ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାମୁତ୍ତମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ତ୍ଯଜଂତି ତତ୍ର ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରଣତାସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ହେ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ତେ ସମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ଭଵତା ସହ। ତତ୍ରାପି ହି ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ରୁଦ୍ର ଯତାତ୍ମନା
ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ, ତୁମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଯିଏ ନିଷ୍ଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି କିଛି ଦାନ କରେ, ତାହାର ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଯାନ୍ମହଚ୍ଚ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵିତା ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵାଂଗସ୍ଫୁଟିତ ସଂସ୍କାରଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵଂତି ଯେ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଏଠି ନିଜ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ନିଜ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସଫା ଭାବେ କ୍ରିୟା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ତେ ରୁଦ୍ରଲୋକମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ସୁଖିନଃ ସଦା। ତତ୍ର ପୂଜା ଜପୋ ହୋମଃ କୃତୋ ଭଵତି ଦେହିନାଂ
ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ସଦା ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି; ଏଠି ଦେହୀମାନେ କରିଥିବା ପୂଜା, ଜପ, ଓ ହୋମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଅନଂତଫଲଦଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିଯୁତାତ୍ମନଃ। ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନେ ତୁ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର୍ଭଵେନ୍ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଅନେକ ଅନେକ ଥାଏ; ଏଠି ଦୀପ ଦେଇଲେ, ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ପାଏ।
ଅଵ୍ଯଂଗଂ ତରୁଣଂ ସୌମ୍ଯଂ ରୂପଵଂତଂ ତୁ ଗୋସୁତମ୍। ଯୋଙ୍କଯିତ୍ଵା ମୋଚଯତି ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯିଏ ଦୋଷରହିତ, ଯୁବକ, ଶାନ୍ତ ଓ ରୂପବାନ ଛୋଟ ଗାଈଁ ପିଲାକୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ପିତୃଭିଃ ସହିତୋ ମୋକ୍ଷଂ ଗଚ୍ଛତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯତ୍ତତ୍ର କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ୨୦୦ 1.14.
ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠି ଲୋକମାନେ ଯାହା କରନ୍ତି—
କର୍ମଧର୍ମଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦନଂତଫଲଂ ଭଵେତ୍। ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଯୋର୍ହେତୁସ୍ତଦ୍ଧି ତୀର୍ଥମ୍ମତଂ ଭୁଵି
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ତାହାର ଫଳ ଅନେକ ଅନେକ ହୁଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ ବୋଲି ପୃଥିବୀରେ ମନାଯାଏ।
ସ୍ନାନାଜ୍ଜପାତ୍ତଥା ହୋମାଦନଂତଫଲସାଧନମ୍। ଗତ୍ଵା ଵାରାଣସୀତୀର୍ଥଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରପରାଯଣାଃ
ଏଠି ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ ଅନେକ ଫଳ ଦିଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହ ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାନ୍ତି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତି—
ଯେ ତତ୍ର ପଂଚତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭକ୍ତାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଵସଵଃ ପିତରୋ ଜ୍ଞେଯା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ
ଏଠି ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ର ଓ ପିତାମହ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି।
ପ୍ରପିତାମହାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ। ତ୍ରିଵିଧଃ ପିଂଡଦାନାଯ ଵିଧିରୁକ୍ତୋ ମଯାନଘ
ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଏହା ବେଦ ଶ୍ରୁତିର କଥା। ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ପିଣ୍ଡଦାନ ବିଧି କହିଦେଲି, ହେ ପାପରହିତ।
ମାନୁଷୈଃ ପିଂଡାଦାନଂ ତୁ କାର୍ଯମତ୍ରାଗତୈସ୍ସଦା। ପିଂଡଦାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଵପୁତ୍ରୈଃ କାର୍ଯମାଦରାତ୍
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପିଣ୍ଡଦାନ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଆଦର ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁପୁତ୍ରାସ୍ତେ ପିତୄଣାଂ ତୁ ଭଵଂତି ସୁଖଦାଯକାଃ। ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥଂ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ଦର୍ଶନାଦପି ମୁକ୍ତିଦମ୍
ଭଲ ପୁଅମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ସେଠାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ସଲିଲେ ତତ୍ର ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ମବଂଧନାତ୍। ଵିମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯାସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍
ଏଠି ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠି ରୁଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା।
ଅଵିମୁକ୍ତେ ମଯା ଦତ୍ତେ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଭାର୍ଯଯା ସହ। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତେଷ୍ଵହଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ
ମୁଁ ଅବିମୁକ୍ତ ଦେଇଛି; ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେଠାରେ ରୁହ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ସହ ରହେ।
ତିଷ୍ଠାମି ଭଵତୋକ୍ତେନ ଵର ଏଷ ଵୃତୋ ମଯା। ଅହଂ ଦେଵୋ ମହାଦେଵ ଆରାଧ୍ଯୋ ଭଵତା ସଦା
ମୁଁ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିଲ, ସେପରି ଏଠି ରହୁଛି; ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଦେଇଛି। ମୁଁ ମହାଦେବ, ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵରଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଚାହଂ ସଂତୁଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା। ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାହଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵରାଂଶ୍ଚ ମନସୀପ୍ସିତାନ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ଦେବି, କାରଣ ମୋ ମନ ଭିତରେ ଖୁସି ହେଇଛି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାନ ଦେଇଦେବି।
ସୁରାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଅହଂ ଦାତା ଅହଂ ଯାଚ୍ଯୋ ନାନ୍ଯୋ ଭାଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଦାତା ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଯାଚନା କରାଯିବା ଲୋକ। ଅନ୍ୟ କେହି କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଏଵଂ କରିଷ୍ଯେହଂ ରୁଦ୍ର ଯତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍। ନାରାଯଣଶ୍ଚ ତେ ଵାକ୍ଯଂ କର୍ତା ସର୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି। ନିଶ୍ଚୟ, ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅନୁରୋଧ ପୂରା କରିବେ।
ଵିସୃଜ୍ଯୈଵଂ ତଦା ରୁଦ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଂତରଧୀଯତ। ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାଦେଵୋ ଗତ୍ଵା ତୀର୍ଥଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଏଭଳି କହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ମହାଦେବ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କିଂ କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରେଷ୍ଯ ଵାରାଣସୀପୁରୀମ୍। ଜନାର୍ଦନେନ କିଂ କର୍ମ ଶଂକରେଣ ଚ ଯନ୍ମୁନେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପଠାଇଦେଇ, କ'ଣ କାମ କଲେ? ଜନାର୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ମୁନି?
କଥଂ ଯଜ୍ଞଃ କୃତସ୍ତେନ କସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ଵଦସ୍ଵ ମେ। କେ ସଦସ୍ଯା ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ମେ
ସେ କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ? କେଉଁମାନେ ସଭ୍ୟ ଓ ଋତ୍ବିଜ୍ ଥିଲେ? ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
କେ ଦେଵାସ୍ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ମହତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୀନିଧାନଂ ପୁରଂ ମେରୋଃ ଶିଖରେ ରତ୍ନଚିତ୍ରିତମ୍
କେଉଁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି କଥା ମୋର ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ 'ଶ୍ରୀନିଧାନ' ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁର ଥିଲା।
ଅନେକାଶ୍ଚର୍ଯନିଲଯଂବହୁପାଦପସଂକୁଲମ୍। ଵିଚିତ୍ରଧାତୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ଫଟିକନିର୍ମଲମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲା।
ଲତାଵିତାନଶୋଭାଢ୍ଯଂ ଶିଖିଶବ୍ଦଵିନାଦିତମ୍। ମୃଗେନ୍ଦ୍ରରଵଵିତ୍ରସ୍ତ ଗଜଯୂଥସମାକୁଲମ୍
ଲତାର ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ, ମୟୂରର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସିଂହର ଡାକରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀମାନେ ଦଳେଇ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ଝରାଂବୁପ୍ରପାତୋତ୍ଥ ଶୀକରାସାରଶୀତଲମ୍। ଵାତାହତତରୁଵ୍ରାତ ପ୍ରସନ୍ନାପାନଚିତ୍ରିତମ୍
ଝରଣା ଓ ନଦୀର ଜଳର ଛିଟାରେ ଠଣ୍ଡା ହେଉଥିଲା, ପବନରେ ଗଛମାନେ ହଲୁଚିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପାନୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ମୃଗନାଭିଵରାମୋଦ ଵାସିତାଶେଷକାନନମ୍। ଲତାଗୃହରତିଶ୍ରାନ୍ତ ସୁପ୍ତଵିଦ୍ଯାଧରାଧ୍ଵଗମ୍
ମୃଗନାଭିର ସୁଗନ୍ଧରେ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ମହକୁଥିଲା, ଲତା ଗୃହରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରଗୀତକିନ୍ନରଵ୍ରାତ ମଧୁରଧ୍ଵନିନାଦିତମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନନେକଵିନ୍ଯାସ ଶୋଭିତାଶେଷଭୂମିକମ୍
କିନ୍ନରମାନେ ମିଳି ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସେଠାର ସମସ୍ତ ଭୂମି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଶୋଭାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଵୈରାଜଂ ନାମ ଭଵନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାଂଗନୋଦ୍ଗୀତ ମଧୁରଧ୍ଵନି ନାଦିତା
'ବୈରାଜ' ନାମକ ଏକ ମହଲ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ପାରିଜାତତରୂତ୍ପନ୍ନ ମଂଜରୀଦାମମାଲିନୀ। ରତ୍ନରଶ୍ମିସମୂହୋତ୍ଥ ବହୁଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରିତା
ପାରିଜାତ ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ମାଳା ଏଠିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ରତ୍ନର ଆଭା ଏଠିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା।