ତଦ୍ଦିନେ ଵର୍ଜଯେତ୍ପାର୍ଥ ନିଦ୍ରାଂ ଚୈଵ ତୁ ମୈଥୁନମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ ଦିନଂ ସର୍ଵଂ ନିଵାରଯେତ୍
ସେଇ ଦିନ, ହେ ପାର୍ଥ, ନିଦ୍ରା ଓ ଯୌନସମ୍ପର୍କ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପାଠରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୋ ନୃପୋତ୍ତମ । ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ରାତିରେ ଜାଗି ଭକ୍ତିଭାବରେ ରହି, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପଦପତିତ ହୋଇ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ।
ଯଥା କୃଷ୍ଣା ତଥା ଶୁକ୍ଲା ଵିଧିନୈଵଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଏକାଦଶୀଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପାର୍ଥ ଵିଭେଦଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍
ଯେପରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ସେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଇ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ପାର୍ଥ ।
ଏଵଂ ହି କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯ ହି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶଂଖୋଦ୍ଧାରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ଏଭଳି ଯିଏ କରେ, ସେ କଣ ଫଳ ପାଏ, ଶୁଣ; ଶଂଖ ଉଦୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ସଂକ୍ରାଂତିଷୁ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ଯୋ ଦଦାତି ନୃପୋତ୍ତମ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ, ତାହାର ଛଉଦଶ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ, ଯଦିଓ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଦାନ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣେ ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯଯୋଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ, ତାହାର ଛଉଦଶ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ, ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ।
ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ନୂନମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । କେଦାରେ ଚୋଦକଂ ପୀତ୍ଵା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି; କେତେବେଳେ ମାତ୍ର କେତେକ ଜଳ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ତଥା ଚୈକାଦଶୀ ପାର୍ଥ ଗର୍ଭଵାସକ୍ଷଯଂକରୀ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହିପରି, ହେ ପାର୍ଥ, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଗର୍ଭବାସର ଶେଷ କରେ; ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ମିଳେ, ଏହି ଉପବାସରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତପସ୍ଵିନୋ ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ଭୁଂଜତେ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏହିଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ହୁଏ।
ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ନୂନମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଗୋସହସ୍ରେଣ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଦତ୍ଵା ଵେଦାଂତପାରଗେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଉଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀକୁ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଲେ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଯେଷାଂ ଦେହେ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏହିଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ଯେଉଁ ଦେହରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ତିନିଜଣ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ହୁଏ।
ଵସଂତି ତେଷାଂ ତେ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତେ ନରାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣୋ ଯେ ଭକ୍ତା ହରିପୂଜକାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ; ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ନିୟମରେ ଶୁଭ କାମ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅଂଶୀ।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଯାପି ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ତାହା ଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଏମିତି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଏତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନକ୍ତଭୋଜନାତ୍ । ନକ୍ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯମେକଭକ୍ତେନ ଦେହିନାମ୍
ରାତିରେ ଖାଇଲେ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧ ମିଳେ; ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧ ମିଳେ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ଦାନାନି ନିଯମାନି ଚ । ଯାଵନ୍ନୋପୋଷଯେଜ୍ଜଂତୁର୍ଵାସରଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ ଓ ନିୟମ ମାନ୍ୟତା ରହିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଂଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସି ପାଂଡଵ
ଏହିଠାରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କର; ତୁମେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଧି କଥିତଂ ପାର୍ଥ ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞସହସ୍ରକମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏକାଦଶୀ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଉତ୍ପନ୍ନା ସା କଥଂ ଦେଵ ପୁଣ୍ଯା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । କଥଂ ପଵିତ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଽସ୍ମିନ୍କଥଂ ଵୈ ଦେଵତାପ୍ରିଯା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ଏହି ପବିତ୍ର ଏକାଦଶୀ ତିଥି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କିପରି ଏହି ଜଗତରେ ପବିତ୍ର ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ପୁରା କୃତଯୁଗେ ପାର୍ଥ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ମହାରୌଦ୍ର ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରଃ 6.38.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ମୁର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ସେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଜିତସ୍ତେନ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ତଥା ନୃପ । ମହାସୁରେଣ ତେନୈଵ ମୃତ୍ଯୁନା ଚ ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ମହାଦାନବ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାସ୍ତେନ ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ । ସଶଂକା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରେଣ କଥିତଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଚାଗ୍ରତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ହରାଇ, ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵା ନ ଶୋଭଂତେ ମହେଶ୍ଵର । ଉପାଯଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଦେଵ ହ୍ଯମରା ଯାଂତି କାଂ ଗତିମ୍
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ରହିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ, ହେ ମହେଶ୍ୱର; ହେ ଦେବ, ଆମେ କିପରି ପୁନି ଅମର ଦଶାକୁ ଯିବାର ଉପାୟ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵରାଜସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଯତ୍ରାସ୍ତେଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପରାଯଣଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଯେଉଁଠାରେ ଦେବରାଜ ଓ ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପରମ ଗତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଵୋ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜୋ ମହାମତିଃ
ସୁରମଣି, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୋ ଯତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ପାଣି ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଏଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଇଂଦ୍ରଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵଦାନଵଵଂଦିତ । ଦୈତ୍ଯାରେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ତ୍ରାହି ନୋ ମଧୁସୂଦନ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଓଁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମାଯାତା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଦାନଵାତ୍ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରାହି ମାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦାନବ ଭୟରେ ଭୀତ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ— ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ରାହି ନୋ ଦେଵଦେଵେଶ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜନାର୍ଦନ । ତ୍ରାହି ଵୈ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶକ
ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ଜନାର୍ଦନ। ପଦ୍ମନୟନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶକ, ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।