ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିପ୍ରୀତୋଽଥ କଂଜଜଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ରୁଦ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଗୁରୁଃ
ତାପରେ କମଳରୁଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶେଖାନେ ଆସିଲେ । ସେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପୁନି ଗୁରୁ ଭାବେ କଥା କହିଲେ ।
ଦିଵ୍ଯଵ୍ରତୋପଚାରେଣ ସୋହମାରାଧିତସ୍ତ୍ଵଯା। ଭଵତା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ମମଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷଯା
ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କରିଛ । ତୁମର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ।
ଵ୍ରତସ୍ଥା ମାଂ ହି ପଶ୍ଯଂତି ମନୁଷ୍ଯା ଦେଵତାସ୍ତଥା। ତଦିଚ୍ଛଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଵରଂ ଯତ୍ପ୍ରଵରଂ ଵରମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦେବତା, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି । ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ତାହା ଦେଉଛି ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ମାନ୍ନିଷେଵିତମ୍। ମନୋଵାକ୍କାଯଭାଵୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ । ମନ, କଥା, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ ।
କଂ ଦଦାମି ଚ ଵୈ କାମଂ ଵଦ ଭୋସ୍ତେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ଏଵାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ମହା ଵରଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୁଁ ସେଇ ଦେଉଛି । ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ମହାବର ଆଜି ପ୍ରଯାପ୍ତ, ଆଉ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ ।
ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋସି ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଜଗତ୍କର୍ତର୍ନମୋସ୍ତୁତେ। ମହତା ଯଜ୍ଞସାଧ୍ଯେନ ବହୁକାଲାର୍ଜିତେନ ଚ
ଯେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାଇଲି, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦର୍ଶନ ମିଳିଛି ।
ପ୍ରାଣଵ୍ଯଯକରେଣ ତ୍ଵଂ ତପସା ଦେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଇଦଂ କପାଲଂ ଦେଵେଶ ନ କରାତ୍ପତିତଂ ଵିଭୋ
ପ୍ରାଣ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ । ହେ ଦେବେଶ, ଏହି କପାଳ ମୋ ହାତରୁ ପଡ଼ିନାହିଁ ।
ତ୍ରପାକରା ଋଷୀଣାଂ ଚ ଚର୍ଯୈଷା କୁତ୍ସିତା ଵିଭୋ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚେଦଂ କୃତଂ କାପାଲିକଂ ତୁ ଯତ୍
ଏହି ଆଚରଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ । ତଥାପି, ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି କପାଳ ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ।
ସିଦ୍ଧମେତତ୍ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତାମ୍। ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦେଶେ ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ କ୍ଷିପାମୀଦଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଯିଏ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ପାଇଁ ଏହି ମହାବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଘୋଷଣା କର । କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହି କପାଳ ଫେଙ୍ଗିବି, ମୋତେ କହ ।
ପୂତୋ ଭଵାମି ଯେନାହଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅଵିମୁକ୍ତଂ ଭଗଵତଃ ସ୍ଥାନମସ୍ତି ପୁରାତନମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ ।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ତଵ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅହଂ ଚ ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ହେବ । ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହିବୁ ।
ଦର୍ଶନେ ଭଵତସ୍ତତ୍ର ମହାପାତକିନୋପି ଯେ। ତେପି ଭୋଗାନ୍ସମଶ୍ନଂତି ଵିଶୁଦ୍ଧା ଭଵନେ ମମ
ସେଠି, ତୁମ ଦର୍ଶନରେ, ବଡ଼ ଅପରାଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମୋ ଗୃହରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଵରଣାପି ଅସୀଚାପି ଦ୍ଵେ ନଦ୍ଯୌ ସୁରଵଲ୍ଲଭେ। ଅଂତରାଲେ ତଯୋଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵଧ୍ଯା ନ ଵିଶତି କ୍ଵଚିତ୍
ବରଣା ଓ ଅସୀ — ଏହି ଦୁଇ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ନଦୀ ଏଠାରେ ବହେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ରକୁ କେବେ ବଧ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେନାହିଁ ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ତଵ। ଆଦେହପତନାଦ୍ଯେ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସେଵଂତି ମାନଵାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ଦେହ ପତନ ପରେ ମାନବମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବନ କରନ୍ତି ।
ତେ ମୃତା ହଂସଯାନେନ ଦିଵଂ ଯାଂତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ। ପଂଚକ୍ରୋଶପ୍ରମାଣେନ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଦତ୍ତଂ ମଯା ତଵ
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଂସ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଆୟତନର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି ।
କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ଯାଦ୍ଯଦା ଗଂଗା ଗମିଷ୍ଯତି ସରିତ୍ପତିମ୍। ତଦା ସା ମହତୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁରୀ ରୁଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ସେଇ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ନଦୀପତିଙ୍କୁ ଯିବ, ସେତେବେଳେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ପୁରୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ହେବ ।
ପୁଣ୍ଯା ଚୋଦଙ୍ମୁଖୀ ଗଂଗା ପ୍ରାଚୀ ଚାପି ସରସ୍ଵତୀ। ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ଯୋଜନେ ଦ୍ଵେ ଗଚ୍ଛତେ ଜାହ୍ନଵୀ ନଦୀ
ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ ଏଠାରେ ବହେ । ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହେ ।
ତତ୍ର ଵୈ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ମଯା ସହ ସଵାସଵାଃ। ଆଗତା ଵାସମେଷ୍ଯଂତି କପାଲଂ ତତ୍ର ମୋଚଯ
ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ମୋ ସହିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆସିବେ ଓ ବାସ କରିବେ । ସେଠି ତୁମେ କପାଳ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ତୁ ଯେ ଗତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦାନେନ ଵୈ ପିତୄନ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ପ୍ରୀଣଯିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଲୋକୋଽକ୍ଷଯୋ ଦିଵି
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯେଉଁମାନେ ଯାଇ, ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ। ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାଦ୍ଗମନାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ବଡ଼ ପବିତ୍ର ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏଉଁଠିକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାମୁତ୍ତମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ତ୍ଯଜଂତି ତତ୍ର ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରଣତାସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ହେ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ତେ ସମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ଭଵତା ସହ। ତତ୍ରାପି ହି ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ରୁଦ୍ର ଯତାତ୍ମନା
ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ, ତୁମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଯିଏ ନିଷ୍ଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି କିଛି ଦାନ କରେ, ତାହାର ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଯାନ୍ମହଚ୍ଚ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵିତା ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵାଂଗସ୍ଫୁଟିତ ସଂସ୍କାରଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵଂତି ଯେ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଏଠି ନିଜ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ନିଜ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସଫା ଭାବେ କ୍ରିୟା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ତେ ରୁଦ୍ରଲୋକମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ସୁଖିନଃ ସଦା। ତତ୍ର ପୂଜା ଜପୋ ହୋମଃ କୃତୋ ଭଵତି ଦେହିନାଂ
ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ସଦା ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି; ଏଠି ଦେହୀମାନେ କରିଥିବା ପୂଜା, ଜପ, ଓ ହୋମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଅନଂତଫଲଦଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତିଯୁତାତ୍ମନଃ। ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନେ ତୁ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର୍ଭଵେନ୍ନରଃ
ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଅନେକ ଅନେକ ଥାଏ; ଏଠି ଦୀପ ଦେଇଲେ, ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ପାଏ।
ଅଵ୍ଯଂଗଂ ତରୁଣଂ ସୌମ୍ଯଂ ରୂପଵଂତଂ ତୁ ଗୋସୁତମ୍। ଯୋଙ୍କଯିତ୍ଵା ମୋଚଯତି ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯିଏ ଦୋଷରହିତ, ଯୁବକ, ଶାନ୍ତ ଓ ରୂପବାନ ଛୋଟ ଗାଈଁ ପିଲାକୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ପିତୃଭିଃ ସହିତୋ ମୋକ୍ଷଂ ଗଚ୍ଛତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯତ୍ତତ୍ର କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ୨୦୦ 1.14.
ସେ ନିଜ ପିତୃମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠି ଲୋକମାନେ ଯାହା କରନ୍ତି—
କର୍ମଧର୍ମଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦନଂତଫଲଂ ଭଵେତ୍। ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଯୋର୍ହେତୁସ୍ତଦ୍ଧି ତୀର୍ଥମ୍ମତଂ ଭୁଵି
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ତାହାର ଫଳ ଅନେକ ଅନେକ ହୁଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ ବୋଲି ପୃଥିବୀରେ ମନାଯାଏ।
ସ୍ନାନାଜ୍ଜପାତ୍ତଥା ହୋମାଦନଂତଫଲସାଧନମ୍। ଗତ୍ଵା ଵାରାଣସୀତୀର୍ଥଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ରୁଦ୍ରପରାଯଣାଃ
ଏଠି ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ ଅନେକ ଫଳ ଦିଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହ ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାନ୍ତି ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତି—
ଯେ ତତ୍ର ପଂଚତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭକ୍ତାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଵସଵଃ ପିତରୋ ଜ୍ଞେଯା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ
ଏଠି ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ର ଓ ପିତାମହ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି।