ଏଵଂ ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ପ୍ରଜାପତେଃ। ମତିରେଷା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଵ୍ରଜାମ୍ଯେଷ ଧରାତଲେ
ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—'ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବି।'
ପ୍ରାକ୍ସ୍ଥାନଂ ସ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଦ୍ଵନୋତ୍ତମମ୍। ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଥରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ଅତି ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାନାପକ୍ଷିରଵାକୀର୍ଣଂ ନାନାମୃଗଗଣାକୁଲମ୍। ଦ୍ରୁମପୁଷ୍ପଭରାମୋଦୈର୍ଵାସଯଦ୍ଯତ୍ସୁରାସୁରାନ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁମାନେ ଥିଲେ। ଗଛର ଫୁଲର ଘ୍ରାଣ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେକୁ ମଧୁର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମିଵ ନ୍ଯସ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭୂଷିତଭୂତଲମ୍। ନାନାଗଂଧରସୈଃ ପକ୍ଵାପକ୍ଵୈଶ୍ଚ ଷଡୃତୂଦ୍ଭଵୈଃ
ମାନେ ଭାବିବା ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଭୂମି ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଛଅ ଋତୁର ପକ୍କା ଓ କଚ୍ଚା ଫଳ, ନିଜ ନିଜ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସ୍ୱାଦ ସହିତ ଥିଲା।
ଫଲୈଃ ସୁଵର୍ଣରୂପାଢ୍ଯୈର୍ଘ୍ରାଣଦୃଷ୍ଟିମନୋହରୈଃ। ଜୀର୍ଣଂ ପତ୍ରଂ ତୃଣଂ ଯତ୍ର ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠଫଲାନି ଚ
ସୁନା ରଙ୍ଗର ଫଳ, ଦେଖିବା ଓ ଘ୍ରାଣ କରିବାକୁ ମନୋହର ଥିଲା। ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ, ଶୁଖିଲା କାଠ ଓ ଫଳ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା।
ବହିଃ କ୍ଷିପତି ଜାତାନି ମାରୁତୋନୁଗ୍ରହାଦିଵ। ନାନାପୁଷ୍ପସମୂହାନାଂ ଗଂଧମାଦାଯ ମାରୁତଃ
ବାତାସ ଯେପରି ଦୟାକରି ବାହାରକୁ ଯାଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲା, ସେପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଗୁଛର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ବାୟୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ଶୀତଲୋ ଵାତି ଖଂ ଭୂମିଂ ଦିଶୋ ଯତ୍ରାଭିଵାସଯନ୍। ହରିତସ୍ନିଗ୍ଧ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରୈରକୀଟକଵନୋତ୍କଟୈଃ
ସେଠାରେ ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଆକାଶ, ଭୂମି ଓ ଚାରିପାଖ ଦିଗକୁ ଶିତଳ କରୁଥିଲା। ସେଇ ଉପବନ ହରିତ, ତରଳ, ଅଦୂଷିତ ଓ କୀଟମୁକ୍ତ ଥିଲା।
ଵୃକ୍ଷୈରନେକସଂଜ୍ଞୈର୍ଯଦ୍ଭୂଷିତଂ ଶିଖରାନ୍ଵିତୈଃ। ଅରୋଗୈର୍ଦର୍ଶନୀଯୈଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତୈଃ କୈଶ୍ଚିଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ନିଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ସହିତ, ସୁସ୍ଥ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ ଏବଂ କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କୁଟୁଂବମିଵ ଵିପ୍ରାଣାମୃତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଭାତି ସର୍ଵତଃ। ଶୋଭଂତେ ଧାତୁସଂକାଶୈରଂକୁରୈଃ ପ୍ରାଵୃତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଭରି ଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ଉପବନ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଗଛମାନେ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତୁଳନୀୟ ଅଙ୍କୁରରେ ଢାକା ଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲା।
କୁଲୀନୈରିଵ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରୈଃ ସ୍ଵଗୁଣୈଃ ପ୍ରାଵୃତା ନରାଃ। ପଵନାଵିଦ୍ଧଶିଖରୈଃ ସ୍ପୃଶଂତୀଵ ପରସ୍ପରମ୍
ନିଜ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଏବଂ କୁଳୀନ ଲୋକମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ବାୟୁରେ ହଲୁକ ହୋଇ ଗଛର ଶିଖରମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲେ।
ଆଜିଘ୍ରଂତୀ ଵଚାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଶାଖାଵତଂସକାଃ। ନାଗଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଵଚିତ୍ପୁଷ୍ପୈର୍ଦ୍ରୁମଵାନୀରକେସରୈଃ
ଫୁଲ ଭରା ଡାଳରେ ଶୋଭିତ ନାଗ ଗଛମାନେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ବାନୀର ଗଛର ହଳଦିଆ ରେଶା ଧରିଥିଲେ।
ନଯନୈରିଵ ଶୋଭଂତେ ଚଂଚଲୈଃ କୃଷ୍ଣତାରକୈଃ। ପୁଷ୍ପସଂପନ୍ନଶିଖରାଃ କର୍ଣିକାରଦ୍ରୁମାଃ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଡାଳରେ ଥିବା ଚଞ୍ଚଳ କଳିମାନେ ଚଳିତ କଳା ଚକ୍ଷୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯୁଗ୍ମଯୁଗ୍ମାଦ୍ଵିଧା ଚେହ ଶୋଭନ୍ତ ଇଵ ଦଂପତୀ। ସୁପୁଷ୍ପପ୍ରଭଵାଟୋପୈସ୍ସିଂଦୁଵାର ଦ୍ରୁପଂକ୍ତଯଃ
ନଦୀର ଦ୍ୱାରରେ ଗଛମାନେ ଦଳେ ଦଳେ, ଯେପରି ଦମ୍ପତି ଯୁଗଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଲାଗୁଛନ୍ତି।
ମୂର୍ତିମତ୍ଯ ଇଵାଭାଂତି ପୂଜିତା ଵନଦେଵତାଃ। କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍କୁଂଦଲତାଃ ସପୁଷ୍ପାଭରଣୋଜ୍ଵଲାଃ
ବନଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଭଳି ଲାଗୁଛି; କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଲତାମାନେ ଫୁଲର ଗହନ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଦିକ୍ଷୁ ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଶୋଭଂତେ ବାଲଚଂଦ୍ରା ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତାଃ। ସର୍ଜାର୍ଜୁନାଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଭାନ୍ତି ଵନୋଦ୍ଦେଶେଷୁ ପୁଷ୍ପିତାଃ
ଚାରିଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ଗଛମାନେ ନବ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପୁଷ୍ପିତ ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି।
ଧୌତକୌଶେଯଵାସୋଭିଃ ପ୍ରାଵୃତାଃ ପୁରୁଷା ଇଵ। ଅତିମୁକ୍ତକଵଲ୍ଲୀଭିଃ ପୁଷ୍ପିତାଭିସ୍ତଥା ଦ୍ରୁମାଃ
ଧୋଇଦିଆ କାଉସେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଭଳି, ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଅତିମୁକ୍ତା ଲତାରେ ଢାକିଯାଇଛନ୍ତି।
ଉପଗୂଢା ଵିରାଜଂତେ ସ୍ଵନାରୀଭିରିଵ ପ୍ରିଯାଃ। ଅପରସ୍ପରସଂସକ୍ତୈଃ ସାଲାଶୋକାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲଵୈଃ
ନିଜ ନାରୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରିୟ ପରିଚୟ ଭଳି ଗଛମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସାଲ ଓ ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ପତ୍ରରେ ଏକାଉଁ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ସହିତ ନୁହେଁ।
ହସ୍ତୈର୍ହସ୍ତାନ୍ସ୍ପୃଶଂତୀଵ ସୁହୃଦଶ୍ଚିରସଂଗତାଃ। ଫଲପୁଷ୍ପଭରାନମ୍ରାଃ ପନସାଃ ସରଲାର୍ଜୁନାଃ
ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁମାନେ ମିଶିଥିବା ପରି ଏକାଉଁ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଶାଖାକୁ ଛୁଉଛନ୍ତି; ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ପନସ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛମାନେ ନମିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମର୍ଚଯଂତୀଵ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚୈଵ ଫଲୈସ୍ତଥା। ମାରୁତାଵେଗସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟୈଃ ପାଦପାସ୍ସାଲବାହୁଭିଃ
ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି ଭଳି ଲାଗୁଛି; ପବନର ଜୋରେ ଶାଖାମାନେ ଏକାଉଁ ହୋଇ ଗଛମାନେ ଏକାଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯାଶମାଗତଂ ଲୋକଂ ପ୍ରତିଭାଵୈରିଵୋତ୍ଥିତାଃ। ପୁଷ୍ପାଣାମଵରୋଧେନ ସୁଶୋଭାର୍ଥଂ ନିଵେଶିତାଃ
ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଉଠି ଅଭିବାଦନ କରୁଛନ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଫୁଲର ଘେରା ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଯାଇଛନ୍ତି।
ଵସଂତମହମାସାଦ୍ଯ ପୁରୁଷାନ୍ସ୍ପର୍ଦ୍ଧଯଂତି ହି। ପୁଷ୍ପଶୋଭାଭରନତୈଃ ଶିଖରୈର୍ଵାଯୁକଂପିତୈଃ
ବସନ୍ତ ଆସିଲାପରେ, ଗଛମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ତାଲ ଉପରେ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯଂତୀଵ ନରାଃ ପ୍ରୀତାଃ ସ୍ରଗଲଂକୃତଶେଖରାଃ। ଶୃଂଗାଗ୍ରପଵନକ୍ଷିପ୍ତାଃ ପୁଷ୍ପାଵଲିଯୁତା ଦ୍ରୁମାଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶିଖରରେ ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ଫୁଲର ଶୃଙ୍ଗାରେ ଗଛମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପ୍ରୀତିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ସଵଲ୍ଲୀକାଃ ପ୍ରନୃତ୍ଯଂତି ମାନଵା ଇଵ ସପ୍ରିଯାଃ। ସ୍ଵପୁଷ୍ପନତଵଲ୍ଲୀଭିଃ ପାଦପାଃ କ୍ଵଚିଦାଵୃତାଃ
ଲତା ସହିତ ଗଛମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; କେଉଁଠି କେଉଁଠି ନିଜ ଫୁଲ ଭରା ଲତାରେ ଗଛମାନେ ଆବୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଭାଂତି ତାରାଗଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ଶରଦୀଵ ନଭସ୍ତଲମ୍। ଦ୍ରୁମାଣାମଥଵାଗ୍ରେଷୁ ପୁଷ୍ପିତା ମାଲତୀ ଲତାଃ
ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଭଳି, ଗଛର ଶିଖରରେ ପୁଷ୍ପିତ ମାଲତୀ ଲତା ଚମକୁଛି।
ଶେଖରାଇଵ ଶୋଭଂତେ ରଚିତା ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍। ହରିତାଃ କାଂଚନଚ୍ଛାଯାଃ ଫଲିତାଃ ପୁଷ୍ପିତା ଦ୍ରୁମାଃ
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଗଠିତ ମୁଣ୍ଡମାଳା ପରି ଗଛମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ହରିତ ଓ ସୁନା ଛାୟାରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି।
ସୌହୃଦଂ ଦର୍ଶଯଂତୀଵ ନରାଃ ସାଧୁସମାଗମେ। ପୁଷ୍ପକିଂଜଲ୍କକପିଲା ଗତାଃ ସର୍ଵଦିଶାସୁ ଚ
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ମିତ୍ରତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ପରି, ଫୁଲର ସୁନା ରେଣୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।
କଦଂବପୁଷ୍ପସ୍ଯ ଜଯଂ ଘୋଷଯଂତୀଵ ଷଟ୍ପଦାଃ। କ୍ଵଚିତ୍ପୁଷ୍ପାସଵକ୍ଷୀବାଃ ସଂପତଂତି ତତସ୍ତତଃ
କଦମ୍ବ ଫୁଲର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ପରି, ମଧୁରେ ମତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଉଡୁଛନ୍ତି।
ପୁଂସ୍କୋକିଲଗଣାଵୃକ୍ଷ ଗହନେଷ୍ଵିଵ ସପ୍ରିଯାଃ। ଶିରୀଷପୁଷ୍ପସଂକାଶାଃ ଶୁକା ମିଥୁନଶଃ କ୍ଵଚିତ୍
ବନର ଘନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁରୁଷ କୋଇଳୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଅଛନ୍ତି; କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଶିରୀଷ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଟିଏ ଟିଏ ଶୁଆ ଦମ୍ପତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
କୀର୍ତଯଂତି ଗିରଶ୍ଚିତ୍ରାଃ ପୂଜିତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଥା। ସହଚାରିସୁସଂଯୁକ୍ତା ମଯୂରାଶ୍ଚିତ୍ରବର୍ହିଣଃ
ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣ ଲାଗିଥିବା ମୟୂରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ପୂଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଵନାଂତେଷ୍ଵପି ନୃତ୍ଯଂତି ଶୋଭଂତ ଇଵ ନର୍ତ୍ତକାଃ। କୂଜଂତଃପକ୍ଷିସଂଘାତା ନାନାରୁତଵିରାଵିଣଃ୫୦ 1.15.
ବନର ସୀମାରେ ମଧ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଗାଇଁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ନୃତ୍ୟ କରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।