ଉଦ୍ଧରସ୍ଵ ଗୁରୋ ସର୍ଵାନ୍କେଶାକର୍ଷେଣ କୂପତଃ। କସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ
'ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି କୁଆଁରୁ ଉଠାଇଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା ଉଚିତ?'
ଦୈଵତଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରକାଶଯ ମହାମତେ। ସ୍ମରଣେନୋପଵାସେନ ଧ୍ଯାନଧାରଣଯା ତଥା
'ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ସ୍ମରଣ, ଉପବାସ, ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ।'
ପୂଜୋପହାରେ ଚ କୃତେ ଅପଵର୍ଗସ୍ତୁ ଲଭ୍ଯତେ। ଵିରକ୍ତାସ୍ସ୍ମ କୁଟୁଂବେ ତୁ ଭୂଯୋ ନାତ୍ର ଯତାମହେ
'ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଦେଇଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଆମେ ପରିବାରରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛୁ, ଏବଂ ପୁଣି ଏହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ନାହିଁ।'
ଏଵଂ ଚୈଵ ଗୁରୁଶ୍ଛନ୍ନସ୍ତୈରୁକ୍ତୋ ଦନୁପୁଂଗଵୈଃ। ଚିଂତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ କଥମେତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ଗୁରୁ ହୋଇ, ସେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ନେତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ସେ କିପରି ଏହି କାମଟି କରିପାରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କଥମେତେ ମଯା ପାପାଃ କର୍ତଵ୍ଯା ନରକୌକସଃ। ଵିଡଂବନାଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ବାହ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ହାସ୍ଯକାରିଣଃ
'ଏହି ପାପୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ବ୍ୟବହାର କରିବି? ସେମାନେ ବେଦ ରୀତିରୁ ବାହାରେ ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ ହସ୍ୟର ପାତ୍ର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧିଷଣୋ ରାଜଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କେଶଵମ୍। ତସ୍ଯ ତଚ୍ଚିଂତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଯାମୋହଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଏଭଳି କହି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କେଶବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଜନାର୍ଦନ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ମାୟା ଓ ମୂଢତାର ଉତ୍ପାଦନ କଲେ।
ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦଦୌ ତସ୍ଯ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ମାଯାମୋହୋଯମଖିଲାଂସ୍ତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମୋହଯିଷ୍ଯତି
ସେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାୟା ଓ ମୂଢତା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବ।'
ଭଵତା ସହିତଃ ସର୍ଵାନ୍ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାନ୍। ଏଵମାଦିଶ୍ଯ ଭଗଵାନଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଜଗାମ ହ
'ତୁମେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ହେବେ।' ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତପସ୍ଯଭିରତାନ୍ସୋଥ ମାଯାମୋହୋ ଗତୋଽସୁରାନ୍। ତେଷାଂ ସମୀପମାଗତ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ
ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଏହି ଅସୁରମାନେ ମାୟା ଓ ମୂଢତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୀତସ୍ତ୍ଵିହାଗତଃ। ଯୋଗୀ ଦିଗମ୍ବରୋ ମୁଣ୍ଡୋ ବର୍ହିପତ୍ରଧରୋ ହ୍ଯଯମ୍
'ତୁମମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଏହି ଯୋଗୀ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡିତ ମୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ମୟୂର ପାଖ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗୁରୁଣା ପଶ୍ଚାନ୍ମାଯାମୋହୋବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଭୋ ଭୋ ଦୈତ୍ଯାଧିପତଯଃ ପ୍ରବ୍ରୂତ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ
ଗୁରୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମାୟା ଓ ମୂଢତା ତାପରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମୁଖ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛ, କିଛି କହ।'
ଏହିକାର୍ଥଂ ତୁ ପାରକ୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ପାରକ୍ଯଧର୍ମଲାଭାଯ ତପଶ୍ଚର୍ଯା ହି ନୋ ମତା
'ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏହି ଲୋକର ଲାଗି ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ପାରଲୋକିକ ଲାଗି?' ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ପାରଲୋକିକ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ।'
ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ଦିଗଂବର ଉଵାଚ। କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ
'ଆମେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି?' ଦିଗମ୍ବର କହିଲେ: 'ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ମୋର କଥା ଶୁଣ ଏବଂ ଅନୁସର।'
ଆର୍ହତଂ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମସଂଵୃତମ୍। ଧର୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଯଂ ନୈତସ୍ମାଦପରଃ ପରଃ୩୫୦ 1.13.
'ଏହି ସବୁ ଆର୍ହତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।'
ଅତ୍ରୈଵାଵସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚାପି ଗମିଷ୍ଯଥ। ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ମୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଜିତୈଃ
'ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁ ପାଇପାରିବ। ଏଭଳି ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।'
ମାଯାମୋହେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ। ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତଦସଦିତ୍ଯପି
ମାୟା ଓ ମୂଢତା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ହୋଇଗଲେ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଅସତ୍ୟ।
ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦ୍ଵିମୁକ୍ତିଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ପରମାର୍ଥୋଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରମାର୍ଥୋ ନ ଚାପ୍ଯଯମ୍
ଏହି କଥା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
କାର୍ଯମେତଦକାର୍ଯଂ ହି ନୈତଦେତତ୍ସ୍ଫୁଟଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଦିଗ୍ଵାସସାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋଯଂ ବହୁଵାସସାମ୍
ଏହାକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଠିକ୍ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା।
ଇତ୍ଯନେକାର୍ଥଵାଦାଂସ୍ତୁ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତତୋଽଖିଲା ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଯାଜିତା ନୃପ
ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବିରୋଧାଭାସୀ ମତ କହିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ମାମକଂ ଧର୍ମଂ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତମାଶ୍ରିତା ଧର୍ମମାର୍ହତାସ୍ତେନ ତେଭଵନ୍
ମୋ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହିଲେ; ଯେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ହେଲେ।
ତ୍ରଯୀମାର୍ଗଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାଯାମୋହେନ ତେସୁରାଃ। କାରିତାସ୍ତନ୍ମଯା ହ୍ଯାସଂସ୍ତଥାନ୍ଯେ ତତ୍ପ୍ରବୋଧିତାଃ
ତିନି ବେଦର ପଥକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଦେବତାମାନେ ମାୟା ଓ ମୋହର ପ୍ରଭାବରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କାମ କରାଯାଇଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଜାଗୃତ ହେଲେ।
ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ତୈଶ୍ଚ ତୈରନ୍ଯୋନ୍ଯୈସ୍ତଥାପରେ। ନମୋଽର୍ହତେ ଚେତି ସର୍ଵେ ସଂଗମେ ସ୍ଥିରଵାଦିନଃ
ସେମାନେ, ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏମିତି ଅନେକ ଲୋକ, ସମ୍ମିଳନରେ ଦୃଢ଼ ମତ ଧାରଣ କରି, 'ଅର୍ହତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅଲ୍ପୈରହୋଭିଃ ସଂତ୍ଯକ୍ତା ତୈର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ତ୍ରଯୀ। ପୁନଶ୍ଚ ରକ୍ତାଂବରଧୃନ୍ମାଯାମୋହୋ ଜିତେକ୍ଷଣଃ
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଦାନବମାନେ ବେଦତ୍ରୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପୁଣି, ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଜିତଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜଣେ, ମାୟା ଓ ମୋହରେ ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ସୋନ୍ଯାନପ୍ଯସୁରାନ୍ଗତ୍ଵା ଊଚେନ୍ଯନ୍ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍। ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଞ୍ଛା ନିର୍ଵାଣାର୍ଥାଯ ଵା ପୁନଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମିଠା କଥା କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ପୁଣି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ—'
ତଦଲଂ ପଶୁଘାତାଦି ଦୁଷ୍ଟଧର୍ମୈର୍ନିବୋଧତ। ଵିଜ୍ଞାନମଯମେତଦ୍ଵୈ ତ୍ଵଶେଷମଧିଗଚ୍ଛତ
ତେବେ ପଶୁ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଛାଡ଼; ଏହି କଥା ବୁଝ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ, ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଅଧିଗମନ କର।
ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ଵଚଃ ସମ୍ଯଗ୍ବୁଧୈରେଵମିହୋଦିତମ୍। ଜଗଦେତଦନାଧାରଂ ଭ୍ରାଂତିଜ୍ଞାନାନୁତତ୍ପରମ୍
ମୋର କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ, ଯେପରି ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି; ଏହି ସଂସାର ଆଧାରହୀନ, ଭ୍ରମିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ରାଗାଦିଦୁଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭଵସଂକଟେ। ନାନାପ୍ରକାରଂ ଵଚନଂ ସ ତେଷାଂ ମୁକ୍ତିଯୋଜିତମ୍
ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ଘୁରୁଛି; ସେମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତଥା ତଥାଵଦଦ୍ଧର୍ମଂ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତେ ଯଥାଯଥା। କେଚିଦ୍ଵିନିଂଦାଂ ଵେଦାନାଂ ଦେଵାନାମପରେ ନୃପ
ସେ ଏପରି ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ତାହାପରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କେହି ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଅନ୍ୟେ ଦେବତାମାନେକୁ, ରାଜା।
ଯଜ୍ଞକର୍ମକଲାପସ୍ଯ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍। ନୈତଦ୍ଯୁକ୍ତିସହଂ ଵାକ୍ଯଂ ହିଂସା ଧର୍ମାଯ ଜାଯତେ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟେ ଯଜ୍ଞ କର୍ମ ଓ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ଏହି କଥା ଯୁକ୍ତିସହିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହିଂସାକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ହଵୀଂଷ୍ଯନଲଦଗ୍ଧାନି ଫଲାନ୍ଯର୍ହଂତି କୋଵିଦାଃ। ନିହତସ୍ଯ ପଶୋର୍ଯଜ୍ଞେ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର୍ଯଦୀଷ୍ଯତେ
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ହବି ଫଳଦାୟକ; ଯଦି ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ହତ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଚାହାଯାଏ—