ନାନେନ କାର୍ଯମସ୍ମାକଂ ଯା ତୁ ହ୍ଯେଷ ଯଥାଗତଃ। ସକ୍ରୋଧମଶପତ୍କାଵ୍ଯୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରାନ୍ସମାଗତାନ୍
ଏହା ସହିତ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କାମରେ ରଖିବୁନାହିଁ; ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଯାଉ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ କାବ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଦାନବମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତୋ ଯଥାହଂ ଯୁଷ୍ମାଭିସ୍ତଥା ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିରାଦିଵ। ଗତଶ୍ରୀକାନ୍ଗତପ୍ରାଣାନ୍ପଶ୍ଯେଯଂ ଦୁଃଖଜୀଵିକାନ୍
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ସେପରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନେ ଧନ ଓ ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଦେଖିବି।
ସୁଘୋରାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତାନଚିରାଦେଵ ସର୍ଵଶଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ କାଵ୍ଯୋ ଯଦୃଚ୍ଛାତସ୍ତପୋଵନମ୍
ତୁମମାନେ ସିଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼; ଏଭଳି କହି କାବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ତତଃ ଶୁକ୍ରେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଃ। ପାଲଯନ୍ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର କିଂଚିତ୍କାଲମତିଷ୍ଠତ
ସେ ଚାଲିଗଲାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରହି, କିଛି ସମୟ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଅତିକ୍ରାଂତେ ନରେଶ୍ଵର। ସଂଭୂଯ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଯପୃଛଂସ୍ତଦା ଗୁରୁମ୍
ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ନରେଶ୍ବର, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଏକାଠି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସଂସାରେସ୍ମିନ୍ନସାରେ ତୁ କିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ। ଯେନ ମୋକ୍ଷଂ ଵ୍ରଜାମଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାରରେ, ଆମକୁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବୁ, ହେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ।
ତତଃ ସୁରଗୁରୁଃ ପ୍ରାହ କାଵ୍ଯରୂପୀ ତଦା ଗୁରୁଃ। ମମାପ୍ଯେଷା ମତିଃ ପୂର୍ଵଂ ଯା ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଦାହୃତା
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୁରୁ, କାବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୁରୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବନା କହିଛ, ସେଇ ଭାବ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।'
କ୍ଷଣଂ କୁର୍ଵଂତୁ ସହିତାଶ୍ଶୁଚୀଭୂଯ ସମାହିତାଃ। ଜ୍ଞାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୋ ଦୈତ୍ଯା ଅହଂ ଵୈ ମୋକ୍ଷଦାଯି ଯତ୍
ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ହେଇ ଅଳ୍ପ ସମୟ ରୁହ; ମୁଁ ତୁମେ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ମୋକ୍ଷଦାୟି ଜ୍ଞାନ କହିଦେବି।
ଏଷା ଶ୍ରୁତିର୍ଵୈଦିକୀ ଯା ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମସଂଜ୍ଞିତା। ଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ଦୁଃଖଦା ପ୍ରାଣିନାମିହ
ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଶ୍ରୁତି, ଯାହାକୁ ଋକ୍, ଯଜୁଷ୍, ସାମ ବୋଲାଯାଏ; ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଜ୍ଞଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈରୈହିକସ୍ଵାର୍ଥତତ୍ପରୈଃ। ଯେ ତ୍ଵମୀ ଵୈଷ୍ଣଵା ଧର୍ମା ଯେ ଚ ରୁଦ୍ରକୃତାସ୍ତଥା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ଛୋଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଏହିକ ପ୍ରୟୋଜନରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୁଧର୍ମା ଦାରସହିତୈର୍ହିଂସାପ୍ରାଯାଃ କୃତାହିତୈଃ। ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ଵରୋ ରୁଦ୍ର କଥଂ ମୋକ୍ଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଅନ୍ୟାୟ, ହିଂସା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ ସହ ଯେଉଁ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର, ସେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ?
ଵୃତୋ ଭୂତଗଣୈର୍ଭୂରିଭୂଷିତଶ୍ଚାସ୍ଥିଭିସ୍ତଥା। ନ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ମୋକ୍ଷୋତ୍ର ଲୋକାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯଂତି ଵୈ ତଥା
ଭୂତଗଣମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ, ସେ ନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ, ନ ମୋକ୍ଷକୁ ପାଉଛନ୍ତି; ଏହିପରି କାରଣରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ହିଂସାଯାମାସ୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କଥଂ ମୋକ୍ଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ରଜୋଗୁଣାତ୍ମକୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵାଂ ସୃଷ୍ଟିମୁପଜୀଵତି
ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ହିଂସାରେ ଲିପ୍ତ, ସେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ? ରଜୋଗୁଣରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଚାଲାନ୍ତି।
ଦେଵର୍ଷଯୋଥ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵୈଦିକଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତାଃ। ହିଂସାପ୍ରାଯାଃ ସଦା କ୍ରୂରା ମାଂସାଦାଃ ପାପକାରିଣଃ
ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦିକ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶ ହିଂସାପ୍ରବୃତ୍ତି, ସଦା କ୍ରୂର, ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଓ ପାପ କରୁଥିବା।
ସୁରାସ୍ତୁ ମଦ୍ଯପାନେନ ମାଂସାଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତ୍ଵମୀ। ଧର୍ମେଣାନେନ କଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ କଥଂ ମୋକ୍ଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏହି ଦେବତାମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଂସ ଖାନ୍ତି—ଏପରି ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କିଏ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଏ, କିପରି କେହି ମୋକ୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ?
ଯଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଦିକଂ କର୍ମ ସ୍ମାର୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ ତଥା। ତତ୍ର ନୈଵାପଵର୍ଗୋସ୍ତି ଯତ୍ରୈଷା ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ରୁତିଃ
ଯେଉଁଠି ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ଏପରି ଉପଦେଶ ଥିଲେ, ସେଠି କେବେ ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ପଶୁଂ ହତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ରୁଧିରକର୍ଦମମ୍। ଯଦ୍ଯେଵଂ ଗମ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକଃ କେନ ଗମ୍ଯତେ
ଯଦି ଯଜ୍ଞ କରି, ପଶୁ ହତ୍ୟା କରି, ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ କରି ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଯାଯିବ, ତେବେ ନରକ କେଉଁପରି ପାଯିବ?
ଯଦି ଭୁକ୍ତମିହାନ୍ଯେନ ତୃପ୍ତିରନ୍ଯସ୍ଯ ଜାଯତେ। ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵସତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ ସ ଭୋଜନମାହରେତ୍
ଯଦି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଖାଇଲେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏ, ତେବେ ଦୂରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଆକାଶଗାମିନୋ ଵିପ୍ରାଃ ପତିତା ମାଂସଭକ୍ଷଣାତ୍। ତେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୋକ୍ଷୋ ନୈଵେହ ଦାନଵାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆକାଶରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବାରୁ ସେମାନେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ନ ଶ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ନ ମୋକ୍ଷ।
ଜାତସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଜଂତୋରିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜାଯତେ। ଆତ୍ମମାଂସୋପମଂ ମାଂସଂ କଥଂ ଖାଦେତ ପଂଡିତଃ
ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜୀବନ ପ୍ରିୟ; ଏହିପରି ନିଜ ଶରୀର ସମାନ ମାଂସ କେଉଁପରି ଜ୍ଞାନୀ ଖାଇପାରିବେ?
ଯୋନିଜାସ୍ତୁ କଥଂ ଯୋନିଂ ସେଵଂତେ ଜଂତଵସ୍ତ୍ଵମୀ। ମୈଥୁନେନ କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାସ୍ଯଂତେ ଦାନଵେଶ୍ଵର। ମୃଦ୍ଭସ୍ମନା ଯତ୍ରଶୁଦ୍ଧିସ୍ତତ୍ର ଶୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ କା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ସେବନ କରନ୍ତି? ଦାନବେଶ୍ୱର, ମିଥୁନ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ? ମାଟି ଓ ଛାର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ରତା, ସେଠି ସତ୍ୟ ପବିତ୍ରତା କେଉଁପରି ହେବ?
ଵିପରୀତତମଂ ଲୋକଂ ପଶ୍ଯ ଦାନଵ ଯାଦୃଶମ୍। ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ କୃତୋତ୍ସର୍ଗେ ଶିଶ୍ନାପାନେ ତୁ ଶୋଧନମ୍
ଦାନବ, ଏହି ଜଗତ କିପରି ବିପରୀତ ଦେଖ; ଯେଉଁଠି ମଳ ଓ ପେଶାବ ପରେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପିଇବାକୁ ପବିତ୍ରତା ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଭୁକ୍ତେ ଵା ଭୋଜନେ ରାଜନ୍କଥଂ ନାପାନଶିଶ୍ନଯୋଃ
ରାଜା, ଯେବେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୁଁହ ଓ ମୁତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିୟ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା କାହିଁକି ନାହିଁ?
କ୍ରିଯତେ ଶୋଧନଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିପରୀତା ସ୍ଥିତିସ୍ତ୍ଵିଯମ୍। ଯତ୍ର ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ର ତେନୈଵ କୁର୍ଵତେ
ଯେପରି ଏଠି ପବିତ୍ରତା କରାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ବିପରୀତ ପ୍ରଥା ଚାଲିଛି; ଯେଉଁଠି ଧୋଇବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସେମାନେ ସେଇପରି କରନ୍ତି।
ତାରାଂ ବୃଂହସ୍ପତେର୍ଭାର୍ଯାଂ ହୃତ୍ଵା ସୋମଃ ପୁରା ଗତଃ। ତସ୍ଯାଂ ଜାତୋ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁରୁର୍ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ପୁନଃ
ଏକଥା ସମୟରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାରାଙ୍କୁ ସୋମ ନେଇଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବୁଧ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ପରେ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ମୁନେଃ ପତ୍ନୀମହଲ୍ଯାଂ ନାମ ନାମତଃ। ଅଗୃହ୍ଣାତ୍ତାଂ ସ୍ଵଯଂ ଶକ୍ରଃ ପଶ୍ଯ ଧର୍ମୋ ଯଥାଵିଧଃ
ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ନେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଧର୍ମ କିପରି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଜଗତି ଦୃଶ୍ଯତେ ପାପଦାଯକମ୍। ଏଵଂଵିଧୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମଃ ପରମାର୍ଥୋ ମତସ୍ତୁ କଃ
ଏପରି ଅନେକ ପାପକାରୀ କାମ ଏହି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଏପରି ଧର୍ମ, ସେଠି ତୁମ ମତରେ ପରମ ସତ୍ୟ କଣ?
ଵଦସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦାନଵେଂଦ୍ର ଵଦ ଭୂଯୋ ଵଦାମି ତେ। ଗୁରୋସ୍ତୁ ଗଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମାର୍ଥାନ୍ଵିତଂ ଵଚଃ
ଦାନବେଶ୍ୱର, କହ, ପୁଣି କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଗୁରୁଙ୍କର ପରମ ସତ୍ୟ ଥିବା ବଚନ ଶୁଣି।
ଜାତକୌତୂହଲାସ୍ତତ୍ର ଵିଵିକ୍ତାସ୍ତୁ ଭଵାର୍ଣଵାତ୍। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ଦୀକ୍ଷଯସ୍ଵ ଗୁରୋ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରପନ୍ନାନ୍ଭକ୍ତିତଃ ସ୍ଥିତାନ୍
ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ। ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯେନ ଵୈ ନ ପୁନର୍ମୋହଂ ଵ୍ରଜାମସ୍ତଵ ଶାସନାତ୍। ସୁଵିରକ୍ତାଃ ସ୍ମ ସଂସାରେ ଶୋକମୋହପ୍ରଦାଯିନି
'ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆମେ ପୁଣି କେବେ ମୂଢତାରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢତା ମିଳେ, ତାହାରୁ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛୁ।'