ତଥା ତପସ୍ଯତାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ଗତାନାଂ କାଲପର୍ଯଯାତ୍। ପାଷାଣେନ ଶିରୋଭଗ୍ନଂ ଭଵତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସମୟ ଆସି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଥର ଦେଇ ମାରିବା ପୁଣ୍ୟ କାମ୍ୟ।
ଅରଣ୍ଯେ ନିର୍ଜନେ ଵାସଃକଦା ଵୈ ଭଵିତା ହି ନଃ। କର୍ଣଜପ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵକାଶ୍ଚ କରିଷ୍ଯଂତି ସମାହିତାଃ
କେବେ ଆମେ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବୁ? ଏବଂ ଶ୍ରାବକମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ କାନରେ ଜପ କରିବେ?
ଭୋଭୋ ଋଷେ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗୀ ଯତୋ ଭଵାନ୍। ଲବ୍ଧାନି ଯାନି ସ୍ଥାନାନି ଭୂଯୋଵୃତ୍ତିକରାଣି ଚ
ଓ ଋଷି, ଆପଣ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆପଣ ପୁନପୁନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ତ୍ଯାଜ୍ଯାନି ତେନ ଚୈତାନି ସତ୍ଯମେଵ ଵଚୋ ହି ନଃ। ଅସ୍ମଦୀଯେନ ତପସା ନିଯମୈର୍ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଛାଡିଦେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେପରି ଆମର କଥା ସତ୍ୟ; ଆମର ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଏହା ସଂପାଦିତ।
ଵ୍ରଜଧ୍ଵଂ ଚୋତ୍ତମଂ ସ୍ଥାନଂ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଚ ଯଂ ବୁଧାଃ। ଵିଂଦଂତି ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତପୋଯୁକ୍ତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ଏବେ ଆପଣ ସେ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନକୁ, ମୁକ୍ତିର ପଥକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଅର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି।
ଅକ୍ଷେଷୁ ନିଗ୍ରହୋ ଯତ୍ର ଦଯାଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା। ତତ୍ତପୋଧର୍ମମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵା ଚାନ୍ଯା ଵିଡଂବନା
ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସଦା ଦୟା ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ତପସ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଧର୍ମ; ଅନ୍ୟ ସବୁ କେବଳ ଢୋଙ୍ଗ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତଦ୍ଭଵତା ସାଧ୍ଯଂ ଗଂତଵ୍ଯଂ ପରମଂ ପଦମ୍। ଯାଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଂକରା ଯାତା ଯାଂ ଗତିଂ ଯୋଗିନୋ ଗତାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଆପଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାକୁ ତୀର୍ଥକର ଓ ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵୈ ଦେଵତାଃ ପୂର୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ। ମନୋରଥାଭିଲାଷାଂସ୍ତେ ଚିଂତଯଂତୋ ଦିଵାନିଶମ୍
ଏହିପରି ଆଗରୁ ଦେବତା, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ ଦିନ ରାତି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଶାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷଣା ଵୈ ଯୁଷ୍ମାକଂ ସଂସାରଵିରତୌ କୃତା। ପରିତ୍ଯଜଧ୍ଵଂ ଦାରାଣି ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗାର୍ଗଲାନି ଚ
ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ସଂସାର ଆଶା ନିଶ୍ଚୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ପଥର ବାଧାକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଂ ଯୋନୌ ପିତା ଯାତସ୍ତାଂ ଯୋନିଂ ସେଵସେ କଥମ୍। ଆତ୍ମମାଂସୋପମଂ ମାଂସଂ କଥଂ ଖାଦଂତି ଜଂତଵଃ
ଯେଉଁ ଗର୍ଭରେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଗର୍ଭକୁ କିପରି ସେବା କରିପାରିବେ? ନିଜ ମାଂସ ସମାନ ମାଂସକୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଖାଇପାରିବେ?
ତତସ୍ତେ ଦାନଵା ଭୀଷ୍ମା ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ଗୁରୁଂ ଵଚଃ। ଦୀକ୍ଷସ୍ଵ ନୋ ମହାଭାଗ ଭ୍ରୂଣକାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ମହାଭାଗ, ଆମେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ପରି ଦିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ତଥା କୃତ୍ଵା ସ ତାନାହ ସମଯେନ ପୁରୋହିତଃ। ପ୍ରଣାମୋ ନାନ୍ଯଦେଵେଷୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵଃ କଦାଚନ
ସେ ଏପରି କରି, ପୁରୋହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବେ ନାହିଁ।'
ଏକସ୍ଥାନେ ଯଦା ଭକ୍ତଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କରସଂପୁଟେ। ତତ୍ରସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ କେଶକୀଟଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଖାଇବାବେଳେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ହାତ ଦେଇ ଖାଇବା ଉଚିତ୍; ଏଠାରେ ଜଳ ଚୁଲ ଓ ପୋକା ହିନ୍ ହେବା ଦରକାର।
ତୁଲ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ନାନ୍ଯଦୃଷ୍ଟିହତଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମେତେନ ଵିଭୋ ଆଚାରେଣ ତଥା କୁରୁ୪୦୦ 1.13.
ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍, କେବେ ଆସ୍ତି ଦେଖି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଆଚାରରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି କର।
ଭଵଧ୍ଵଂ ସହିତା ଯୂଯଂ ତେ ତଥା ମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନିଯମାନ୍କୃତ୍ଵା ତାନ୍ଦନୁପୁଂଗଵାନ୍
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥିରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଏହିପରି କଲେ ମୁକ୍ତିର ଅଂଶୀ ହେବେ; ଏପରି କହି ଏହି ନିୟମ ଦେଇ ସେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଶିଖାଇଲେ।
ଜଗାମ ଧିଷଣୋ ରାଜନ୍ଦେଵଲୋକଂ ଦିଵୌକସାମ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ସ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ କାରିତମ୍
ତାପରେ ଦିଷଣ, ଓ ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେ ଦାନବମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ।
ତତସ୍ତେ ତ୍ଵସୁରା ଜଗ୍ମୁର୍ନର୍ମଦାମଭିତୋ ଵସନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ଵିନା କୃତାନ୍
ତାପରେ ତିଅ ଅସୁରମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ବସିଲେ; ସେଠାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଛଡ଼ା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଦେଵରାଜସ୍ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ନମୁଚିଂ ପ୍ରାହ ଵୈ ଵଚଃ। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଯଜ୍ଞହନଂ ଧର୍ମଘ୍ନଂ ଵେଦନିଂଦକମ୍
ତାପରେ ଦେବରାଜ ଖୁସି ହୋଇ ନମୁଚିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ଧର୍ମ ହନନ କରୁଥିବା, ବେଦ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା—'
ରାକ୍ଷସଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଂ ପ୍ରଘସଂ ଵିଘସଂ ତଥା। ମୁଚିଂ ଚୈଵ ତଥା ବାଣଂ ଵିରୋଚନମଥାପି ଵା
'କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଭୋକାଳି, ଲୋଭୀ, ମୁଚି, ବାଣ, ଏବଂ ଭିରୋଚନ—'
ମହିଷାକ୍ଷଂ ବାଷ୍କଲଂ ଚ ପ୍ରଚଂଡଂ ଚଂଡକଂ ତଥା। ରୋଚମାନଂ ତଥାତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସୁଷେଣଂ ଦାନଵୋତ୍ତମମ୍
'ମହିଷାକ୍ଷ, ବାଷ୍କଳ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡକ, ରୋଚମାନ, ଅତି କ୍ରୂର, ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଷେଣ।'
ଏତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ଦାନଵେଂଦ୍ରାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ। ଦାନଵେଂଦ୍ରାଃ ପୁରା ଜାତାଃ କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
ଏହି ଦାନବ ନାୟକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଦାନବ ନାୟକମାନେ, ତମେ ଏକାଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଇଦାନୀଂ କଥମେଵେଦଂ ଵ୍ରତଂ ଵେଦଵିଲୋପକମ୍। ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତୁମାରବ୍ଧଂ ନଗ୍ନମୁଂଡିକମଂଡଲୁ
ଏବେ କିପରି ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଯାହା ବେଦକୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଜଳପାତ୍ର ହାତରେ ଧରିଛ?
ମଯୂରଧ୍ଵଜଧାରିତ୍ଵଂ କଥଂ ଚୈଵେହ ତିଷ୍ଠଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ତ୍ଯକ୍ତଃ ସର୍ଵାସୁରଭାଵ ଋଷିଧର୍ମେ ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ
ମୟୂର ପଖା ଝଣ୍ଡା ଧରି ଏଠାରେ କିପରି ଦଉଡିଛ? ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଭାବକୁ ଛାଡି ଋଷିଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛୁ।
ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିକରଂ କର୍ମ ଚରାମଃ ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯମଖିଲଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଶକ୍ର ଵ୍ରଜସ୍ଵ ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ବଢାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ଶକ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର, ଏବଂ ଚାଲିଯାଅ।
ତଥେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମଘଵା ପୁନର୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍। ଏଵଂ ତେ ମୋହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମ ଦେଵପୁରୋଧସା
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ମଘବାନ୍ ପୁନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ।
ନର୍ମଦା ସରିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଦାନଵସତ୍ତମାଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁକ୍ରେଣ ତେ ସର୍ଵେ ଵୃତ୍ତାଂତମନୁବୋଧିତାଃ
ନର୍ମଦା ନଦୀ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଦଉଡି ରହିଲେ। ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବୁଝାଇ ଦେଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ହେଲେ।
ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହରଣେ ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରୂରାଂ ପୁନର୍ମତିମ୍
ତେବେ, ତିନି ଜଗତକୁ ଦଳାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେମାନେ ପୁନି ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ତ୍ରିପୁରୁଷାଜ୍ଜାତୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନଃ ପରଵୀରହା। କଥଂ କର୍ଣସ୍ତୁ କାନୀନଃ ସୂତଜଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ କିପରି ତ୍ରିପୁରୁଷରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ସୂତର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ, କିପରି ବିବାହ ବାହାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ?
ଵରଂ ତଯୋଃ କଥଂ ଭୂତଂ ନିସର୍ଗାଦେଵ ତଦ୍ଵଦ। ବୃହତ୍କୌତୂହଲଂ ମହ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା? ଏହା କହ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ବଡ ଆଗ୍ରହ ଅଛି; ତୁମେ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଛିନ୍ନେ ଵକ୍ତ୍ରେ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧେନ ମହତା ଵୃତଃ। ଲଲାଟେ ସ୍ଵେଦମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଡଯଦ୍ଭୁଵି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ କଟି ଯିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ବଡ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ। ତାଙ୍କର କପାଳରେ ଘମ ଆସିଲା, ଯାହାକୁ ନେଇ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ।