ଇତୀରିତେ ରୁଦ୍ରଵରୋ ଜଗାଦ ମମାତିଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵିତା ସୁରେଶ। ନ ଚାସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ହରଂ ହି ଚାନ୍ଯତ୍ସଂଦୃଶ୍ଯତେଗ୍ର୍ଯଂ ଚ ଋତେ ଭଵଂ ତମ୍
ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେବା ପରେ, ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି; ଏହି ପାପର ପାଇଁ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତସ୍ଯ ତନୁର୍ମେ କୃଷ୍ଣତାଂ ଗତା। ଶଵଗଂଧଶ୍ଚ ମେ ଗାତ୍ରେ ଲୋହସ୍ଯାଭରଣାନି ମେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମୋର ଦେହ କଳା ହୋଇଯାଇଛି; ମୋ ଗାଁ ଉପରେ ଶବ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ମୋର ଭୂଷଣ ଲୋହାର ହୋଇଯାଇଛି।
କଥଂ ମେ ନ ଭଵେଦେଵମେତଦ୍ରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍। କିଂ କରୋମି ମହାଦେଵ ଯେନ ମେ ପୂର୍ଵିକା ତନୂଃ
ମୁଁ କିପରି ଏହି ରୂପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହେଇପାରିବି ନାହିଁ? ମହାଦେବ, ମୋର ପୂର୍ବ ଦେହ ପୁନଃ ମିଳିବା ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି?
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଵିତା ତନ୍ମେ କଥଯ ଚାଚ୍ଯୁତ। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ପରା ଚୋଗ୍ରା ସର୍ଵକଷ୍ଟପ୍ରଦା ପରା
ତୁମର କୃପାରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହେବ — ଆଚ୍ୟୁତ, ଏହା କିପରି ହେବ ମୋତେ କହ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ମନସାପି ନ କୁର୍ଵୀତ ପାପସ୍ଯାସ୍ଯ ତୁ ଭାଵନାମ୍। ଭଵତା ଦେଵଵାକ୍ଯେନ ନିଷ୍ଠା ଚୈଷା ନିବୋଧିତା
ଏହି ପାପର ଭାବକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବତା, ତୁମର କଥାରେ ଏହି ନିଷ୍ଠା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତଂ ସମାଚର। ଭସ୍ମସର୍ଵାଣି ଗାତ୍ରାଣି ତ୍ରିକାଲଂ ଘର୍ଷଯେସ୍ତନୌ
ଏବେ, ମହାବାହୁ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିବା ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କର; ତୁମ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ଦିନରେ ତିନିବାର ଭସ୍ମ ଲଗା।
ଶିଖାଯାଂ କର୍ଣଯୋଶ୍ଚୈଵ କରେ ଚାସ୍ଥୀନି ଧାରଯ। ଏଵଂ ଚ କୁର୍ଵତୋ ରୁଦ୍ର କଷ୍ଟଂ ନୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶିଖାରେ, କାନରେ ଏବଂ ହାତରେ ଅସ୍ଥି ଧର; ଏଭଳି କରିଲେ, ରୁଦ୍ର, ତୁମେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।
ସଂଦିଶ୍ଯୈଵଂ ସ ଭଗଵାଂସ୍ତତୋଂଽତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ। ଲକ୍ଷ୍ମୀସହାଯୋ ଗତଵାନ୍ରୁଦ୍ରସ୍ତଂ ନାଭିଜଜ୍ଞିଵାନ୍
ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
କପାଲପାଣିର୍ଦେଵେଶଃ ପର୍ଯଟନ୍ଵସୁଧାମିମାମ୍। ହିମଵଂତଂ ସମୈନାକଂ ମେରୁଣା ଚ ସହୈଵ ତୁ
ଦେବତାଙ୍କର ମହାଦେବ, ହାତରେ କପାଳ ଧରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ହିମବନ୍ତ, ମୈନାକ ଏବଂ ମେରୁ ସହିତ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କୈଲାସଂ ସକଲଂ ଵିଂଧ୍ଯଂ ନୀଲଂ ଚୈଵ ମହାଗିରିମ୍। କାଂଚୀଂ କାଶୀଂ ତାମ୍ରଲିପ୍ତାଂ ମଗଧାମାଵିଲାଂ ତଥା
ସେ କୈଳାସ, ସମସ୍ତ ବିନ୍ଧ୍ୟ, ନୀଳ ମହାପର୍ବତ, କାଞ୍ଚୀ, କାଶୀ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମଗଧ ଏବଂ ଅବିଳାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘିଲେ।
ଵତ୍ସଗୁଲ୍ମଂ ଚ ଗୋକର୍ଣଂ ତଥା ଚୈଵୋତ୍ତରାନ୍କୁରୂନ୍। ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ କେତୁମାଲଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ହୈରଣ୍ଯକଂ ତଥା
ବତ୍ସଗୁଲ୍ମ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ ଏବଂ ହେରଣ୍ୟକ ଭୂମିକୁ ଯାଇଲେ।
କାମରୂପଂ ପ୍ରଭାସଂ ଚ ମହେଂଦ୍ରଂ ଚୈଵ ପର୍ଵତମ୍। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତୋସୌ ଭ୍ରମଂସ୍ତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଂଦତି
ସେ କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ସେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତ୍ରପାନ୍ଵିତଃ କପାଲଂ ତୁ ପଶ୍ଯନ୍ହସ୍ତଗତଂ ସଦା। କରୌ ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ବହୁଶୋ ଵିକ୍ଷିପ୍ତଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ସଦା ହାତରେ ଥିବା କପାଳକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ହାତକୁ ବାରମ୍ବାର ହଲାଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଫେଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଯଦାସ୍ଯ ଧୁନ୍ଵତୋ ହସ୍ତୌ କପାଲଂ ପତତେ ନ ତୁ। ତଦାସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଵ୍ରତଂ ଚୈତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ହାତ ହଲାଇଲେ ମଧ୍ୟ କପାଳ ପଡିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଜାଗିଲା: 'ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।'
ମଦୀଯେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ଦ୍ଵିଜା ଯାସ୍ଯଂତି ସର୍ଵତଃ। ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵଂ ସୁଚିରଂ ଦେଵୋ ଵସୁଧାଂ ଵିଚଚାର ହ
ମୋର ଏହି ପଥରେ, ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯିବେ; ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପୁଷ୍କରଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽରଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାମୃଗରଵାକୁଲମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହି ଅରଣ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁର ଚିତ୍କାରରେ ଆକୁଳ ଥିଲା।
ଦ୍ରୁମପୁଷ୍ପଭରାମୋଦ ଵାସିତଂ ଯତ୍ସୁଵାଯୁନା। ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମିଵ ନ୍ଯସ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଭୂଷିତଭୂତଲମ୍
ଗଛର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପବନ ଭରିଥିଲା; ଭୂମି ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା, ଯେପରି ଚିନ୍ତାପୂର୍ବକ ରଖାଯାଇଛି।
ନାନାଗଧଂରସୈରନ୍ଯୈଃ ପକ୍ଵାପକ୍ଵୈଃ ଫଲୈସ୍ତଥା। ଵିଵେଶ ତରୁଵୃଂଦେନ ପୁଷ୍ପାମୋଦାଭିନଂଦିତଃ
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ରସ ଏବଂ ପାକା ଅପାକା ଫଳ ଥିଲା; ସେ ଗଛର ଝୁପଡିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା।
ଅତ୍ରାରାଧଯତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମା ଦାସ୍ଯତି ମେ ଵରମ୍। ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦାତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ପୌଷ୍କରଂ ଜ୍ଞାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏକ ଭିକ୍ଷା ଦେବେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ, ପୁଷ୍କରର ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବ।
ପାପଘ୍ନଂ ଦୁଷ୍ଟଶମନଂ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ରୀବଲଵର୍ଦ୍ଧନମ୍। ଏଵଂ ଵୈ ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ପୋଷଣ, ଶ୍ରୀ ଓ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ; ଏଭଳି ଅମିତ ତେଜର ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିପ୍ରୀତୋଽଥ କଂଜଜଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ରୁଦ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଗୁରୁଃ
ତାପରେ କମଳରୁଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶେଖାନେ ଆସିଲେ । ସେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପୁନି ଗୁରୁ ଭାବେ କଥା କହିଲେ ।
ଦିଵ୍ଯଵ୍ରତୋପଚାରେଣ ସୋହମାରାଧିତସ୍ତ୍ଵଯା। ଭଵତା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ଯର୍ଥଂ ମମଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷଯା
ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପାସନା କରିଛ । ତୁମର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ।
ଵ୍ରତସ୍ଥା ମାଂ ହି ପଶ୍ଯଂତି ମନୁଷ୍ଯା ଦେଵତାସ୍ତଥା। ତଦିଚ୍ଛଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଵରଂ ଯତ୍ପ୍ରଵରଂ ଵରମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦେବତା, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି । ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ତାହା ଦେଉଛି ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ମାନ୍ନିଷେଵିତମ୍। ମନୋଵାକ୍କାଯଭାଵୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟେନାଂତରାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ । ମନ, କଥା, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ ।
କଂ ଦଦାମି ଚ ଵୈ କାମଂ ଵଦ ଭୋସ୍ତେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ ଏଵାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ସୁପର୍ଯାପ୍ତୋ ମହା ଵରଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୁଁ ସେଇ ଦେଉଛି । ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ମହାବର ଆଜି ପ୍ରଯାପ୍ତ, ଆଉ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ ।
ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋସି ଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଜଗତ୍କର୍ତର୍ନମୋସ୍ତୁତେ। ମହତା ଯଜ୍ଞସାଧ୍ଯେନ ବହୁକାଲାର୍ଜିତେନ ଚ
ଯେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାଇଲି, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦର୍ଶନ ମିଳିଛି ।
ପ୍ରାଣଵ୍ଯଯକରେଣ ତ୍ଵଂ ତପସା ଦେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଇଦଂ କପାଲଂ ଦେଵେଶ ନ କରାତ୍ପତିତଂ ଵିଭୋ
ପ୍ରାଣ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛ । ହେ ଦେବେଶ, ଏହି କପାଳ ମୋ ହାତରୁ ପଡ଼ିନାହିଁ ।
ତ୍ରପାକରା ଋଷୀଣାଂ ଚ ଚର୍ଯୈଷା କୁତ୍ସିତା ଵିଭୋ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚେଦଂ କୃତଂ କାପାଲିକଂ ତୁ ଯତ୍
ଏହି ଆଚରଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ । ତଥାପି, ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି କପାଳ ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ।
ସିଦ୍ଧମେତତ୍ପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତାମ୍। ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦେଶେ ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ କ୍ଷିପାମୀଦଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଯିଏ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ପାଇଁ ଏହି ମହାବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଘୋଷଣା କର । କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହି କପାଳ ଫେଙ୍ଗିବି, ମୋତେ କହ ।
ପୂତୋ ଭଵାମି ଯେନାହଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅଵିମୁକ୍ତଂ ଭଗଵତଃ ସ୍ଥାନମସ୍ତି ପୁରାତନମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିବି । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ ।