ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଯେଷାଂ ଦେହେ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏହିଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଯେଉଁ ଦେହରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ତିନିଜଣ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଵସଂତି ତେଷାଂ ତେ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତେ ନରାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣୋ ଯେ ଭକ୍ତା ହରିପୂଜକାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ; ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ନିୟମରେ ଶୁଭ କାମ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅଂଶୀ।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଯାପି ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ତାହା ଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଏମିତି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଏତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନକ୍ତଭୋଜନାତ୍ । ନକ୍ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯମେକଭକ୍ତେନ ଦେହିନାମ୍
ରାତିରେ ଖାଇଲେ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧ ମିଳେ; ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧ ମିଳେ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ଦାନାନି ନିଯମାନି ଚ । ଯାଵନ୍ନୋପୋଷଯେଜ୍ଜଂତୁର୍ଵାସରଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ ଓ ନିୟମ ମାନ୍ୟତା ରହିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଂଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସି ପାଂଡଵ
ଏହିଠାରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କର; ତୁମେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଧି କଥିତଂ ପାର୍ଥ ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞସହସ୍ରକମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏକାଦଶୀ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଉତ୍ପନ୍ନା ସା କଥଂ ଦେଵ ପୁଣ୍ଯା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । କଥଂ ପଵିତ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଽସ୍ମିନ୍କଥଂ ଵୈ ଦେଵତାପ୍ରିଯା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ଏହି ପବିତ୍ର ଏକାଦଶୀ ତିଥି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କିପରି ଏହି ଜଗତରେ ପବିତ୍ର ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ପୁରା କୃତଯୁଗେ ପାର୍ଥ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ମହାରୌଦ୍ର ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରଃ 6.38.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ମୁର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ସେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଜିତସ୍ତେନ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ତଥା ନୃପ । ମହାସୁରେଣ ତେନୈଵ ମୃତ୍ଯୁନା ଚ ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ମହାଦାନବ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାସ୍ତେନ ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ । ସଶଂକା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରେଣ କଥିତଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଚାଗ୍ରତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ହରାଇ, ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵା ନ ଶୋଭଂତେ ମହେଶ୍ଵର । ଉପାଯଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଦେଵ ହ୍ଯମରା ଯାଂତି କାଂ ଗତିମ୍
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ରହିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ, ହେ ମହେଶ୍ୱର; ହେ ଦେବ, ଆମେ କିପରି ପୁନି ଅମର ଦଶାକୁ ଯିବାର ଉପାୟ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵରାଜସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଯତ୍ରାସ୍ତେଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପରାଯଣଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଯେଉଁଠାରେ ଦେବରାଜ ଓ ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପରମ ଗତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଵୋ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜୋ ମହାମତିଃ
ସୁରମଣି, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୋ ଯତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ପାଣି ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଏଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଇଂଦ୍ରଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵଦାନଵଵଂଦିତ । ଦୈତ୍ଯାରେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ତ୍ରାହି ନୋ ମଧୁସୂଦନ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଓଁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମାଯାତା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଦାନଵାତ୍ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରାହି ମାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦାନବ ଭୟରେ ଭୀତ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ— ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ରାହି ନୋ ଦେଵଦେଵେଶ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜନାର୍ଦନ । ତ୍ରାହି ଵୈ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶକ
ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ଜନାର୍ଦନ। ପଦ୍ମନୟନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶକ, ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ସମୀପଂ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ପ୍ରଭୋ । ଚଶରଣାଗତାନାଂ ଦେଵାନାଂ ସହାଯଂ କୁରୁ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ। ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କର, ପ୍ରଭୁ।
ତ୍ଵଂ ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ମତିର୍ଦେଵ ତ୍ଵଂ କର୍ତା ତ୍ଵଂ ଚ କାରଣମ୍ । ତ୍ଵଂ ମାତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ଜଗତଃ ପିତା
ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି, ଦେବତା। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ କାରଣ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମାଆ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଶରଣଂ ତଵ ଚାଯାତା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଭଗବାନ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଶରଣ ନେଇଥିବାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବା, ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦେଵତା ନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୃତାଃ ପ୍ରଭୋ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରେଣ ହି ଦୈତ୍ଯେନ ମୁରନାମ୍ନା ମହୌଜସା । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଇଛନ୍ତି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁରା ନାମକ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଏହା କରିଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କୀଦୃଶୋ ଦାନଵଃ ଶକ୍ର କିଂ ରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ବଲମ୍ । କ୍ଵ ସ୍ଥାନଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ କିଂ ଵୀର୍ଯଂ କଃ ପରାକ୍ରମଃ । କିଂ ଵରଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମମାଖ୍ଯାହି ମହାମତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଶକ୍ର, ସେ ଦାନବ କେମିତି? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ, ଶକ୍ତି କେତେ? ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଥାଉ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କେତେ, ପ୍ରାକ୍ରମ କେତେ? ସେ ଦୁଷ୍ଟ କୌଣସି ଵର ପାଇଛି କି? ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କୁହ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଂ ବଭୂଵ ଦେଵେଶ ବ୍ରହ୍ମଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ତାଲଜଂଘସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ଚ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରୋଽପି ମହାସୁରଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ପୂର୍ବେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତାଳଜଂଘ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ହି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯୁତ୍କଟୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଭଯଂକରଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୁରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଦାନବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।
ପୁରୀ ଚଂଦ୍ରାଵତୀ ନାମ୍ନା ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ଵସତ୍ଯସୌ । ନିର୍ଜିତା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ତେନ ଵିଵାସିତାଃ
ସେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ପୁରରେ ବସିଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖଦେଇଛି।
ଇଂଦ୍ରୋଽନ୍ଯୋ ରୋପିତସ୍ତେନ ଵାତଶ୍ଚୈଵ ହୁତାଶନଃ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋ କୃତୌ ଚାନ୍ଯୌ ଵାଯୁର୍ଵରୁଣ ଏଵ ଚ
ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାତ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ବସାଇଛି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ବରୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି।
ସର୍ଵମାତ୍ମକୃତଂ ତେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ଦେଵଲୋକଃ କୃତସ୍ତେନ ସର୍ଵସ୍ଥାନଵିଵର୍ଜିତଃ
ଏହି ସବୁ କାମ ସେ ଏକା ନିଜେ କରିଛି, ଜନାର୍ଦନ, ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ। ସେ ଦେବଲୋକକୁ ସମସ୍ତ ନିଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଛି।