ତତସ୍ତେ ଦାନଵା ଭୀଷ୍ମା ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ଗୁରୁଂ ଵଚଃ। ଦୀକ୍ଷସ୍ଵ ନୋ ମହାଭାଗ ଭ୍ରୂଣକାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ପରି ଦିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ତଥା କୃତ୍ଵା ସ ତାନାହ ସମଯେନ ପୁରୋହିତଃ। ପ୍ରଣାମୋ ନାନ୍ଯଦେଵେଷୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵଃ କଦାଚନ
ସେ ଏପରି କରି, ପୁରୋହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବେ ନାହିଁ।'
ଏକସ୍ଥାନେ ଯଦା ଭକ୍ତଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କରସଂପୁଟେ। ତତ୍ରସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ କେଶକୀଟଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଖାଇବାବେଳେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ହାତ ଦେଇ ଖାଇବା ଉଚିତ୍; ଏଠାରେ ଜଳ ଚୁଲ ଓ ପୋକା ହିନ୍ ହେବା ଦରକାର।
ତୁଲ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ନାନ୍ଯଦୃଷ୍ଟିହତଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମେତେନ ଵିଭୋ ଆଚାରେଣ ତଥା କୁରୁ୪୦୦ 1.13.
ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, କେବେ ଆସ୍ତି ଦେଖି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଆଚାରରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି କର।
ଭଵଧ୍ଵଂ ସହିତା ଯୂଯଂ ତେ ତଥା ମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନିଯମାନ୍କୃତ୍ଵା ତାନ୍ଦନୁପୁଂଗଵାନ୍
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଏହିପରି କଲେ ମୁକ୍ତିର ଅଂଶୀ ହେବେ; ଏପରି କହି ଏହି ନିୟମ ଦେଇ ସେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଶିଖାଇଲେ।
ଜଗାମ ଧିଷଣୋ ରାଜନ୍ଦେଵଲୋକଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ସ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ କାରିତମ୍
ତାପରେ ଦିଷଣ, ଓ ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେ ଦାନବମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ।
ତତସ୍ତେ ତ୍ଵସୁରା ଜଗ୍ମୁର୍ନର୍ମଦାମଭିତୋ ଵସନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ଵିନା କୃତାନ୍
ତାପରେ ତିଅ ଅସୁରମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ବସିଲେ; ସେଠାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଛଡ଼ା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦେଵରାଜସ୍ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ନମୁଚିଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ଵଚଃ। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଯଜ୍ଞହନଂ ଧର୍ମଘ୍ନଂ ଵେଦନିଂଦକମ୍
ତାପରେ ଦେବରାଜ ଖୁସି ହୋଇ ନମୁଚିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ଧର୍ମ ହନନ କରୁଥିବା, ବେଦ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା—'
ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ପ୍ରଘସଂ ଵିଘସଂ ତଥା। ମୁଚିଂ ଚୈଵ ତଥା ବାଣଂ ଵିରୋଚନମଥାପି ଵା
'କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଭୋକାଳି, ଲୋଭୀ, ମୁଚି, ବାଣ, ଏବଂ ଭିରୋଚନ—'
ମହିଷାକ୍ଷଂ ବାଷ୍କଲଂ ଚ ପ୍ରଚଂଡଂ ଚଂଡକଂ ତଥା। ରୋଚମାନଂ ତଥାତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସୁଷେଣଂ ଦାନଵୋତ୍ତମମ୍
'ମହିଷାକ୍ଷ, ବାଷ୍କଳ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡକ, ରୋଚମାନ, ଅତି କ୍ରୂର, ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଷେଣ।'
ଏତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ଦାନଵେଂଦ୍ରାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ। ଦାନଵେଂଦ୍ରାଃ ପୁରା ଜାତାଃ କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
ଏହି ଦାନବ ନାୟକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଦାନବ ନାୟକମାନେ, ତମେ ଏକାଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ କଥମେଵେଦଂ ଵ୍ରତଂ ଵେଦଵିଲୋପକମ୍। ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତୁମାରବ୍ଧଂ ନଗ୍ନମୁଂଡିକମଂଡଲୁ
ଏବେ କିପରି ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଯାହା ବେଦକୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଜଳପାତ୍ର ହାତରେ ଧରିଛ?
ମଯୂରଧ୍ଵଜଧାରିତ୍ଵଂ କଥଂ ଚୈଵେହ ତିଷ୍ଠଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵାସୁରଭାଵ ଋଷିଧର୍ମେ ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ
ମୟୂର ପଖା ଝଣ୍ଡା ଧରି ଏଠାରେ କିପରି ଦଉଡିଛ? ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଭାବକୁ ଛାଡି ଋଷିଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛୁ।
ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିକରଂ କର୍ମ ଚରାମଃ ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯମଖିଲଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଶକ୍ର ଵ୍ରଜସ୍ଵ ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ବଢାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ଶକ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର, ଏବଂ ଚାଲିଯାଅ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମଘଵା ପୁନର୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ଏଵଂ ତେ ମୋହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମ ଦେଵପୁରୋଧସା
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମଘବାନ୍ ପୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ।
ନର୍ମଦା ସରିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଦାନଵସତ୍ତମାଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁକ୍ରେଣ ତେ ସର୍ଵେ ଵୃତ୍ତାଂତମନୁବୋଧିତାଃ
ନର୍ମଦା ନଦୀ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଦଉଡି ରହିଲେ। ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝାଇ ଦେଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହରଣେ ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରୂରାଂ ପୁନର୍ମତିମ୍
ତେବେ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦଳାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ତ୍ରିପୁରୁଷାଜ୍ଜାତୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନଃ ପରଵୀରହା। କଥଂ କର୍ଣସ୍ତୁ କାନୀନଃ ସୂତଜଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ କିପରି ତ୍ରିପୁରୁଷରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ସୂତର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ, କିପରି ବିବାହ ବାହାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
ଵରଂ ତଯୋଃ କଥଂ ଭୂତଂ ନିସର୍ଗାଦେଵ ତଦ୍ଵଦ। ବୃହତ୍କୌତୂହଲଂ ମହ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା? ଏହା କହ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ବଡ ଆଗ୍ରହ ଅଛି; ତୁମେ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଛିନ୍ନେ ଵକ୍ତ୍ରେ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଲଲାଟେ ସ୍ଵେଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଡଯଦ୍ଭୁଵି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ କଟି ଯିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ବଡ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ। ତାଙ୍କର କପାଳରେ ଘମ ଆସିଲା, ଯାହାକୁ ନେଇ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ।
ସ୍ଵେଦତଃ କୁଂଡଲୀ ଜଜ୍ଞେ ସଧନୁଷ୍କୋ ମହେଷୁଧିଃ। ସହସ୍ରକଵଚୀ ଵୀରଃ କିଂକରୋମୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ଘମରୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ଜନ୍ମିଲେ, ଧନୁଷ ଓ ବଡ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ହଜାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ବୀର; ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତମୁଵାଚ ଵିରିଂଚସ୍ତୁ ଦର୍ଶଯନ୍ରୁଦ୍ରମୋଜସା। ହନ୍ଯତାମେଷ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାଯତେ ନ ଯଥା ପୁନଃ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବାକୁ ମାର, ଯେପରି ଏହା ପୁନି ଜନ୍ମିବା ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ମହେଶସ୍ଯ ବାଣହସ୍ତୋତିରୌଦ୍ରଦୃକ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ରୁଦ୍ର ଦିଗରେ ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୁଷମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଭୀତସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଲୋଚନଃ। ଅପକ୍ରାଂତସ୍ତତୋ ଵେଗାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଭୟଭିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ତିନି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭାଗି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ମାଂ ଵିଷ୍ଣୋ ନରାଦସ୍ମାଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁହନ୍। ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଃ ପାପୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛରୂପୋ ଭଯଂକରଃ
‘ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଏହି ପୁରୁଷରୁ! ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ପାପୀ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର।’
ଯଥା ହନ୍ଯାନ୍ନ ମାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଥା କୁରୁ ଜଗତ୍ପତେ। ହୁଂକାରଧ୍ଵନିନା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ନରମ୍
‘ଜଗତର ନାଥ, ଏପରି କର, ଯେପରି ଏହି କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବା ନାହିଁ।’ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଁକାର ଶବ୍ଦ କରି, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵଦୃକ୍ପ୍ରଭୁଃ। ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ସାଂତ୍ଵଯାମାସ କେଶଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯୋଗର ଆଧିପତ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା ନାଥ, କେଶବ ତାଁକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
ତତସ୍ସ ପ୍ରଣତୋ ଭୂମୌ ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ପୌତ୍ରୋ ହି ମେ ଭଵାନ୍ରୁଦ୍ର କଂ ତେ କାମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ସେ ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ରପୁତି; କଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି?'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ। କପାଲଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂସ୍ତେଜସୋତ୍କଟମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ,' ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଖୋପଡ଼ା ଦେଖାଇଲେ।
କପାଲପାଣିଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁଦ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁରଚିନ୍ତଯତ୍। କୋନ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଭିକ୍ଷୁର୍ଭିକ୍ଷାଦାନସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ହାତରେ ଖୋପଡ଼ା ଧରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବିଲେ, 'ଏବେ ମୋ ଭିତରୁ କିଏ ଏହି ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ?'