ଯୋଗ୍ଯୋଽଯମିତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭୁଜମର୍ପଯତ୍। ତଦ୍ବିଭେଦାତିତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶୂଲେନ ଶଶିଶେଖରଃ
‘ଏହିଁ ଯୋଗ୍ୟ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଦେଇଦେଲେ; ତାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଶିବ ତୀବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧିଦେଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତୋ ଧାରା ଶୋଣିତସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଭୁଜାତ୍। ଜାଂବୂନଦରସାକାରା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲେଵ ନିର୍ମିତା
ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତରୁ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗର, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଏକ ରକ୍ତଧାରା ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ନିପପାତ କପାଲାଂତଶ୍ଶମ୍ଭୁନା ସା ପ୍ରଭିକ୍ଷିତା। ଋଜ୍ଵୀ ଵେଗଵତୀ ତୀଵ୍ରା ସ୍ପୃଶଂତୀ ତ୍ଵାଂବରଂ ଜଵାତ୍
ଶିବ ଖୋପଡ଼ାରେ ଏହି ଧାରା ଧରିଲେ, ସେ ଧାରା ସିଧା, ତୀବ୍ର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦଶଯୋଜନା। ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ସା ସମୁଵାହ ହରେର୍ଭୁଜାତ୍
ସେ ଧାରା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ହାତରୁ ବହିଲା।
ଇଯଂତଂ କାଲମୀଶୋସୌ ଭିକ୍ଷାଂ ଜଗ୍ରାହ ଭିକ୍ଷୁକଃ। ଦତ୍ତା ନାରାଯଣେନାଥ କାପାଲେ ପାତ୍ର ଉତ୍ତମେ
ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭଗବାନ ଭିକ୍ଷୁ ରୂପେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ନାରାୟଣ ଏହି ଉତ୍ତମ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ରରେ ଦେଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁଂ ପରମିଦଂ ଵଚଃ। ସଂପୂର୍ଣଂ ଵା ନ ଵା ପାତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ପରମୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଏହି ପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା କି ନାହିଁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର?'
ସତୋଯାଂବୁଦନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ହରେର୍ହରଃ। ଶଶିସୂର୍ଯାଗ୍ନିନଯନଃ ଶଶିଶେଖରଶୋଭିତଃ
ହରିଙ୍କ କଥା ଜଳଭରା ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଶିବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କପାଲେ ଦୃଷ୍ଟିମାଵେଶ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ନେତ୍ରୈର୍ଜନାର୍ଦନମ୍। ଅଂଗୁଲ୍ଯା ଘଟଯନ୍ପ୍ରାହ କପାଲଂ ପରିପୂରିତମ୍
ତିନିଟି ଆଖିରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶିବ ଖୋପଡ଼ାକୁ ଆଉଁଳିରେ ଟିପି କହିଲେ, 'ଏହି ଖୋପଡ଼ା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଵସ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧାରାଂ ସମାହରତ୍। ପଶ୍ତୋଽଥ ହରେରୀଶଃ ସ୍ଵାଂଗୁଲ୍ଯା ରୁଧିରଂ ତଦା
ଶିବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଧାରା ବନ୍ଦ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଉଁଳିରେ ସେଇ ରକ୍ତକୁ ଚାପିଦେଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟିପାତୈର୍ମମଂଥ ସଃ। ମଥ୍ଯମାନେ ତତୋ ରକ୍ତେ କଲିଲଂ ବୁଦ୍ବୁଦଂ କ୍ରମାତ୍
ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ ଏହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ; ରକ୍ତ ମଥିବା ସମୟରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୁଲି ବୁଲି ଫେନ ଉଠିଲା।
ବଭୂଵ ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍କିରୀଟୀ ସଶରାସନଃ। ବଦ୍ଧତୂଣୀରଯୁଗଲୋ ଵୃଷସ୍କଂଧୋଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଵାନ୍
ତାପରେ ସେଠାରୁ ଏକ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣଧାରୀ, ଦୁଇଟି ତୁଣୀର ବାନ୍ଧା, ବୃଷ ଦେହ ଓ ଆଉଁଳିର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁରୁଷ ଦେଖାଗଲେ।
ପୁରୁଷୋ ଵହ୍ନିସଂକାଶଃ କପାଲେ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ରୁଦ୍ରମିଦଂ ଵଚଃ
ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ପୁରୁଷ ଖୋପଡ଼ା ଭିତରେ ଦେଖାଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ:
କପାଲେ ଭଵ କୋ ଵାଽଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋଽଭଵନ୍ନରଃ। ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେରୀଶସ୍ତମୁଵାଚ ଵିଭୋ ଶୃଣୁ
'ଖୋପଡ଼ା ଭିତରେ ଭବ, ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ?' ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ହେ ମହାବଳୀ।'
ନରୋ ନାମୈଷ ପୁରୁଷଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଭଵତୋକ୍ତୋ ନର ଇତି ନରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ନାମ ନର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ 'ନର' ବୋଲି କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ।'
ନରନାରାଯଣୌ ଚୋଭୌ ଯୁଗେ ଖ୍ଯାତୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ଦେଵକାର୍ଯେଷୁ ଲୋକାନାଂ ପରିପାଲନେ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ।'
ଏଷ ନାରାଯଣସଖୋ ନରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅଥାସୁରଵଧେ ସାହ୍ଯଂ ତଵ କର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
'ଏହି ନର ନାରାୟଣଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ହେବେ; ପରେ ଦାନବ ବିନାଶରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ତୁମ ସହଯୋଗୀ ହେବେ।'
ମୁନିର୍ଜ୍ଞାନପରୀକ୍ଷାଯାଂ ଜେତା ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତେଜୋଧିକମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଂଚମଂ ଶିରଃ
ଏକ ମୁନି ଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେବେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ପଞ୍ଚମ ଶିର ମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର।
ତେଜସୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଭୁଜସ୍ଯ ତଵ ଶୋଣିତାତ୍। ମମ ଦୃଷ୍ଟି ନିପାତାଚ୍ଚ ତ୍ରୀଣି ତେଜାଂସି ଯାନି ତୁ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତେଜରୁ, ତୁମ ଭୁଜର ରକ୍ତରୁ, ଏବଂ ମୋ ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟିରୁ—ଏହି ତିନି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି।
ତତ୍ସଂଯୋଗସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶତ୍ରୁଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଜେଷ୍ଯତି। ଅଵଧ୍ଯା ଯେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଦୁର୍ଜଯା ଅପି ଚାପରେ
ଏହି ଶକ୍ତିର ଏକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଜୟ ଏବଂ ଅପରିଜିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶକ୍ରସ୍ଯ ଚାମରାଣାଂ ଚ ତେଷାମେଷ ଭଯଂକରଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଃ ଶଂଭୁର୍ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚ ହରିସ୍ତଦା
ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହେବେ; ଏପରି କହି, ଶମ୍ଭୁ ଉଭୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ହରି ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।
କପାଲସ୍ଥଃ ସ ତତ୍ରୈଵ ତୁଷ୍ଟାଵ ହରକେଶଵୌ। ଶିରସ୍ଯଂଜଲିମାଧାଯ ତଦା ଵୀର ଉଦାରଧୀଃ
ସେ, କପାଳ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ହରା ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଶିର ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସେ ବୀର, ଉଦାର ମନର।
କିଂକରୋମୀତି ତୌ ପ୍ରାହ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ। ତମୁଵାଚ ହରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ଵେନ ତେଜସା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’—ଏପରି କହି, ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିଜ ତେଜରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରା କଥା କହିଲେ।
ସୃଷ୍ଟୋ ନରୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତ୍ଵମେନଂ ତୁ ନିଷୂଦଯ। ଇତ୍ଥମୁକ୍ତ୍ଵାଂଜଲିଧରଂ ସ୍ତୁଵଂତଂ ଶଂକରୋ ନରମ୍
ମୁଁ ଏକ ଧନୁର୍ଧାରୀ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କର; ଏପରି କହି, ଅଞ୍ଜଳିଧାରୀ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ନରକୁ ଶଙ୍କର କଥା କହିଲେ।
ତଥୈଵାଂଜଲିସଂବଦ୍ଧଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରଦ୍ଵଯମ୍। ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯାଥ କପାଲାତ୍ତଂ ପୁନର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଜୋଡିଥିବା ଦୁଇ ହାତକୁ ଧରି, କପାଳରୁ ଉଠାଇ, ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ସ ଏଷ ପୁରୁଷୋ ରୌଦ୍ରୋ ଯୋ ମଯା ଵେଦିତସ୍ତଵ। ଵିଷ୍ଣୁହୁଂକାରରଚିତମୋହନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଏହି ରୌଦ୍ର ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମର ଭାବିଛି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ହୁଁକାରରେ ତିଆରି ମୋହନିଦ୍ରାରେ ପକାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵିବୋଧଯୈନଂ ତ୍ଵରିତମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରଃ। ନାରାଯଣସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନରେଣାନେନ ଵୈ ତଦା
‘ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇ ଦିଅ’—ଏପରି କହି, ହରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ପୁରୁଷ—
ଵାମପାଦହତଃ ସୋପି ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାବଲଃ। ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ସ୍ଵେଦରକ୍ତଜଯୋର୍ମହତ୍
ବାମ ପାଦରେ ଘାତ ପାଇ, ସେ ମହାବଳୀ ଉଠିଲେ; ତାପରେ ଘମ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵିସ୍ଫାରିତଧନୁଃ ଶବ୍ଦଂ ନାଦିତାଶେଷଭୂତଲମ୍। କଵଚଂ ସ୍ଵେଦଜସ୍ଯୈକଂ ରକ୍ତଜେନ ତ୍ଵପାକୃତମ୍
ଧନୁଷ ଟାଣିବାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲା; ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣଙ୍କର କବଚ, ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସମେତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ତଯୋଃ। ଯୁଧ୍ଯତୋଃ ସମତୀତଂ ଚ ସ୍ଵେଦରକ୍ତଜଯୋର୍ନୃପ
ଏପରି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଉପରି ଗଲା, ରାଜା, ଘମ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରକ୍ତଜଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵେଦଜଂ ଚୈଵ ସଂଗତୌ। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଵାସୁଦେଵୋଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନଂ ପରମ୍
ଦୁଇ ହାତ ଥିବା ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଏବଂ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ବାସୁଦେବ ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୃହକୁ ଗଲେ।