ପ୍ରପିତାମହାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ। ତ୍ରିଵିଧଃ ପିଂଡଦାନାଯ ଵିଧିରୁକ୍ତୋ ମଯାନଘ
ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଏହା ବେଦ ଶ୍ରୁତିର କଥା। ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ପିଣ୍ଡଦାନ ବିଧି କହିଦେଲି, ହେ ପାପରହିତ।
ମାନୁଷୈଃ ପିଂଡାଦାନଂ ତୁ କାର୍ଯମତ୍ରାଗତୈସ୍ସଦା। ପିଂଡଦାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଵପୁତ୍ରୈଃ କାର୍ଯମାଦରାତ୍
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପିଣ୍ଡଦାନ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଆଦର ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପିତୄଣାଂ ତୁ ଭଵଂତି ସୁଖଦାଯକାଃ। ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥଂ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ଦର୍ଶନାଦପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ଭଲ ପୁଅମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ସେଠାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ସଲିଲେ ତତ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଵିମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯାସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍
ଏଠି ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠି ରୁଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା।
ଅଵିମୁକ୍ତେ ମଯା ଦତ୍ତେ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତେଷ୍ଵହଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ
ମୁଁ ଅବିମୁକ୍ତ ଦେଇଛି; ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେଠାରେ ରୁହ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ସହ ରହେ।
ତିଷ୍ଠାମି ଭଵତୋକ୍ତେନ ଵର ଏଷ ଵୃତୋ ମଯା। ଅହଂ ଦେଵୋ ମହାଦେଵ ଆରାଧ୍ଯୋ ଭଵତା ସଦା
ମୁଁ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିଲ, ସେପରି ଏଠି ରହୁଛି; ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଦେଇଛି। ମୁଁ ମହାଦେବ, ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵରଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଚାହଂ ସଂତୁଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା। ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାହଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵରାଂଶ୍ଚ ମନସୀପ୍ସିତାନ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ଦେବି, କାରଣ ମୋ ମନ ଭିତରେ ଖୁସି ହେଇଛି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାନ ଦେଇଦେବି।
ସୁରାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଅହଂ ଦାତା ଅହଂ ଯାଚ୍ଯୋ ନାନ୍ଯୋ ଭାଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଦାତା ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଯାଚନା କରାଯିବା ଲୋକ। ଅନ୍ୟ କେହି କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଏଵଂ କରିଷ୍ଯେହଂ ରୁଦ୍ର ଯତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍। ନାରାଯଣଶ୍ଚ ତେ ଵାକ୍ଯଂ କର୍ତା ସର୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି। ନିଶ୍ଚୟ, ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅନୁରୋଧ ପୂରା କରିବେ।
ଵିସୃଜ୍ଯୈଵଂ ତଦା ରୁଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଂତରଧୀଯତ। ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵୋ ଗତ୍ଵା ତୀର୍ଥଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଏଭଳି କହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ମହାଦେବ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କିଂ କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରେଷ୍ଯ ଵାରାଣସୀପୁରୀମ୍। ଜନାର୍ଦନେନ କିଂ କର୍ମ ଶଂକରେଣ ଚ ଯନ୍ମୁନେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପଠାଇଦେଇ, କ'ଣ କାମ କଲେ? ଜନାର୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ମୁନି?
କଥଂ ଯଜ୍ଞଃ କୃତସ୍ତେନ କସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ଵଦସ୍ଵ ମେ। କେ ସଦସ୍ଯା ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ମେ
ସେ କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ? କେଉଁମାନେ ସଭ୍ୟ ଓ ଋତ୍ବିଜ୍ ଥିଲେ? ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
କେ ଦେଵାସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ମହତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୀନିଧାନଂ ପୁରଂ ମେରୋଃ ଶିଖରେ ରତ୍ନଚିତ୍ରିତମ୍
କେଉଁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି କଥା ମୋର ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ 'ଶ୍ରୀନିଧାନ' ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁର ଥିଲା।
ଅନେକାଶ୍ଚର୍ଯନିଲଯଂବହୁପାଦପସଂକୁଲମ୍। ଵିଚିତ୍ରଧାତୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ଫଟିକନିର୍ମଲମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲା।
ଲତାଵିତାନଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଶିଖିଶବ୍ଦଵିନାଦିତମ୍। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରରଵଵିତ୍ରସ୍ତ ଗଜଯୂଥସମାକୁଲମ୍
ଲତାର ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ, ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସିଂହର ଡାକରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀମାନେ ଦଳେଇ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ଝରାଂବୁପ୍ରପାତୋତ୍ଥ ଶୀକରାସାରଶୀତଲମ୍। ଵାତାହତତରୁଵ୍ରାତ ପ୍ରସନ୍ନାପାନଚିତ୍ରିତମ୍
ଝରଣା ଓ ନଦୀର ଜଳର ଛିଟାରେ ଠଣ୍ଡା ହେଉଥିଲା, ପବନରେ ଗଛମାନେ ହଲୁଚିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପାନୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ମୃଗନାଭିଵରାମୋଦ ଵାସିତାଶେଷକାନନମ୍। ଲତାଗୃହରତିଶ୍ରାନ୍ତ ସୁପ୍ତଵିଦ୍ଯାଧରାଧ୍ଵଗମ୍
ମୃଗନାଭିର ସୁଗନ୍ଧରେ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ମହକୁଥିଲା, ଲତା ଗୃହରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରଗୀତକିନ୍ନରଵ୍ରାତ ମଧୁରଧ୍ଵନିନାଦିତମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନନେକଵିନ୍ଯାସ ଶୋଭିତାଶେଷଭୂମିକମ୍
କିନ୍ନରମାନେ ମିଳି ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସେଠାର ସମସ୍ତ ଭୂମି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଶୋଭାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଵୈରାଜଂ ନାମ ଭଵନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାଂଗନୋଦ୍ଗୀତ ମଧୁରଧ୍ଵନି ନାଦିତା
'ବୈରାଜ' ନାମକ ଏକ ମହଲ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ପାରିଜାତତରୂତ୍ପନ୍ନ ମଂଜରୀଦାମମାଲିନୀ। ରତ୍ନରଶ୍ମିସମୂହୋତ୍ଥ ବହୁଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରିତା
ପାରିଜାତ ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ମାଳା ଏଠିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ରତ୍ନର ଆଭା ଏଠିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା।
ଵିନ୍ଯସ୍ତସ୍ତଂଭକୋଟିସ୍ତୁ ନିର୍ମଲାଦର୍ଶଶୋଭିତା। ଅପ୍ସରୋନୃତ୍ଯଵିନ୍ଯାସ ଵିଲାସୋଲ୍ଲାସଲାସିତା
ଏଠିର ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମଳ ଆଇନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରି ଏଠିକୁ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଉଥିଲେ।
ବହ୍ଵାତୋଦ୍ଯସମୁତ୍ପନ୍ନସମୂହସ୍ଵନନାଦିତା। ଲଯତାଲଯୁତାନେକ ଗୀତଵାଦିତ୍ର ଶୋଭିତା
ଏଠି ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏବଂ ନିୟମିତ ଓ ଲୟବଦ୍ଧ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସଭା କାଂତିମତୀ ନାମ ଦେଵାନାଂ ଶର୍ମଦାଯିକା। ଋଷିସଂଘସମାଯୁକ୍ତା ମୁନିଵୃଂଦନିଷେଵିତା
ଏଠି 'କାନ୍ତିମତୀ' ନାମକ ଏକ ଶୋଭାମୟ ସଭା ଥିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦାୟିନୀ, ଋଷିମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ମୁନିମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜାତିସାମଶବ୍ଦେନ ନାଦିତାଽଽନଂଦଦାଯିନୀ। ତସ୍ଯାଂ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଦେଵେଶସ୍ସଂଧ୍ଯାସକ୍ତଃ ପିତାମହଃ
ଏହି ସଭା ଦ୍ୱିଜମାନେ ସାମ ଗାଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଏଠିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ଧ୍ୟାଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତି ସ୍ମ ପରଂ ଦେଵଂ ଯେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ଜଗତ୍। ଧ୍ଯାଯତୋ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା କଥଂ ଯଜ୍ଞଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—'ମୁଁ କିପରି ଯଜ୍ଞ କରିବି?'
କସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମଯା ଯଜ୍ଞଃ କାର୍ଯଃ କୁତ୍ର ଧରାତଲେ। କାଶୀପ୍ରଯାଗସ୍ତୁଂଗା ଚ ନୈମିଷଂ ଶୃଂଖଲଂ ତଥା
'ମୁଁ କେଉଁଠି, କେଉଁ ଜାଗାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି? କାଶୀ, ପ୍ରୟାଗ, ତୁଙ୍ଗା, ନୈମିଷା, କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ କରିବି କି?'
କାଂଚୀ ଭଦ୍ରା ଦେଵିକା ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସରସ୍ଵତୀ। ପ୍ରଭାସାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ ମଧ୍ଯତଃ
'କିମ୍ବା କାଞ୍ଚୀ, ଭଦ୍ରା, ଦେବିକା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରିବି କି?'
କ୍ଷେତ୍ରାଣି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ସଂତି ଯାନୀହ ସର୍ଵଶଃ। ମଦାଦେଶାଚ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ କୃତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଭୂତଲେ
'ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ମୋ ଆଦେଶରେ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।'
ଯଥାହଂ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ଆଦିଦେଵୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ତଥା ଚୈକଂ ପରଂ ତୀର୍ଥମାଦିଭୂତଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
'ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛି, ସେପରି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।'
ଅହଂ ଯତ୍ର ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପଦ୍ମଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନାଭିଜମ୍। ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତୀର୍ଥମୃଷିଭିର୍ଵେଦପାଠକୈଃ
'ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁ ପଦ୍ମ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କହନ୍ତି।'