ଵତ୍ସଗୁଲ୍ମଂ ଚ ଗୋକର୍ଣଂ ତଥା ଚୈଵୋତ୍ତରାନ୍କୁରୂନ୍। ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ କେତୁମାଲଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ହୈରଣ୍ଯକଂ ତଥା
ବତ୍ସଗୁଲ୍ମ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ ଏବଂ ହେରଣ୍ୟକ ଭୂମିକୁ ଯାଇଲେ।
କାମରୂପଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ମହେଂଦ୍ରଂ ଚୈଵ ପର୍ଵତମ୍। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତୋସୌ ଭ୍ରମଂସ୍ତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଂଦତି
ସେ କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ସେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତ୍ରପାନ୍ଵିତଃ କପାଲଂ ତୁ ପଶ୍ଯନ୍ହସ୍ତଗତଂ ସଦା। କରୌ ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ବହୁଶୋ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ସଦା ହାତରେ ଥିବା କପାଳକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ହାତକୁ ବାରମ୍ବାର ହଲାଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଫେଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଯଦାସ୍ଯ ଧୁନ୍ଵତୋ ହସ୍ତୌ କପାଲଂ ପତତେ ନ ତୁ। ତଦାସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଵ୍ରତଂ ଚୈତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ହାତ ହଲାଇଲେ ମଧ୍ୟ କପାଳ ପଡିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗିଲା: 'ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।'
ମଦୀଯେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ଦ୍ଵିଜା ଯାସ୍ଯଂତି ସର୍ଵତଃ। ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵଂ ସୁଚିରଂ ଦେଵୋ ଵସୁଧାଂ ଵିଚଚାର ହ
ମୋର ଏହି ପଥରେ, ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯିବେ; ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପୁଷ୍କରଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽରଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାମୃଗରଵାକୁଲମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି ଅରଣ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁର ଚିତ୍କାରରେ ଆକୁଳ ଥିଲା।
ଦ୍ରୁମପୁଷ୍ପଭରାମୋଦ ଵାସିତଂ ଯତ୍ସୁଵାଯୁନା। ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମିଵ ନ୍ଯସ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭୂଷିତଭୂତଲମ୍
ଗଛର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପବନ ଭରିଥିଲା; ଭୂମି ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା, ଯେପରି ଚିନ୍ତାପୂର୍ବକ ରଖାଯାଇଛି।
ନାନାଗଧଂରସୈରନ୍ଯୈଃ ପକ୍ଵାପକ୍ଵୈଃ ଫଲୈସ୍ତଥା। ଵିଵେଶ ତରୁଵୃଂଦେନ ପୁଷ୍ପାମୋଦାଭିନଂଦିତଃ
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ରସ ଏବଂ ପାକା ଅପାକା ଫଳ ଥିଲା; ସେ ଗଛର ଝୁପଡିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ଅତ୍ରାରାଧଯତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମା ଦାସ୍ଯତି ମେ ଵରମ୍। ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦାତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ପୌଷ୍କରଂ ଜ୍ଞାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏକ ଭିକ୍ଷା ଦେବେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ, ପୁଷ୍କରର ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବ।
ପାପଘ୍ନଂ ଦୁଷ୍ଟଶମନଂ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ରୀବଲଵର୍ଦ୍ଧନମ୍। ଏଵଂ ଵୈ ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ପୋଷଣ, ଶ୍ରୀ ଓ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ; ଏଭଳି ଅମିତ ତେଜର ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିପ୍ରୀତୋଽଥ କଂଜଜଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ରୁଦ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଗୁରୁଃ
ତାପରେ କମଳରୁଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶେଖାନେ ଆସିଲେ । ସେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପୁନି ଗୁରୁ ଭାବେ କଥା କହିଲେ ।
ଦିଵ୍ଯଵ୍ରତୋପଚାରେଣ ସୋହମାରାଧିତସ୍ତ୍ଵଯା। ଭଵତା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ମମଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷଯା
ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କରିଛ । ତୁମର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ।
ଵ୍ରତସ୍ଥା ମାଂ ହି ପଶ୍ଯଂତି ମନୁଷ୍ଯା ଦେଵତାସ୍ତଥା। ତଦିଚ୍ଛଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଵରଂ ଯତ୍ପ୍ରଵରଂ ଵରମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦେବତା, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି । ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ତାହା ଦେଉଛି ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ମାନ୍ନିଷେଵିତମ୍। ମନୋଵାକ୍କାଯଭାଵୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ । ମନ, କଥା, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ ।
କଂ ଦଦାମି ଚ ଵୈ କାମଂ ଵଦ ଭୋସ୍ତେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ଏଵାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ମହା ଵରଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୁଁ ସେଇ ଦେଉଛି । ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ମହାବର ଆଜି ପ୍ରଯାପ୍ତ, ଆଉ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ ।
ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋସି ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଜଗତ୍କର୍ତର୍ନମୋସ୍ତୁତେ। ମହତା ଯଜ୍ଞସାଧ୍ଯେନ ବହୁକାଲାର୍ଜିତେନ ଚ
ଯେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାଇଲି, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦର୍ଶନ ମିଳିଛି ।
ପ୍ରାଣଵ୍ଯଯକରେଣ ତ୍ଵଂ ତପସା ଦେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଇଦଂ କପାଲଂ ଦେଵେଶ ନ କରାତ୍ପତିତଂ ଵିଭୋ
ପ୍ରାଣ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ । ହେ ଦେବେଶ, ଏହି କପାଳ ମୋ ହାତରୁ ପଡ଼ିନାହିଁ ।
ତ୍ରପାକରା ଋଷୀଣାଂ ଚ ଚର୍ଯୈଷା କୁତ୍ସିତା ଵିଭୋ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚେଦଂ କୃତଂ କାପାଲିକଂ ତୁ ଯତ୍
ଏହି ଆଚରଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ । ତଥାପି, ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି କପାଳ ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ।
ସିଦ୍ଧମେତତ୍ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତାମ୍। ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦେଶେ ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ କ୍ଷିପାମୀଦଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଯିଏ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ପାଇଁ ଏହି ମହାବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଘୋଷଣା କର । କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହି କପାଳ ଫେଙ୍ଗିବି, ମୋତେ କହ ।
ପୂତୋ ଭଵାମି ଯେନାହଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅଵିମୁକ୍ତଂ ଭଗଵତଃ ସ୍ଥାନମସ୍ତି ପୁରାତନମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ ।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ତଵ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅହଂ ଚ ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ହେବ । ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହିବୁ ।
ଦର୍ଶନେ ଭଵତସ୍ତତ୍ର ମହାପାତକିନୋପି ଯେ। ତେପି ଭୋଗାନ୍ସମଶ୍ନଂତି ଵିଶୁଦ୍ଧା ଭଵନେ ମମ
ସେଠି, ତୁମ ଦର୍ଶନରେ, ବଡ଼ ଅପରାଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମୋ ଗୃହରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଵରଣାପି ଅସୀଚାପି ଦ୍ଵେ ନଦ୍ଯୌ ସୁରଵଲ୍ଲଭେ। ଅଂତରାଲେ ତଯୋଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵଧ୍ଯା ନ ଵିଶତି କ୍ଵଚିତ୍
ବରଣା ଓ ଅସୀ — ଏହି ଦୁଇ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ନଦୀ ଏଠାରେ ବହେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ରକୁ କେବେ ବଧ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେନାହିଁ ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ତଵ। ଆଦେହପତନାଦ୍ଯେ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରଂ ସେଵଂତି ମାନଵାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ଦେହ ପତନ ପରେ ମାନବମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବନ କରନ୍ତି ।
ତେ ମୃତା ହଂସଯାନେନ ଦିଵଂ ଯାଂତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ। ପଂଚକ୍ରୋଶପ୍ରମାଣେନ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଦତ୍ତଂ ମଯା ତଵ
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଂସ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି । ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଆୟତନର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି ।
କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ଯାଦ୍ଯଦା ଗଂଗା ଗମିଷ୍ଯତି ସରିତ୍ପତିମ୍। ତଦା ସା ମହତୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁରୀ ରୁଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ସେଇ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ନଦୀପତିଙ୍କୁ ଯିବ, ସେତେବେଳେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ପୁରୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ହେବ ।
ପୁଣ୍ଯା ଚୋଦଙ୍ମୁଖୀ ଗଂଗା ପ୍ରାଚୀ ଚାପି ସରସ୍ଵତୀ। ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ଯୋଜନେ ଦ୍ଵେ ଗଚ୍ଛତେ ଜାହ୍ନଵୀ ନଦୀ
ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ ଏଠାରେ ବହେ । ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହେ ।
ତତ୍ର ଵୈ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ମଯା ସହ ସଵାସଵାଃ। ଆଗତା ଵାସମେଷ୍ଯଂତି କପାଲଂ ତତ୍ର ମୋଚଯ
ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ମୋ ସହିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆସିବେ ଓ ବାସ କରିବେ । ସେଠି ତୁମେ କପାଳ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ତୁ ଯେ ଗତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଦାନେନ ଵୈ ପିତୄନ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ପ୍ରୀଣଯିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଲୋକୋଽକ୍ଷଯୋ ଦିଵି
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯେଉଁମାନେ ଯାଇ, ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମହାତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ। ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାଦ୍ଗମନାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ବଡ଼ ପବିତ୍ର ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏଉଁଠିକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।