ତସ୍ଯା ଗର୍ଭେ ତ୍ଵଯଂ ଭାଵୀ କାନୀନଃ କୁଂତିନଂଦନଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତୋ ଦେଵଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ, ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ କୁନ୍ତୀର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ; ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ତେଜୋରାଶିର୍ଦିଵାକରଃ। ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯାମି କାନୀନଂ ବଲଗର୍ଵିତମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ତେଜରାଶି ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ — ‘ମୁଁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିତ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବି।’
ଯସ୍ଯ କର୍ଣେତି ଵୈ ନାମ ଲୋକଃ ସର୍ଵୋ ଵଦିଷ୍ଯତି। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନଃ
‘ତାଙ୍କର ନାମ କର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ନାମରେ ଡାକିବ; ମୋ କୃପାରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଦର କରିବେ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରିବେ।’
ଅଦେଯଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ଲୋକେ ଵସ୍ତୁ କିଂଚିଚ୍ଚ କେଶଵ। ଏଵଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଚୈଵୈନଂ ଜନଯେ ଵଚନାତ୍ତଵ
‘ଏହି ଜଗତରେ, କେଶବ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନଥିବ; ତୁମ ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏପରି ପ୍ରଭାବ ଦେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବି।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ଦେଵଂ ଦାନଵଘାତିନମ୍। ନାରାଯଣଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତତ୍ରୈଵାଂତର୍ଦଧେ ରଵିଃ
ଏପରି କହି, ସହସ୍ର କିରଣ ଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଦର୍ଶନଂ ଗତେ ଦେଵେ ଭାସ୍କରେ ଵାରିତସ୍କରେ। ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵସମପ୍ଯେଵମୁଵାଚ ପ୍ରୀତମାନସଃ
ଭାସ୍କର, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା ଦେବତା, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲାପରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବୃଦ୍ଧଶ୍ରବସଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ସହସ୍ରନେତ୍ରରକ୍ତୋତ୍ଥୋ ନରୋଽଯଂ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍। ସ୍ଵାଂଶଭୂତୋ ଦ୍ଵାପରାଂତେ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତଲେ ତ୍ଵଯା
‘ଏହି ଜଣେ ପୁରୁଷ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁର ରକ୍ତରୁ ମୋ କୃପାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋ ଅଂଶ ଅଟେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।’
ଯଦା ପାଂଡୁର୍ମହାଭାଗଃ ପୃଥାଂ ଭାର୍ଯାମଵାପ୍ସ୍ଯତି। ମାଦ୍ରୀଂ ଚାପି ମହାଭାଗ ତଦାରଣ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯତି
‘ଯେତେବେଳେ ମହାଭାଗ୍ୟୀ ପାଣ୍ଡୁ ପୃଥାକୁ ଓ ମାଦ୍ରୀକୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବରେ ପାଇବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ।’
ତସ୍ଯାପ୍ଯରଣ୍ଯସଂସ୍ଥସ୍ଯ ମୃଗଃ ଶାପଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ତେନ ଚୋତ୍ପନ୍ନଵୈରାଗ୍ଯଃ ଶତଶୃଗଂ ଗମିଷ୍ଯତି
‘ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୃଗ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଆସି, ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ ଯିବେ।’
ପୁତ୍ରାନଭୀପ୍ସନ୍କ୍ଷେତ୍ରୋତ୍ଥାନ୍ଭାର୍ଯାଂ ସ ପ୍ରଵଦିଷ୍ଯତି। ଅନୀପ୍ସଂତୀ ତଦା କୁଂତୀ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସା ଵଦିଷ୍ଯତି
‘ନିଜ ଶୁକ୍ରରୁ ପୁତ୍ର ଚାହିଁନଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିବେ; ତେବେ କୁନ୍ତୀ, ଚାହିଁନଥିବା, ତାଙ୍କର ପତିକୁ କହିବେ।’
ନାହଂ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରାନିଚ୍ଛେ କଥଂଚନ। ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ପୁତ୍ରାନିଚ୍ଛେ ନରାଧିପ
‘ରାଜା, ମୁଁ କେବେ ମର୍ତ୍ୟ ପୁରୁଷରୁ ପୁତ୍ର ଚାହିଁନି; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କର କୃପାରେ ପୁତ୍ର ଚାହିଁଛି, ନରାଧିପ।’
ପ୍ରାର୍ଥଯଂତ୍ଯୈ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ର କୁଂତ୍ଯୈ ଦେଯୋ ନରସ୍ତତଃ। ଵଚସା ଚ ମଦୀଯେନ ଏଵଂ କୁରୁ ଶଚୀପତେ
‘ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ, ଶକ୍ର, ତୁମେ କୁନ୍ତୀକୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମୋ ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏହିପରି କର, ଶଚୀପତି।’
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵେଶୋ ଦୁଃଖିତୋ ଵଚଃ। ଅସ୍ମିନ୍ମନ୍ଵଂତରେଽତୀତେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିକେ ଯୁଗେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚବିଶିଟି ଯୁଗ ଗତିଛି—
ଅଵତୀର୍ଯ ରଘୁକୁଲେ ଗୃହେ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଶାଂତ୍ଯର୍ଥଂ ଚ ଦିଵୌକସାମ୍
ତୁମେ ରଘୁବଂଶରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।
ରାମରୂପେଣ ଭଵତା ସୀତାର୍ଥମଟତା ଵନେ। ମତ୍ପୁତ୍ରୋ ହିଂସିତୋ ଦେଵ ସୂର୍ଯପୁତ୍ରହିତାର୍ଥିନା
ତୁମେ ରାମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ; ହେ ଦେବ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ।
ଵାଲିନାମ ପ୍ଲଵଂଗେଂଦ୍ରଃ ସୁଗ୍ରୀଵାର୍ଥେ ତ୍ଵଯା ଯତଃ। ଦୁଃଖେନାନେନ ତପ୍ତୋହଂ ଗୃହ୍ଣାମି ନ ସୁତଂ ନରମ୍
ବାଲି ନାମକ ବନରାଜ ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ମାରିଦେଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମାନବ ପୁଅ ଗ୍ରହଣ କରିବିନାହିଁ।
ଅଗୃହ୍ଣମାନଂ ଦେଵେଂଦ୍ରଂ କାରଣାଂତରଵାଦିନମ୍। ହରିଃ ପ୍ରୋଚେ ଶୁନାସୀରଂ ଭୁଵୋ ଭାରାଵତାରଣେ
ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦେଖାଇ ମାନିଲେନାହିଁ, ତେବେ ହରି ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଶୁନାସୀରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଵତାରଂ କରିଷ୍ଯାମି ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ତ୍ଵହଂ ପ୍ରଭୋ। ସୂର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ଯ ନାଶାର୍ଥଂ ଜଯାର୍ଥମାତ୍ମଜସ୍ଯ ତେ
ମୁଁ ନିଜେ ମାନବ ଲୋକରେ ଅବତାର ନେବି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଓ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେବାକୁ।
ସାରଥ୍ଯଂ ଚ କରିଷ୍ଯାମି ନାଶଂ କୁରୁକୁଲସ୍ଯ ଚ। ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋଭଵଚ୍ଛକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯେନ ତେନ ହ
ମୁଁ ରଥଚାଳକ ହେବି ଓ କୁରୁବଂଶର ନାଶ କରିବି; ଏହା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାରେ ଶକ୍ର ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନରଂ ହୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ଯଂ ଚାସ୍ତୁ ଵଚସ୍ତଵ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଦେଵଃ ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵାଽଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ମାନବକୁ ଗ୍ରହଣ କରି କହିଲେ, 'ତୁମର କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।' ଏପରି କହି ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପଠାଇ ନିଜେ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତୁ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ପୁନଃ। ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ତାପରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସବୁକିଛି ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।'
ଆଵାଂ କାର୍ଯସ୍ଯ କରଣେ ସହାଯୌ ଚ ତଵ ପ୍ରଭୋ। ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ନାଶଂ କର୍ତୁଂ ଦେଵ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ କାମରେ ସହାୟ; ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, କିନ୍ତୁ ପୁନି ନାଶ କରିବା ଦରକାର ବୋଲି ବୁଝୁନାହାଁ।
କୃତଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତଂ କର୍ମ ଶଂଭୁମେତଂ ଜିଘାଂସତା। ତ୍ଵଯା ଚ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟଃ କୋପେନ ଵୈ ପୁମାନ୍
ଶିବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ ହୋଇଛି; ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାନବ ରୂପେ ତିଆରି କରିଥିଲ।
ଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ କୁରୁ। ଗୃହ୍ଣନ୍ଵହ୍ନିତ୍ରଯଂ ଦେଵ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାହର
ଏହି ପାପ ପରିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର; ତିନି ଅଗ୍ନି ଧରି, ହେ ଦେବ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ତଥା ଦେଶେ ଵନେ ଵାପି ପିତାମହ। ସ୍ଵପତ୍ନ୍ଯା ସହିତୋ ଯଜ୍ଞଂ କୁରୁଷ୍ଵାସ୍ମତ୍ପରିଗ୍ରହାତ୍
କୌଣସି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର ଦେଶରେ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ହେ ପିତାମହ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କର, ଆମକୁ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ସର୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚାପି ଜଗତ୍ପତେ। ଆଦେଶଂ ତେ କରିଷ୍ଯଂତି ଯତୋସ୍ମାକଂ ଭଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଆମ ସ୍ୱାମୀ।
ଏକୋହି ଗାର୍ହପତ୍ଯୋଗ୍ନିର୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିତୀଯକଃ। ଆହଵନୀଯସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ତ୍ରିକୁଂଡେଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପଯ
ଏକ ଗୃହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ତୃତୀୟ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି—ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ତିନି ଗଡ଼ାରେ ସ୍ଥାପନ କର।
ଵର୍ତୁଲେ ତ୍ଵର୍ଚଯାତ୍ମାନମ୍ମାମଥୋ ଧନୁରାକୃତୌ। ଚତୁଃକୋଣେ ହରଂ ଦେଵଂ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମନାମଭିଃ
ବୃତ୍ତାକାର ଗଡ଼ାରେ ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ନିଜକୁ ପୂଜା କର; ଧନୁରାକାର ଗଡ଼ାରେ ଓ ଚାରିକୋଣିଆ ଗଡ଼ାରେ ହରଙ୍କୁ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ନାମରେ ପୂଜା କର।
ଅଗ୍ନୀନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତପସା ପରାମୃଦ୍ଧିମଵାପ୍ଯ ଚ। ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ହୁତ୍ଵାଗ୍ନୀନ୍ଶମଯିଷ୍ଯସି
ତପସ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଦେବମାନ୍ୟ ବର୍ଷ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କରି, ତୁମେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାତ୍ପରଂ ନାନ୍ଯତ୍ପଵିତ୍ରମିହ ପଠ୍ଯତେ। ସୁକୃତେନାଗ୍ନିହୋତ୍ରେଣ ପ୍ରଶୁଦ୍ଧ୍ଯଂତି ଭୁଵି ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ପବିତ୍ର ନୁହେଁ; ଶୁଭ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।