କପାଲସ୍ଥଃ ସ ତତ୍ରୈଵ ତୁଷ୍ଟାଵ ହରକେଶଵୌ। ଶିରସ୍ଯଂଜଲିମାଧାଯ ତଦା ଵୀର ଉଦାରଧୀଃ
ସେ, କପାଳ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ହରା ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଶିର ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସେ ବୀର, ଉଦାର ମନର।
କିଂକରୋମୀତି ତୌ ପ୍ରାହ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ। ତମୁଵାଚ ହରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵେନ ତେଜସା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’—ଏପରି କହି, ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିଜ ତେଜରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରା କଥା କହିଲେ।
ସୃଷ୍ଟୋ ନରୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତ୍ଵମେନଂ ତୁ ନିଷୂଦଯ। ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵାଂଜଲିଧରଂ ସ୍ତୁଵଂତଂ ଶଂକରୋ ନରମ୍
ମୁଁ ଏକ ଧନୁର୍ଧାରୀ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କର; ଏପରି କହି, ଅଞ୍ଜଳିଧାରୀ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ନରକୁ ଶଙ୍କର କଥା କହିଲେ।
ତଥୈଵାଂଜଲିସଂବଦ୍ଧଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରଦ୍ଵଯମ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯାଥ କପାଲାତ୍ତଂ ପୁନର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଜୋଡିଥିବା ଦୁଇ ହାତକୁ ଧରି, କପାଳରୁ ଉଠାଇ, ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ସ ଏଷ ପୁରୁଷୋ ରୌଦ୍ରୋ ଯୋ ମଯା ଵେଦିତସ୍ତଵ। ଵିଷ୍ଣୁହୁଂକାରରଚିତମୋହନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଏହି ରୌଦ୍ର ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମର ଭାବିଛି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହୁଁକାରରେ ତିଆରି ମୋହନିଦ୍ରାରେ ପକାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵିବୋଧଯୈନଂ ତ୍ଵରିତମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରଃ। ନାରାଯଣସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନରେଣାନେନ ଵୈ ତଦା
‘ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇ ଦିଅ’—ଏପରି କହି, ହରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ପୁରୁଷ—
ଵାମପାଦହତଃ ସୋପି ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ। ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସ୍ଵେଦରକ୍ତଜଯୋର୍ମହତ୍
ବାମ ପାଦରେ ଘାତ ପାଇ, ସେ ମହାବଳୀ ଉଠିଲେ; ତାପରେ ଘମ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵିସ୍ଫାରିତଧନୁଃ ଶବ୍ଦଂ ନାଦିତାଶେଷଭୂତଲମ୍। କଵଚଂ ସ୍ଵେଦଜସ୍ଯୈକଂ ରକ୍ତଜେନ ତ୍ଵପାକୃତମ୍
ଧନୁଷ ଟାଣିବାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲା; ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣଙ୍କର କବଚ, ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସମେତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ତଯୋଃ। ଯୁଧ୍ଯତୋଃ ସମତୀତଂ ଚ ସ୍ଵେଦରକ୍ତଜଯୋର୍ନୃପ
ଏପରି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଉପରି ଗଲା, ରାଜା, ଘମ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରକ୍ତଜଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵେଦଜଂ ଚୈଵ ସଂଗତୌ। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାସୁଦେଵୋଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନଂ ପରମ୍
ଦୁଇ ହାତ ଥିବା ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଏବଂ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ବାସୁଦେବ ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ସସଂଭ୍ରମମୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମଧୁସୂଦନଃ। ରକ୍ତଜେନାଦ୍ଯ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଵେଦଜୋଯଂ ନିପାତିତଃ
ମଧୁସୂଦନ ଭୟ ଭିତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବ୍ରହ୍ମା, ଆଜି ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଲେ।’
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦାକୁଲୋ ବ୍ରହ୍ମା ବଭାଷେ ମଧୁସୂଦନମ୍। ହରେ ଦ୍ଯଜନ୍ମନି ନରୋ ମଦୀଯୋ ଜୀଵତାଦଯମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହରି, ତୁମେ ଆଗାମୀ ଜନ୍ମରେ, ଏହି ପୁରୁଷ ଆଜିଠୁ ମୋର ହେବେ।’
ତଥା ତୁଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁରେଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଗତ୍ଵା ତଯୋ ରଣମପି ନିଵାର୍ଯାଽଽହ ଚ ତାଵୁଭୌ
ଏପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ‘ଏହିପରି ହେବ।’ ପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଉଭୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଯଜନ୍ମନି ଭଵିତା କଲିଦ୍ଵାପରଯୋର୍ମିଥଃ। ସଂଧୌ ମହାରଣେ ଜାତେ ତତ୍ରାହଂ ଯୋଜଯାମି ଵାଂ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, କଳି ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସଂଧିରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ; ସେଠାରେ ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକତା କରିବି।
ଵିଷ୍ଣୁନା ତୁ ସମାହୂଯ ଗ୍ରହେଶ୍ଵରସୁରେଶ୍ଵରୌ। ଉକ୍ତାଵିମୌ ନରୌ ଭଦ୍ରୌ ପାଲନୀଯୌ ମମାଜ୍ଞଯା
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକି, କହିଲେ — ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭଦ୍ର ମଣିଷକୁ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ।
ସହସ୍ରାଂଶୋ ସ୍ଵେଦଜୋଯଂ ସ୍ଵକୀଯୋଂଽଶୋ ଧରାତଲେ। ଦ୍ଵାପରାଂତେଵତାର୍ଯୋଯଂ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ଏହି ପ୍ରାଣୀ, ଘରମରୁ ଜନ୍ମିତ, ସହସ୍ର କିରଣ ଧାରୀର ଅଂଶ ଅଟେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିବ।
ଯଦୂନାଂ ତୁ କୁଲେ ଭାଵୀ ଶୂରୋନାମ ମହାବଲଃ। ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ପୃଥା ନାମ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି୫୦ 1.14.
ଯଦୁବଂଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଶୂର ନାମରେ ହେବେ; ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ପୃଥା ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେବେ।
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ମହାଭାଗା ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ। ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତୁ ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ମଂତ୍ରଗ୍ରାମଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମିବେ; ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ରଗୁଚ୍ଛ ଦେଇ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଯଂ ଦେଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଆଵାହଯିଷ୍ଯତି। ଦେଵି ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ସେ ଭକ୍ତିରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ, ମା, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ତୁମ ପୁତ୍ର ହେବେ।
ସା ଚ ତ୍ଵାମୁଦଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାଭିଲାଷା ରଜସ୍ଵଲା। ଚିଂତାଭିପନ୍ନା ତିଷ୍ଠଂତୀ ଭଜିତଵ୍ଯା ଵିଭାଵସୋ
ସେ ତୁମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାରେ ଭରିତ ଓ ରଜସ୍ବଳା ଅବସ୍ଥାରେ, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯିବେ ଓ ତୁମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତା ଭାବରେ ପୂଜିବେ।
ତସ୍ଯା ଗର୍ଭେ ତ୍ଵଯଂ ଭାଵୀ କାନୀନଃ କୁଂତିନଂଦନଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତୋ ଦେଵଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ, ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ କୁନ୍ତୀର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ; ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ତେଜୋରାଶିର୍ଦିଵାକରଃ। ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯାମି କାନୀନଂ ବଲଗର୍ଵିତମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ତେଜରାଶି ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ — ‘ମୁଁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିତ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବି।’
ଯସ୍ଯ କର୍ଣେତି ଵୈ ନାମ ଲୋକଃ ସର୍ଵୋ ଵଦିଷ୍ଯତି। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନଃ
‘ତାଙ୍କର ନାମ କର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ନାମରେ ଡାକିବ; ମୋ କୃପାରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଦର କରିବେ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରିବେ।’
ଅଦେଯଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ଲୋକେ ଵସ୍ତୁ କିଂଚିଚ୍ଚ କେଶଵ। ଏଵଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଚୈଵୈନଂ ଜନଯେ ଵଚନାତ୍ତଵ
‘ଏହି ଜଗତରେ, କେଶବ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନଥିବ; ତୁମ ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏପରି ପ୍ରଭାବ ଦେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବି।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ଦେଵଂ ଦାନଵଘାତିନମ୍। ନାରାଯଣଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତତ୍ରୈଵାଂତର୍ଦଧେ ରଵିଃ
ଏପରି କହି, ସହସ୍ର କିରଣ ଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଦର୍ଶନଂ ଗତେ ଦେଵେ ଭାସ୍କରେ ଵାରିତସ୍କରେ। ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵସମପ୍ଯେଵମୁଵାଚ ପ୍ରୀତମାନସଃ
ଭାସ୍କର, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା ଦେବତା, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲାପରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବୃଦ୍ଧଶ୍ରବସଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ସହସ୍ରନେତ୍ରରକ୍ତୋତ୍ଥୋ ନରୋଽଯଂ ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍। ସ୍ଵାଂଶଭୂତୋ ଦ୍ଵାପରାଂତେ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତଲେ ତ୍ଵଯା
‘ଏହି ଜଣେ ପୁରୁଷ, ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁର ରକ୍ତରୁ ମୋ କୃପାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋ ଅଂଶ ଅଟେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।’
ଯଦା ପାଂଡୁର୍ମହାଭାଗଃ ପୃଥାଂ ଭାର୍ଯାମଵାପ୍ସ୍ଯତି। ମାଦ୍ରୀଂ ଚାପି ମହାଭାଗ ତଦାରଣ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯତି
‘ଯେତେବେଳେ ମହାଭାଗ୍ୟୀ ପାଣ୍ଡୁ ପୃଥାକୁ ଓ ମାଦ୍ରୀକୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବରେ ପାଇବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ।’
ତସ୍ଯାପ୍ଯରଣ୍ଯସଂସ୍ଥସ୍ଯ ମୃଗଃ ଶାପଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ତେନ ଚୋତ୍ପନ୍ନଵୈରାଗ୍ଯଃ ଶତଶୃଗଂ ଗମିଷ୍ଯତି
‘ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୃଗ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଆସି, ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ ଯିବେ।’
ପୁତ୍ରାନଭୀପ୍ସନ୍କ୍ଷେତ୍ରୋତ୍ଥାନ୍ଭାର୍ଯାଂ ସ ପ୍ରଵଦିଷ୍ଯତି। ଅନୀପ୍ସଂତୀ ତଦା କୁଂତୀ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ସା ଵଦିଷ୍ଯତି
‘ନିଜ ଶୁକ୍ରରୁ ପୁତ୍ର ଚାହିଁନଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିବେ; ତେବେ କୁନ୍ତୀ, ଚାହିଁନଥିବା, ତାଙ୍କର ପତିକୁ କହିବେ।’