ଯୋନିଜାସ୍ତୁ କଥଂ ଯୋନିଂ ସେଵଂତେ ଜଂତଵସ୍ତ୍ଵମୀ। ମୈଥୁନେନ କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାସ୍ଯଂତେ ଦାନଵେଶ୍ଵର। ମୃଦ୍ଭସ୍ମନା ଯତ୍ରଶୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ର ଶୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ କା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ସେବନ କରନ୍ତି? ଦାନବେଶ୍ୱର, ମିଥୁନ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ? ମାଟି ଓ ଛାର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ରତା, ସେଠି ସତ୍ୟ ପବିତ୍ରତା କେଉଁପରି ହେବ?
ଵିପରୀତତମଂ ଲୋକଂ ପଶ୍ଯ ଦାନଵ ଯାଦୃଶମ୍। ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ କୃତୋତ୍ସର୍ଗେ ଶିଶ୍ନାପାନେ ତୁ ଶୋଧନମ୍
ଦାନବ, ଏହି ଜଗତ କିପରି ବିପରୀତ ଦେଖ; ଯେଉଁଠି ମଳ ଓ ପେଶାବ ପରେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପିଇବାକୁ ପବିତ୍ରତା ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଭୁକ୍ତେ ଵା ଭୋଜନେ ରାଜନ୍କଥଂ ନାପାନଶିଶ୍ନଯୋଃ
ରାଜା, ଯେବେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଁହ ଓ ମୁତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିୟ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା କାହିଁକି ନାହିଁ?
କ୍ରିଯତେ ଶୋଧନଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିପରୀତା ସ୍ଥିତିସ୍ତ୍ଵିଯମ୍। ଯତ୍ର ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ର ତେନୈଵ କୁର୍ଵତେ
ଯେପରି ଏଠି ପବିତ୍ରତା କରାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ବିପରୀତ ପ୍ରଥା ଚାଲିଛି; ଯେଉଁଠି ଧୋଇବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେମାନେ ସେଇପରି କରନ୍ତି।
ତାରାଂ ବୃଂହସ୍ପତେର୍ଭାର୍ଯାଂ ହୃତ୍ଵା ସୋମଃ ପୁରା ଗତଃ। ତସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁରୁର୍ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ପୁନଃ
ଏକଥା ସମୟରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାରାଙ୍କୁ ସୋମ ନେଇଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବୁଧ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ପରେ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ମୁନେଃ ପତ୍ନୀମହଲ୍ଯାଂ ନାମ ନାମତଃ। ଅଗୃହ୍ଣାତ୍ତାଂ ସ୍ଵଯଂ ଶକ୍ରଃ ପଶ୍ଯ ଧର୍ମୋ ଯଥାଵିଧଃ
ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ନେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଧର୍ମ କିପରି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଜଗତି ଦୃଶ୍ଯତେ ପାପଦାଯକମ୍। ଏଵଂଵିଧୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ପରମାର୍ଥୋ ମତସ୍ତୁ କଃ
ଏପରି ଅନେକ ପାପକାରୀ କାମ ଏହି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଏପରି ଧର୍ମ, ସେଠି ତୁମ ମତରେ ପରମ ସତ୍ୟ କଣ?
ଵଦସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦାନଵେଂଦ୍ର ଵଦ ଭୂଯୋ ଵଦାମି ତେ। ଗୁରୋସ୍ତୁ ଗଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାର୍ଥାନ୍ଵିତଂ ଵଚଃ
ଦାନବେଶ୍ୱର, କହ, ପୁଣି କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଗୁରୁଙ୍କର ପରମ ସତ୍ୟ ଥିବା ବଚନ ଶୁଣି।
ଜାତକୌତୂହଲାସ୍ତତ୍ର ଵିଵିକ୍ତାସ୍ତୁ ଭଵାର୍ଣଵାତ୍। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ଦୀକ୍ଷଯସ୍ଵ ଗୁରୋ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରପନ୍ନାନ୍ଭକ୍ତିତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ। ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯେନ ଵୈ ନ ପୁନର୍ମୋହଂ ଵ୍ରଜାମସ୍ତଵ ଶାସନାତ୍। ସୁଵିରକ୍ତାଃ ସ୍ମ ସଂସାରେ ଶୋକମୋହପ୍ରଦାଯିନି
'ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆମେ ପୁଣି କେବେ ମୂଢତାରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢତା ମିଳେ, ତାହାରୁ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛୁ।'
ଉଦ୍ଧରସ୍ଵ ଗୁରୋ ସର୍ଵାନ୍କେଶାକର୍ଷେଣ କୂପତଃ। କସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ
'ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚୁଲି ଧରି କୁଆଁରୁ ଉଠାଇଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା ଉଚିତ?'
ଦୈଵତଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରକାଶଯ ମହାମତେ। ସ୍ମରଣେନୋପଵାସେନ ଧ୍ଯାନଧାରଣଯା ତଥା
'ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ସ୍ମରଣ, ଉପବାସ, ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ।'
ପୂଜୋପହାରେ ଚ କୃତେ ଅପଵର୍ଗସ୍ତୁ ଲଭ୍ଯତେ। ଵିରକ୍ତାସ୍ସ୍ମ କୁଟୁଂବେ ତୁ ଭୂଯୋ ନାତ୍ର ଯତାମହେ
'ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଦେଇଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଆମେ ପରିବାରରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛୁ, ଏବଂ ପୁଣି ଏହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ନାହିଁ।'
ଏଵଂ ଚୈଵ ଗୁରୁଶ୍ଛନ୍ନସ୍ତୈରୁକ୍ତୋ ଦନୁପୁଂଗଵୈଃ। ଚିଂତଯାମାସ ତତ୍କାର୍ଯଂ କଥମେତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ଗୁରୁ ହୋଇ, ସେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ନେତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ସେ କିପରି ଏହି କାମଟି କରିପାରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କଥମେତେ ମଯା ପାପାଃ କର୍ତଵ୍ଯା ନରକୌକସଃ। ଵିଡଂବନାଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ବାହ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ହାସ୍ଯକାରିଣଃ
'ଏହି ପାପୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ବ୍ୟବହାର କରିବି? ସେମାନେ ବେଦ ରୀତିରୁ ବାହାରେ ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ ହସ୍ୟର ପାତ୍ର।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧିଷଣୋ ରାଜଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କେଶଵମ୍। ତସ୍ଯ ତଚ୍ଚିଂତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଯାମୋହଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଏଭଳି କହି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କେଶବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଜନାର୍ଦନ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ମାୟା ଓ ମୂଢତାର ଉତ୍ପାଦନ କଲେ।
ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦଦୌ ତସ୍ଯ ପ୍ରାହ ଚେଦଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ମାଯାମୋହୋଯମଖିଲାଂସ୍ତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମୋହଯିଷ୍ଯତି
ସେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାୟା ଓ ମୂଢତା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବ।'
ଭଵତା ସହିତଃ ସର୍ଵାନ୍ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାନ୍। ଏଵମାଦିଶ୍ଯ ଭଗଵାନଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଜଗାମ ହ
'ତୁମେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ହେବେ।' ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତପସ୍ଯଭିରତାନ୍ସୋଥ ମାଯାମୋହୋ ଗତୋଽସୁରାନ୍। ତେଷାଂ ସମୀପମାଗତ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ
ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଏହି ଅସୁରମାନେ ମାୟା ଓ ମୂଢତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୀତସ୍ତ୍ଵିହାଗତଃ। ଯୋଗୀ ଦିଗମ୍ବରୋ ମୁଣ୍ଡୋ ବର୍ହିପତ୍ରଧରୋ ହ୍ଯଯମ୍
'ତୁମମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଏହି ଯୋଗୀ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡିତ ମୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ମୟୂର ପାଖ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗୁରୁଣା ପଶ୍ଚାନ୍ମାଯାମୋହୋବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଭୋ ଭୋ ଦୈତ୍ଯାଧିପତଯଃ ପ୍ରବ୍ରୂତ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ
ଗୁରୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମାୟା ଓ ମୂଢତା ତାପରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମୁଖ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛ, କିଛି କହ।'
ଏହିକାର୍ଥଂ ତୁ ପାରକ୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ପାରକ୍ଯଧର୍ମଲାଭାଯ ତପଶ୍ଚର୍ଯା ହି ନୋ ମତା
'ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏହି ଲୋକର ଲାଗି ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ପାରଲୋକିକ ଲାଗି?' ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ପାରଲୋକିକ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ।'
ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ଦିଗଂବର ଉଵାଚ। କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ
'ଆମେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି?' ଦିଗମ୍ବର କହିଲେ: 'ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ମୋର କଥା ଶୁଣ ଏବଂ ଅନୁସର।'
ଆର୍ହତଂ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମସଂଵୃତମ୍। ଧର୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଯଂ ନୈତସ୍ମାଦପରଃ ପରଃ୩୫୦ 1.13.
'ଏହି ସବୁ ଆର୍ହତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।'
ଅତ୍ରୈଵାଵସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚାପି ଗମିଷ୍ଯଥ। ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ମୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଜିତୈଃ
'ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁ ପାଇପାରିବ। ଏଭଳି ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।'
ମାଯାମୋହେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ। ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତଦସଦିତ୍ଯପି
ମାୟା ଓ ମୂଢତା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ହୋଇଗଲେ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଅସତ୍ୟ।
ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦ୍ଵିମୁକ୍ତିଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ପରମାର୍ଥୋଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରମାର୍ଥୋ ନ ଚାପ୍ଯଯମ୍
ଏହି କଥା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
କାର୍ଯମେତଦକାର୍ଯଂ ହି ନୈତଦେତତ୍ସ୍ଫୁଟଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଦିଗ୍ଵାସସାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋଯଂ ବହୁଵାସସାମ୍
ଏହାକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଠିକ୍ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା।
ଇତ୍ଯନେକାର୍ଥଵାଦାଂସ୍ତୁ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତତୋଽଖିଲା ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଯାଜିତା ନୃପ
ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବିରୋଧାଭାସୀ ମତ କହିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ମାମକଂ ଧର୍ମଂ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତମାଶ୍ରିତା ଧର୍ମମାର୍ହତାସ୍ତେନ ତେଭଵନ୍
ମୋ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହିଲେ; ଯେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ହେଲେ।