ସ୍ଵେଦତଃ କୁଂଡଲୀ ଜଜ୍ଞେ ସଧନୁଷ୍କୋ ମହେଷୁଧିଃ। ସହସ୍ରକଵଚୀ ଵୀରଃ କିଂକରୋମୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଘମରୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ଜନ୍ମିଲେ, ଧନୁଷ ଓ ବଡ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ହଜାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ବୀର; ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତମୁଵାଚ ଵିରିଂଚସ୍ତୁ ଦର୍ଶଯନ୍ରୁଦ୍ରମୋଜସା। ହନ୍ଯତାମେଷ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ନ ଯଥା ପୁନଃ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବାକୁ ମାର, ଯେପରି ଏହା ପୁନି ଜନ୍ମିବା ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ମହେଶସ୍ଯ ବାଣହସ୍ତୋତିରୌଦ୍ରଦୃକ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ରୁଦ୍ର ଦିଗରେ ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୁଷମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଭୀତସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଅପକ୍ରାଂତସ୍ତତୋ ଵେଗାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ତିନି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭାଗି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ମାଂ ଵିଷ୍ଣୋ ନରାଦସ୍ମାଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁହନ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପାପୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛରୂପୋ ଭଯଂକରଃ
‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଏହି ପୁରୁଷରୁ! ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ପାପୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର।’
ଯଥା ହନ୍ଯାନ୍ନ ମାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଥା କୁରୁ ଜଗତ୍ପତେ। ହୁଂକାରଧ୍ଵନିନା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ନରମ୍
‘ଜଗତର ନାଥ, ଏପରି କର, ଯେପରି ଏହି କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବା ନାହିଁ।’ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଁକାର ଶବ୍ଦ କରି, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵଦୃକ୍ପ୍ରଭୁଃ। ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ସାଂତ୍ଵଯାମାସ କେଶଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯୋଗର ଆଧିପତ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା ନାଥ, କେଶବ ତାଁକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
ତତସ୍ସ ପ୍ରଣତୋ ଭୂମୌ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ପୌତ୍ରୋ ହି ମେ ଭଵାନ୍ରୁଦ୍ର କଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ରପୁତି; କଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି?'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ। କପାଲଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂସ୍ତେଜସୋତ୍କଟମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ,' ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଖୋପଡ଼ା ଦେଖାଇଲେ।
କପାଲପାଣିଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁଦ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁରଚିନ୍ତଯତ୍। କୋନ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଭିକ୍ଷୁର୍ଭିକ୍ଷାଦାନସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ହାତରେ ଖୋପଡ଼ା ଧରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବିଲେ, 'ଏବେ ମୋ ଭିତରୁ କିଏ ଏହି ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?'
ଯୋଗ୍ଯୋଽଯମିତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭୁଜମର୍ପଯତ୍। ତଦ୍ବିଭେଦାତିତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶୂଲେନ ଶଶିଶେଖରଃ
‘ଏହିଁ ଯୋଗ୍ୟ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଦେଇଦେଲେ; ତାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଶିବ ତୀବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧିଦେଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତୋ ଧାରା ଶୋଣିତସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଭୁଜାତ୍। ଜାଂବୂନଦରସାକାରା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲେଵ ନିର୍ମିତା
ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତରୁ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗର, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଏକ ରକ୍ତଧାରା ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ନିପପାତ କପାଲାଂତଶ୍ଶମ୍ଭୁନା ସା ପ୍ରଭିକ୍ଷିତା। ଋଜ୍ଵୀ ଵେଗଵତୀ ତୀଵ୍ରା ସ୍ପୃଶଂତୀ ତ୍ଵାଂବରଂ ଜଵାତ୍
ଶିବ ଖୋପଡ଼ାରେ ଏହି ଧାରା ଧରିଲେ, ସେ ଧାରା ସିଧା, ତୀବ୍ର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦଶଯୋଜନା। ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ସା ସମୁଵାହ ହରେର୍ଭୁଜାତ୍
ସେ ଧାରା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ହାତରୁ ବହିଲା।
ଇଯଂତଂ କାଲମୀଶୋସୌ ଭିକ୍ଷାଂ ଜଗ୍ରାହ ଭିକ୍ଷୁକଃ। ଦତ୍ତା ନାରାଯଣେନାଥ କାପାଲେ ପାତ୍ର ଉତ୍ତମେ
ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭଗବାନ ଭିକ୍ଷୁ ରୂପେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ନାରାୟଣ ଏହି ଉତ୍ତମ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ରରେ ଦେଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁଂ ପରମିଦଂ ଵଚଃ। ସଂପୂର୍ଣଂ ଵା ନ ଵା ପାତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ପରମୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଏହି ପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା କି ନାହିଁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର?'
ସତୋଯାଂବୁଦନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ହରେର୍ହରଃ। ଶଶିସୂର୍ଯାଗ୍ନିନଯନଃ ଶଶିଶେଖରଶୋଭିତଃ
ହରିଙ୍କ କଥା ଜଳଭରା ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଶିବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କପାଲେ ଦୃଷ୍ଟିମାଵେଶ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ନେତ୍ରୈର୍ଜନାର୍ଦନମ୍। ଅଂଗୁଲ୍ଯା ଘଟଯନ୍ପ୍ରାହ କପାଲଂ ପରିପୂରିତମ୍
ତିନିଟି ଆଖିରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶିବ ଖୋପଡ଼ାକୁ ଆଉଁଳିରେ ଟିପି କହିଲେ, 'ଏହି ଖୋପଡ଼ା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଵସ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧାରାଂ ସମାହରତ୍। ପଶ୍ତୋଽଥ ହରେରୀଶଃ ସ୍ଵାଂଗୁଲ୍ଯା ରୁଧିରଂ ତଦା
ଶିବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଧାରା ବନ୍ଦ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଉଁଳିରେ ସେଇ ରକ୍ତକୁ ଚାପିଦେଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟିପାତୈର୍ମମଂଥ ସଃ। ମଥ୍ଯମାନେ ତତୋ ରକ୍ତେ କଲିଲଂ ବୁଦ୍ବୁଦଂ କ୍ରମାତ୍
ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ ଏହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ; ରକ୍ତ ମଥିବା ସମୟରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୁଲି ବୁଲି ଫେନ ଉଠିଲା।
ବଭୂଵ ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍କିରୀଟୀ ସଶରାସନଃ। ବଦ୍ଧତୂଣୀରଯୁଗଲୋ ଵୃଷସ୍କଂଧୋଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଵାନ୍
ତାପରେ ସେଠାରୁ ଏକ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣଧାରୀ, ଦୁଇଟି ତୁଣୀର ବାନ୍ଧା, ବୃଷ ଦେହ ଓ ଆଉଁଳିର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପୁରୁଷ ଦେଖାଗଲେ।
ପୁରୁଷୋ ଵହ୍ନିସଂକାଶଃ କପାଲେ ସଂପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ରୁଦ୍ରମିଦଂ ଵଚଃ
ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ପୁରୁଷ ଖୋପଡ଼ା ଭିତରେ ଦେଖାଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ:
କପାଲେ ଭଵ କୋ ଵାଽଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋଽଭଵନ୍ନରଃ। ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେରୀଶସ୍ତମୁଵାଚ ଵିଭୋ ଶୃଣୁ
'ଖୋପଡ଼ା ଭିତରେ ଭବ, ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ?' ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ହେ ମହାବଳୀ।'
ନରୋ ନାମୈଷ ପୁରୁଷଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଭଵତୋକ୍ତୋ ନର ଇତି ନରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ନାମ ନର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ 'ନର' ବୋଲି କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ।'
ନରନାରାଯଣୌ ଚୋଭୌ ଯୁଗେ ଖ୍ଯାତୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ। ସଂଗ୍ରାମେ ଦେଵକାର୍ଯେଷୁ ଲୋକାନାଂ ପରିପାଲନେ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ — ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ।'
ଏଷ ନାରାଯଣସଖୋ ନରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅଥାସୁରଵଧେ ସାହ୍ଯଂ ତଵ କର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
'ଏହି ନର ନାରାୟଣଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ହେବେ; ପରେ ଦାନବ ବିନାଶରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ତୁମ ସହଯୋଗୀ ହେବେ।'
ମୁନିର୍ଜ୍ଞାନପରୀକ୍ଷାଯାଂ ଜେତା ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତେଜୋଧିକମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଂଚମଂ ଶିରଃ
ଏକ ମୁନି ଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେବେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ପଞ୍ଚମ ଶିର ମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର।
ତେଜସୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଭୁଜସ୍ଯ ତଵ ଶୋଣିତାତ୍। ମମ ଦୃଷ୍ଟି ନିପାତାଚ୍ଚ ତ୍ରୀଣି ତେଜାଂସି ଯାନି ତୁ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତେଜରୁ, ତୁମ ଭୁଜର ରକ୍ତରୁ, ଏବଂ ମୋ ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟିରୁ—ଏହି ତିନି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି।
ତତ୍ସଂଯୋଗସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶତ୍ରୁଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଜେଷ୍ଯତି। ଅଵଧ୍ଯା ଯେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଦୁର୍ଜଯା ଅପି ଚାପରେ
ଏହି ଶକ୍ତିର ଏକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଜୟ ଏବଂ ଅପରିଜିତ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶକ୍ରସ୍ଯ ଚାମରାଣାଂ ଚ ତେଷାମେଷ ଭଯଂକରଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତଃ ଶଂଭୁର୍ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚ ହରିସ୍ତଦା
ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହେବେ; ଏପରି କହି, ଶମ୍ଭୁ ଉଭୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ହରି ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ।