ଏତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ଦାନଵେଂଦ୍ରାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ। ଦାନଵେଂଦ୍ରାଃ ପୁରା ଜାତାଃ କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
ଏହି ଦାନବ ନାୟକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଦାନବ ନାୟକମାନେ, ତମେ ଏକାଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ କଥମେଵେଦଂ ଵ୍ରତଂ ଵେଦଵିଲୋପକମ୍। ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତୁମାରବ୍ଧଂ ନଗ୍ନମୁଂଡିକମଂଡଲୁ
ଏବେ କିପରି ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଯାହା ବେଦକୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଜଳପାତ୍ର ହାତରେ ଧରିଛ?
ମଯୂରଧ୍ଵଜଧାରିତ୍ଵଂ କଥଂ ଚୈଵେହ ତିଷ୍ଠଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵାସୁରଭାଵ ଋଷିଧର୍ମେ ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ
ମୟୂର ପଖା ଝଣ୍ଡା ଧରି ଏଠାରେ କିପରି ଦଉଡିଛ? ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଭାବକୁ ଛାଡି ଋଷିଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛୁ।
ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିକରଂ କର୍ମ ଚରାମଃ ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯମଖିଲଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଶକ୍ର ଵ୍ରଜସ୍ଵ ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ବଢାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ଶକ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର, ଏବଂ ଚାଲିଯାଅ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମଘଵା ପୁନର୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ଏଵଂ ତେ ମୋହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମ ଦେଵପୁରୋଧସା
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମଘବାନ୍ ପୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ।
ନର୍ମଦା ସରିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଦାନଵସତ୍ତମାଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁକ୍ରେଣ ତେ ସର୍ଵେ ଵୃତ୍ତାଂତମନୁବୋଧିତାଃ
ନର୍ମଦା ନଦୀ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଦଉଡି ରହିଲେ। ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝାଇ ଦେଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହରଣେ ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରୂରାଂ ପୁନର୍ମତିମ୍
ତେବେ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦଳାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ତ୍ରିପୁରୁଷାଜ୍ଜାତୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନଃ ପରଵୀରହା। କଥଂ କର୍ଣସ୍ତୁ କାନୀନଃ ସୂତଜଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ କିପରି ତ୍ରିପୁରୁଷରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ସୂତର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ, କିପରି ବିବାହ ବାହାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
ଵରଂ ତଯୋଃ କଥଂ ଭୂତଂ ନିସର୍ଗାଦେଵ ତଦ୍ଵଦ। ବୃହତ୍କୌତୂହଲଂ ମହ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା? ଏହା କହ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ବଡ ଆଗ୍ରହ ଅଛି; ତୁମେ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଛିନ୍ନେ ଵକ୍ତ୍ରେ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଲଲାଟେ ସ୍ଵେଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଡଯଦ୍ଭୁଵି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ କଟି ଯିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ବଡ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ। ତାଙ୍କର କପାଳରେ ଘମ ଆସିଲା, ଯାହାକୁ ନେଇ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ।
ସ୍ଵେଦତଃ କୁଂଡଲୀ ଜଜ୍ଞେ ସଧନୁଷ୍କୋ ମହେଷୁଧିଃ। ସହସ୍ରକଵଚୀ ଵୀରଃ କିଂକରୋମୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଘମରୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ଜନ୍ମିଲେ, ଧନୁଷ ଓ ବଡ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ହଜାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ବୀର; ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତମୁଵାଚ ଵିରିଂଚସ୍ତୁ ଦର୍ଶଯନ୍ରୁଦ୍ରମୋଜସା। ହନ୍ଯତାମେଷ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ନ ଯଥା ପୁନଃ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବାକୁ ମାର, ଯେପରି ଏହା ପୁନି ଜନ୍ମିବା ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ମହେଶସ୍ଯ ବାଣହସ୍ତୋତିରୌଦ୍ରଦୃକ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ରୁଦ୍ର ଦିଗରେ ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୁଷମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଭୀତସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଅପକ୍ରାଂତସ୍ତତୋ ଵେଗାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ତିନି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭାଗି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ମାଂ ଵିଷ୍ଣୋ ନରାଦସ୍ମାଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁହନ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପାପୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛରୂପୋ ଭଯଂକରଃ
‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଏହି ପୁରୁଷରୁ! ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ପାପୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର।’
ଯଥା ହନ୍ଯାନ୍ନ ମାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଥା କୁରୁ ଜଗତ୍ପତେ। ହୁଂକାରଧ୍ଵନିନା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ନରମ୍
‘ଜଗତର ନାଥ, ଏପରି କର, ଯେପରି ଏହି କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବା ନାହିଁ।’ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଁକାର ଶବ୍ଦ କରି, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵଦୃକ୍ପ୍ରଭୁଃ। ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ସାଂତ୍ଵଯାମାସ କେଶଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯୋଗର ଆଧିପତ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା ନାଥ, କେଶବ ତାଁକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
ତତସ୍ସ ପ୍ରଣତୋ ଭୂମୌ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ପୌତ୍ରୋ ହି ମେ ଭଵାନ୍ରୁଦ୍ର କଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ରପୁତି; କଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି?'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ। କପାଲଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂସ୍ତେଜସୋତ୍କଟମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ,' ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଖୋପଡ଼ା ଦେଖାଇଲେ।
କପାଲପାଣିଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁଦ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁରଚିନ୍ତଯତ୍। କୋନ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଭିକ୍ଷୁର୍ଭିକ୍ଷାଦାନସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ହାତରେ ଖୋପଡ଼ା ଧରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବିଲେ, 'ଏବେ ମୋ ଭିତରୁ କିଏ ଏହି ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?'
ଯୋଗ୍ଯୋଽଯମିତି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭୁଜମର୍ପଯତ୍। ତଦ୍ବିଭେଦାତିତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶୂଲେନ ଶଶିଶେଖରଃ
‘ଏହିଁ ଯୋଗ୍ୟ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଦେଇଦେଲେ; ତାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଶିବ ତୀବ୍ର ତ୍ରିଶୂଳରେ ବେଧିଦେଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତୋ ଧାରା ଶୋଣିତସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଭୁଜାତ୍। ଜାଂବୂନଦରସାକାରା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲେଵ ନିର୍ମିତା
ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତରୁ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗର, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଏକ ରକ୍ତଧାରା ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ନିପପାତ କପାଲାଂତଶ୍ଶମ୍ଭୁନା ସା ପ୍ରଭିକ୍ଷିତା। ଋଜ୍ଵୀ ଵେଗଵତୀ ତୀଵ୍ରା ସ୍ପୃଶଂତୀ ତ୍ଵାଂବରଂ ଜଵାତ୍
ଶିବ ଖୋପଡ଼ାରେ ଏହି ଧାରା ଧରିଲେ, ସେ ଧାରା ସିଧା, ତୀବ୍ର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ପଂଚାଶଦ୍ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ଯାଦ୍ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦଶଯୋଜନା। ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ସା ସମୁଵାହ ହରେର୍ଭୁଜାତ୍
ସେ ଧାରା ପଞ୍ଚାଶି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ହାତରୁ ବହିଲା।
ଇଯଂତଂ କାଲମୀଶୋସୌ ଭିକ୍ଷାଂ ଜଗ୍ରାହ ଭିକ୍ଷୁକଃ। ଦତ୍ତା ନାରାଯଣେନାଥ କାପାଲେ ପାତ୍ର ଉତ୍ତମେ
ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭଗବାନ ଭିକ୍ଷୁ ରୂପେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ନାରାୟଣ ଏହି ଉତ୍ତମ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ରରେ ଦେଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ଶଂଭୁଂ ପରମିଦଂ ଵଚଃ। ସଂପୂର୍ଣଂ ଵା ନ ଵା ପାତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ପରମୀଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଏହି ପାତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା କି ନାହିଁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର?'
ସତୋଯାଂବୁଦନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ହରେର୍ହରଃ। ଶଶିସୂର୍ଯାଗ୍ନିନଯନଃ ଶଶିଶେଖରଶୋଭିତଃ
ହରିଙ୍କ କଥା ଜଳଭରା ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଶିବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କପାଲେ ଦୃଷ୍ଟିମାଵେଶ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ନେତ୍ରୈର୍ଜନାର୍ଦନମ୍। ଅଂଗୁଲ୍ଯା ଘଟଯନ୍ପ୍ରାହ କପାଲଂ ପରିପୂରିତମ୍
ତିନିଟି ଆଖିରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଶିବ ଖୋପଡ଼ାକୁ ଆଉଁଳିରେ ଟିପି କହିଲେ, 'ଏହି ଖୋପଡ଼ା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଵସ୍ଯ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧାରାଂ ସମାହରତ୍। ପଶ୍ତୋଽଥ ହରେରୀଶଃ ସ୍ଵାଂଗୁଲ୍ଯା ରୁଧିରଂ ତଦା
ଶିବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଧାରା ବନ୍ଦ କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଉଁଳିରେ ସେଇ ରକ୍ତକୁ ଚାପିଦେଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟିପାତୈର୍ମମଂଥ ସଃ। ମଥ୍ଯମାନେ ତତୋ ରକ୍ତେ କଲିଲଂ ବୁଦ୍ବୁଦଂ କ୍ରମାତ୍
ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତରେ ଏହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ; ରକ୍ତ ମଥିବା ସମୟରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୁଲି ବୁଲି ଫେନ ଉଠିଲା।