କର୍ମର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ଯନ୍ମଯା ପଦ୍ମମୁକ୍ତଂ ତୁ ତେନେଦଂ ପୁଷ୍କରଂ ଭୁଵି। ଖ୍ଯାତଂ ଭଵିଷ୍ଯତେ ତୀର୍ଥଂ ପାଵନଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ମହତ୍
ମୁଁ ଯେଉଁ ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ିଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିରେ ପୁଷ୍କର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ; ଏହା ଏକ ମହା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେବ, ଶୁଧ୍ଧି ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେବ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଜଂତୂନାଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ପରିପଠ୍ଯତେ। କୃତୋ ହ୍ଯନୁଗ୍ରହୋ ଦେଵା ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିମିଚ୍ଛତାମ୍
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଦେବା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ଦେବମାନେ, ଭକ୍ତି ଚାହୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ହୋଇଛି।
ଵନେସ୍ମିନ୍ନିତ୍ଯଵାସେନ ଵୃକ୍ଷୈରଭ୍ଯର୍ଥିତେନ ଚ। ମହାକାଲୋ ଵନେଽତ୍ରାଗାଦାଗତସ୍ଯ ମମାନଘାଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସଦା ବାସ କରିବା ଓ ଗଛମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ, ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ମହାକାଳ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତପସ୍ଯତାଂ ଚ ଭଵତାଂ ମହଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍। କୁରୁଧ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଚୈଵ ପରାର୍ଥକମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ତାଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଇଛି; ଦେବମାନେ, ନିଜ ଭଲ ଓ ଅନ୍ୟର ଭଲ ହୃଦୟରେ ଧରି ରଖ।
ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦର୍ଶନୀଯଂ ତୁ ନାନାରୂପଧରୈର୍ଭୁଵି। ଦ୍ଵିଷନ୍ଵୈ ଜ୍ଞାନିନଂ ଵିପ୍ରଂ ପାପେନୈଵାର୍ଦିତୋ ନରଃ
ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଦ୍ୱେଷରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ।
ନ ଵିମୁଚ୍ଯେତ ପାପେନ ଜନ୍ମକୋଟିଶତୈରପି। ଵେଦାଂଗପାରଗଂ ଵିପ୍ରଂ ନ ହନ୍ଯାନ୍ନ ଚ ଦୂଷଯେତ୍
ସେ ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ; ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମାରିବା ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନିହତେ ଯସ୍ମାତ୍କୋଟିର୍ଭଵତି ଘାତିତା। ଏକଂ ଵେଦାଂତଗଂ ଵିପ୍ରଂ ଭୋଜଯେଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଏକ ନିହତ ହେଲେ ଶତ କୋଟି ମଣିଷ ମରିଥିବା ପରି; ଏକ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତା ଭଵେତ୍କୋଟିର୍ଵିପ୍ରାଣାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଯଃ ପାତ୍ରପୂରଣୀଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଯତୀନାଂ ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ଭୋଜନ କରେ, ଶତ କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରିଥିବା ପରି ଗଣାଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯିଏ ଯତିମାନେ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ଦେଇ ତାଙ୍କର ପାତ୍ର ପୂରଣ କରେ,
ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ନାଽସୌ ଦୁର୍ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍। ଯଥାହଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପିତାମହଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଦଶାକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ; ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ।
ତଥା ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ପୂଜ୍ଯୋ ନିର୍ମମୋ ନିଃ ପରିଗ୍ରହଃ। ସଂସାରବଂଧମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତମିଦଂ ଵ୍ରତମ୍
ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ସେ ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ ଅସମ୍ପୃକ୍ତ; ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଏହି ବ୍ରତ।
ମଯା ପ୍ରଣୀତଂ ଵିପ୍ରାଣାମପୁନର୍ଭଵକାରଣମ୍। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଦାଯ ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମୋତେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ନିର୍ମିତ, ଏହା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ରୋକେ; ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରେ,
ରୌରଵଂ ସ ପ୍ରଯାତ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଣୀତୋ ଯମକିଂକରୈଃ। ଲୋକଯାତ୍ରାଵିତଂଡଶ୍ଚ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କର୍ମ କରୋତି ଯଃ
ସେ ଯମର ଦୂତମାନେ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକଜୀବିକା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ କାମ କରନ୍ତି,
ସ ରାଗଚିତ୍ତଃ ଶୃଂଗାରୀ ନାରୀଜନ ଧନପ୍ରିଯଃ। ଏକଭୋଜୀ ସୁମିଷ୍ଟାଶୀ କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯସେଵକଃ
ଯେଉଁମାନେ ରାଗିନ୍ଦିଆ, ଶୃଙ୍ଗାର ପ୍ରେମୀ, ନାରୀ ଓ ଧନକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଏକାକି ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ମଧୁର ଖାଦ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି,
ଅଵେଦୋ ଵେଦନିଂଦୀ ଚ ପରଭାର୍ଯାଂ ଚ ସେଵତେ। ଇତ୍ଯାଦିଦୋଷଦୁଷ୍ଟୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ସଂଭାଷଣାଦପି
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଅଜ୍ଞାନୀ, ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଶନ୍ତି—ଏପରି ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ଯେଉଁମାନେ,
ନରୋ ନରକଗାମୀ ସ୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚ ସଦ୍ଵ୍ରତଦୂଷକଃ। ଅସଂତୁଷ୍ଟଂ ଭିନ୍ନଚିତ୍ତଂ ଦୁର୍ମତିଂ ପାପକାରିଣମ୍
ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ବା ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ବ୍ରତକୁ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମନ ଭାଗିଯାଇଛି, ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପାପ କରନ୍ତି,
ନ ସ୍ପୃଶେଦଂଗସଂଗେନ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାନେନ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ତୈରମରୈଃ ସହ
ସେମାନେ ଶରୀରରେ ଛୁଆଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଯଦି ଛୁଆଁ ଯାଏ, ସ୍ନାନ କଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏପରି କହି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଅମରମାନେ ସହିତ
କ୍ଷେତ୍ରଂ ନିଵେଶଯାମାସ ଯଥାଵତ୍କଥଯାମି ତେ। ଉତ୍ତରେ ଚଂଦ୍ରନଦ୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରାଚୀ ଯାଵତ୍ସରସ୍ଵତୀ
ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏହା ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଉତ୍ତରେ ଅଛି ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ, ପୂର୍ବେ ସରସ୍ୱତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ,
ପୂର୍ଵଂ ତୁ ନଂଦନାତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯାଵତ୍କଲ୍ପଂ ସପୁଷ୍କରମ୍। ଵେଦୀ ହ୍ଯେଷା କୃତା ଯଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା୧୫୦ 1.15.
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କଳ୍ପ ଓ ପୁଷ୍କର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର; ଏହି ବେଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତିଆରି।