ଯଦସ୍ମାକଂ ମହଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ତେଜ ଓଜଃ ପରାକ୍ରମଃ। ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଗ୍ରସ୍ତଂ ପଂଚମାସ୍ଯସ୍ଯ ତେଜସା
ଆମର ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ପ୍ରଭାବ — ସବୁ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଖର ତେଜରେ ଶୋଷି ନିଆଯାଇଛି।
ଵିନେଶୁଃ ସର୍ଵତେଜାଂସି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରଭୋ। ଜାଯତେ ତୁ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ତଥା କୁରୁ ମହେଶ୍ଵର
ପ୍ରଭୁ, ଆମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମର କୃପାରେ, ସେଗୁଡିକ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ଫେରିଆସୁ। ମହେଶ୍ୱର, ଏହିପରି କର।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚାପି ନମସ୍କୃତଃ। ଜଗାମ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଽସୌ ରଜୋହଂକାରମୂଢଧୀଃ
ତାପରେ, ଦେବମାନେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ହସ୍ତମୁଦ୍ରାରେ ହସୁଥିବା ସେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅହଂକାର ଓ ରଜସରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସ୍ତୁଵଂତୋ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିଵାର୍ଯ ସମାଵିଶନ୍। ବ୍ରହ୍ମା ତମାଗତଂ ରୁଦ୍ରଂ ନ ଜଜ୍ଞେ ରଜସାଵୃତଃ
ଦେବମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଏକସାଥି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରଜସରେ ଆବୃତ ବ୍ରହ୍ମା ଆସୁଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସୂର୍ଯକୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ତେଜସା ରଂଜଯନ୍ଜଗତ୍। ତଦାଦୃଶ୍ଯତ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵସୃଗ୍ଵିଶ୍ଵଭାଵନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲକ୍ଷ-ହଜାର ତେଜରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ ଦେଖାଦେଲେ।
ସପିତାମହମାସୀନଂ ସକଲଂ ଦେଵମଂଡଲମ୍। ଅଭିଗମ୍ଯ ତତୋ ରୁଦ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକସାଥି ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ପିତାମହଙ୍କୁ, ରୁଦ୍ର ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେ ପରମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଅହୋତିତେଜସା ଵକ୍ତ୍ରମଧିକଂ ଦେଵ ରାଜତେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଟ୍ଟହାସଂ ତୁ ମୁମୋଚ ଶଶିଶେଖରଃ
‘ହେ ଦେବ, ତୁମର ମୁହଁ ଆଉ ଅଧିକ ତେଜରେ ଚମକୁଛି,’ ଏହିପରି କହି, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଏକ ଉଚ୍ଚ ହସ ଛାଡିଲେ।
ଵାମାଂଗୁଷ୍ଠନଖାଗ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଂଚମଂ ଶିରଃ। ଚକର୍ତ କଦଲୀଗର୍ଭଂ ନରଃ କରରୁହୈରିଵ
ବାମ ଅଂଗୁଠିର ନଖର ତୀରେ, ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେଲେ; ଯେପରି ମଣିଷ ଆଙ୍ଗୁଳିର ନଖରେ କଦଳୀର କୋମଳ ତରକୁ ଚିଁଦି ନେଇଥାଏ।
ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତୁ ଶିରଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵହସ୍ତେ ସ୍ଥିତଂ ତଦା। ଗ୍ରହମଂଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଚଂଦ୍ରମାଃ
କଟାଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ହାତରେ ରହିଗଲା; ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତକପାଲେନ ନନର୍ତ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଶିଖରସ୍ଥେନ ସୂର୍ଯେଣ କୈଲାସ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ହାତରେ ଖପର ଉଠାଇ ଧରି, ମହେଶ୍ୱର ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଯେପରି କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକୁଥାଏ।
ଛିନ୍ନେ ଵକ୍ତ୍ରେ ତତୋ ଦେଵା ହୃଷ୍ଟାସ୍ତଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍। ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵିଵିଧୈସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଦେଵଦେଵଂ କପର୍ଦିନମ୍
ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇବା ପରେ, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, କପର୍ଦି, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ନମଃ କପାଲିନେ ନିତ୍ଯଂ ମହାକାଲସ୍ଯ କାଲିନେ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତାଯ ସର୍ଵଭାଗପ୍ରଦାଯିନେ
ଦେବମାନେ କହିଲେ: “ସଦା କପାଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମହାକାଳଙ୍କ କାଳକୁ ନମସ୍କାର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଦେଇଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ହର୍ଷଵିଲାସାଯ ସର୍ଵଦେଵମଯାଯ ଚ। କଲୌ ସଂହାରକର୍ତା ତ୍ଵଂ ମହାକାଲଃ ସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯସି
ହର୍ଷ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବମୟ ମହାକାଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାଶ କରିଥିବା, ତୁମେ ମହାକାଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁଃଖାଂତସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯସେ। ଶଂକରୋଷ୍ଯାଶୁଭକ୍ତାନାଂ ତେନ ତ୍ଵଂ ଶଂକରଃ ସ୍ମୃତଃ
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥିବା, ତେଣୁ ତୁମେ ଶଂକର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛ।
ଛିନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କପାଲଂ ବିଭର୍ଷି ଚ। ତେନ ଦେଵ କପାଲୀ ତ୍ଵଂ ସ୍ତୁତୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରସୀଦ ନଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟି, ତୁମେ ଖପର ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ, ଦେବ, ଆଜି ତୁମେ କପାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଆମପ୍ରତି କୃପା କର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଦେଵାନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଶଂକରଃ। ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାସୀନ୍ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇ ଶଂକର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଇଦେଲେ; ଭଗବାନ ନିଜ ଆସନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିରହିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଭାଵଂ ତତୋ ଵୀରସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଚ। ଶିରୋ ନୀରସ୍ଯ ଵାକ୍ଯାତ୍ତୁ ଲୋକାନାଂ କୋପଶାଂତଯେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ବଭାବ ଓ ବୀରଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ ବୁଝି, ନିରାସ୍ତ ମୁଣ୍ଡର ଉକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ—
ଶିରସ୍ଯଂଜଲିମାଧାଯ ତୁଷ୍ଟାଵାଥ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍। ତେଜୋନିଧି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାତୁମିତ୍ଥଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ମୁଣ୍ଡକୁ ହାତ ଦେଇ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ; ତେଜର ଭଣ୍ଡାର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଏଭଳି ଜାଣିଲେ।
ନିରୁକ୍ତସୂକ୍ତରହସ୍ଯୈର୍ଋଗ୍ଯଜୁଃ ସାମଭାଷିତୈଃ। ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଅପ୍ରମେଯ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ପରମସ୍ଯ ପରାତ୍ମନେ
ନିରୁକ୍ତ, ସୂକ୍ତ, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ରହସ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ— 'ଅପରିମିତ, ପରମ ଆତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ଅଦ୍ଭୁତାନାଂ ପ୍ରସୂତିସ୍ତ୍ଵଂ ତେଜସାଂ ନିଧିରକ୍ଷଯଃ। ଵିଜଯାଦ୍ଵିଶ୍ଵଭାଵସ୍ତ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତେ
ତୁମେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉତ୍ସ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଭଣ୍ଡାର; ତୁମର ବିଜୟରୁ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ।
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵକ୍ତ୍ର ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ସତ୍ଵାତ୍ମକଧରାତ୍ମକ। ଜଲଶାଯିନ୍ଜଲୋତ୍ପନ୍ନ ଜଲାଲଯ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିବା ମୁଖ, ସତ୍ତ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ପୃଥିବୀର ଧାରକ, ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଜଳରେ ବସୁଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଜଲଜୋତ୍ଫୁଲ୍ଲପତ୍ରାକ୍ଷ ଜଯ ଦେଵ ପିତାମହ। ତ୍ଵଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମହମୀଶ୍ଵର
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ବିଜୟ ହେଉ, ଦେବ, ପିତାମହ; ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ମହାଈଶ୍ୱର।
ଯଜ୍ଞାହୁତିସଦାହାର ଯଜ୍ଞାଂଗେଶ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ। ସ୍ଵର୍ଣଗର୍ଭ ପଦ୍ମଗର୍ଭ ଦେଵଗର୍ଭ ପ୍ରଜାପତେ
ଯଜ୍ଞର ଅଂଶର ନିତ୍ୟ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ଯଜ୍ଞର ଅଂଗର ନାୟକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସୁଉନ୍ନତ ସୁନାର ଗର୍ଭ, ପଦ୍ମର ଗର୍ଭ, ଦେବତାର ଗର୍ଭ, ପ୍ରଜାପତି।
ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ଵଷଟ୍କାରଃ ସ୍ଵଧା ତ୍ଵଂ ପଦ୍ମସଂଭଵ। ଵଚନେନ ତୁ ଦେଵାନାଂ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ମଯା ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍ ଶବ୍ଦ, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା; ଦେବତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଛି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତୋସ୍ମି ମାଂ ତ୍ଵଂ ପାହି ଜଗତ୍ପତେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଜଗତ୍ର ନାଥ! ଏପରି ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ସଖା ନାରାଣୋ ଦେଵଃ ସ ତ୍ଵାଂ ପୂତଂ କରିଷ୍ଯତି। କୀର୍ତନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ଧନ୍ଯଃ ସ ମେ ପୂଜ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ମୋ ସଖା ନାରାୟଣ ଦେବ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି କର, ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବି, ସ୍ୱୟଂ ବିଭୁ।'
ଅନୁଧ୍ଯାତୋଽସି ଵୈ ନୂନଂ ତେନ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଯେନ ତେ ଭକ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ସ୍ତୋତୁଂ ମାଂ ମତିରୁତ୍ଥିତା
ସେ ଦେବ ଵିଷ୍ଣୁ ତୁମକୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିବା ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଛି।
ଶିରଶ୍ଛେଦାତ୍କପାଲୀ ତ୍ଵଂ ସୋମସିଦ୍ଧାଂତକାରକଃ। କୋଟୀଃ ଶତଂ ଚ ଵିପ୍ରାଣାମୁଦ୍ଧର୍ତାସି ମହାଦ୍ଯୁତେ
ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାରୁ ତୁମେ କପାଳୀ, ସୋମ ଯଜ୍ଞର ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା; ତୁମେ ଶତ କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵ୍ରତଂ କୁର୍ଯା ନାନ୍ଯତ୍କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅଭାଷ୍ଯାଃ ପାପିନଃ କ୍ରୂରା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାଃ ପାପକାରିଣଃ
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରୂର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵୈତାନିକା ଵିକର୍ମସ୍ଥା ନ ତେ ଭାଷ୍ଯାଃ କଥଂଚନ। ତୈସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟୈସ୍ତଥା କାର୍ଯଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯାଵଲୋକନମ୍
ଯେମାନେ ବୈତାନିକ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହ କେବେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍।