ସ୍ଵରୂପଧାରିଣଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୀନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?'
ଶିଷ୍ଯାନ୍ମୋହଯସେ ମେ ତ୍ଵଂ ଯୁକ୍ତଂ ସୁରଗୁରୋସ୍ତଵ। ମୂଢାସ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ନ ଜାନଂତି ତ୍ଵନ୍ମାଯାମୋହିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
'ତୁମେ ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରୁଛ। ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ତନ୍ନ ଯୁକ୍ତଂ ତଵ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରଶିଷ୍ଯପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ଦେଵଲୋକଂ ସ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ଧର୍ମମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ନିଜ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ସେଠି ରୁହ, ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ।'
ଶିଷ୍ଯୋ ହି ମେ କଚଃ ପୂର୍ଵଂ ହତୋ ଦାନଵପୁଂଗଵୈଃ। ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ତନଯୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାଯୋଗ୍ଯା ଗତିସ୍ତ୍ଵିହ
'ପୂର୍ବେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ କଚକୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମାରିଥିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ, ତୁମର ପୁଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏଠି ତୁମ ଉପସ୍ଥିତି ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାଵଦଦ୍ଗୁରୁଃ। ସଂତି ଚୋରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ହସି କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁରି କରୁଥିବା ଚୋରମାନେ ଅଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଵିଧାନଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ରୂପଦେହାପହାରିଣଃ। ଵୃତ୍ରଘାତେନ ଚେଂଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହହତ୍ଯା ପୁରାଭଵତ୍
'ଏଭଳି ରୂପ ଓ ଦେହ ଚୁରି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ବୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଥିଲା।'
ଲୋକାଯତିକ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଭଵତା ସା ତିରସ୍କୃତା। ଜାନାମି ତ୍ଵାମାଂଗିରସଂ ଦେଵାଚାର୍ଯଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ତୁମର ଲୋକାୟତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ (ପାପ) ଲୁଚାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି, ହେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି।'
ମଦ୍ରୂପଧାରିଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯତ ଦାନଵାଃ। ଏଷ ଵୋ ମୋହନାଯାଲଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଵିଚେଷ୍ଟିତୈଃ
'ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠିକୁ ଆସିଛି—ସମସ୍ତେ ଦାନବମାନେ ଦେଖ। ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚତୁର୍ଚ୍ଚଳନାରେ, ତୁମମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେବା ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି।'
ତଦେନଂ ଶୃଂଖଲୈର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ଷିପେତ ଲଵଣାର୍ଣଵେ। ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଚ୍ଛୁକ୍ରଃ ପୁରୋଧାଯଂ ଦିଵୌକସାମ୍
'ଏହିଠାରେ ଏହାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୁଣ ଶାଗରରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।' ପୁନି ଶୁକ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ—
ମୋହିତାନୂନମେତେନ କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯଥ ଦାନଵାଃ। ଭୋ ଅହଂ ଦାନଵେଂଦ୍ରେହ ଵଂଚିତୋଽସ୍ମି ଦୁରାତ୍ମନା
'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ହେ ଦାନବମୁଖ୍ୟ, ଏଠି ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଠକିଯାଇଛି।'
କିମର୍ଥଂ ଭଵତା ତ୍ଯକ୍ତଃ କୃତଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ପୁରୋହିତଃ। ଦେଵାଚାର୍ଯଓଁଗିରଃପୁତ୍ରଏଷଏଵବୃହସ୍ପତିଃ
'ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟକୁ ପୁରୋହିତ କରିଛ? ଏହିଏ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ, ବୃହସ୍ପତି, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ।'
ଵଂଚିତୋସି ନ ସଂଦେହୋ ହିତାର୍ଥଂ ତୁ ଦିଵୌକସାମ୍। ତ୍ଯଜସ୍ଵୈନଂ ମହାଭାଗ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷଜଯାଵହମ୍
'ତୁମେ ଠକିଯାଇଛ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ହେଇଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଏହି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଜୟ ଆଣେ।'
ଅନୁଶିଷ୍ଯଭଯାଦ୍ଯାତଃ ପୂର୍ଵମେଵମହଂ ପ୍ରଭୋ। ଜଲମଧ୍ଯେସ୍ଥିତଃ ପୀତୋ ମହାଦେଵେନ ଶଂଭୁନା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶିକ୍ଷାର ଭୟରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏଭଳି ଚାଲିଗଲି; ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ପିଇଥିଲେ।
ଉଦରସ୍ଥସ୍ଯ ମେ ଜାତଂ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ କିଲ। ଉଦରାଚ୍ଛୁକ୍ରରୂପେଣ ଶିଶ୍ନେନାହଂ ଵିସର୍ଜିତଃ୩୦୦ 1.13.
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଉଦରରେ ସଠିକ୍ ଏକ ଶତବର୍ଷ ରହିଥିଲି; ପରେ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଶୁକ୍ର ରୂପେ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଲି।
ଵରଦଃ ପ୍ରାହ ମାଂ ଦେଵଶ୍ଶୁକ୍ରେଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ। ମଯାଵୃତୋ ଵରଂ ରାଜନ୍ଦେଵଦେଵଃ ପିନାକଧୃତ୍
ବରଦାତା ଦେବତା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ଶୁକ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ; ରାଜା, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ପିନାକଧାରୀ ତୁମକୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି।'
ମନସା ଚିଂତିତା ହ୍ଯର୍ଥା ମାନସେ ଯେ ସ୍ଥିତା ଵରାଃ। ଭଵଂତୁ ମଯି ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ଶଂକର
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭଲ ବରଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ ମିଳୁ, ହେ ଶଙ୍କର।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଦେଵେନ ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ତଵାଂତିକମ୍। ତାଵଦତ୍ରାଭଵଚ୍ଚାଯଂ ପୁରୋଧାସ୍ତେ ବୃହସ୍ପତିଃ
'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ଦେବତା କହି, ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ଏଠି ଏହି ବେଳେ ବୃହସ୍ପତି ତୁମ ପୁରୋହିତ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ଯଂ ଦାନଵେଂଦ୍ର ମଯୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ନିଶାମଯ। ବୃହସ୍ପତିସ୍ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ମୁଁ ଏହା ଦେଖିଛି ଓ ସତ୍ୟ କହିଛି, ହେ ଦାନବନାୟକ, ଶୁଣ; ଏବେ ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ନାହମେତଂ ପ୍ରଜାନାମି ଦେଵଂ ଵା ଦାନଵଂ ନରମ୍। ମଦ୍ରୂପଧାରିଣଂ ରାଜନ୍ଵଂଚନାର୍ଥଂ ତଵାଗତମ୍
ମୁଁ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନିନାହିଁ—ଦେବ, ଦାନବ କିମ୍ବା ମଣିଷ କି, ରାଜା; ମୋ ରୂପ ଧରି ତୁମକୁ ଠକାଇବା ପାଇଁ ଆସିଛି।
ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଵାଦିନଃ। ପୁରୋଧାଃ ପୌର୍ଵିକୋ ନୋସ୍ତୁ ଯୋ ଵା କୋ ଵା ଭଵତ୍ଵିତି
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ କହିଲେ, 'ଭଲ କହିଲ; ପୁରୁଣା ପୁରୋହିତ ଯିଏ ହେଉ, ଚାଲିଯାଉ।'
ନାନେନ କାର୍ଯମସ୍ମାକଂ ଯା ତୁ ହ୍ଯେଷ ଯଥାଗତଃ। ସକ୍ରୋଧମଶପତ୍କାଵ୍ଯୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରାନ୍ସମାଗତାନ୍
ଏହା ସହିତ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କାମରେ ରଖିବୁନାହିଁ; ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଯାଉ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ କାବ୍ୟ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଦାନବମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତୋ ଯଥାହଂ ଯୁଷ୍ମାଭିସ୍ତଥା ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିରାଦିଵ। ଗତଶ୍ରୀକାନ୍ଗତପ୍ରାଣାନ୍ପଶ୍ଯେଯଂ ଦୁଃଖଜୀଵିକାନ୍
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ସେପରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମମାନେ ଧନ ଓ ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଦେଖିବି।
ସୁଘୋରାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତାନଚିରାଦେଵ ସର୍ଵଶଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ କାଵ୍ଯୋ ଯଦୃଚ୍ଛାତସ୍ତପୋଵନମ୍
ତୁମମାନେ ସିଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼; ଏଭଳି କହି କାବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ତତଃ ଶୁକ୍ରେ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଃ। ପାଲଯନ୍ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର କିଂଚିତ୍କାଲମତିଷ୍ଠତ
ସେ ଚାଲିଗଲାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରହି, କିଛି ସମୟ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଅତିକ୍ରାଂତେ ନରେଶ୍ଵର। ସଂଭୂଯ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଯପୃଛଂସ୍ତଦା ଗୁରୁମ୍
ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ନରେଶ୍ବର, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଏକାଠି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସଂସାରେସ୍ମିନ୍ନସାରେ ତୁ କିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ। ଯେନ ମୋକ୍ଷଂ ଵ୍ରଜାମଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାରରେ, ଆମକୁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବୁ, ହେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ।
ତତଃ ସୁରଗୁରୁଃ ପ୍ରାହ କାଵ୍ଯରୂପୀ ତଦା ଗୁରୁଃ। ମମାପ୍ଯେଷା ମତିଃ ପୂର୍ଵଂ ଯା ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଦାହୃତା
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୁରୁ, କାବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୁରୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବନା କହିଛ, ସେଇ ଭାବ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।'
କ୍ଷଣଂ କୁର୍ଵଂତୁ ସହିତାଶ୍ଶୁଚୀଭୂଯ ସମାହିତାଃ। ଜ୍ଞାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୋ ଦୈତ୍ଯା ଅହଂ ଵୈ ମୋକ୍ଷଦାଯି ଯତ୍
ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ହେଇ ଅଳ୍ପ ସମୟ ରୁହ; ମୁଁ ତୁମେ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ମୋକ୍ଷଦାୟି ଜ୍ଞାନ କହିଦେବି।
ଏଷା ଶ୍ରୁତିର୍ଵୈଦିକୀ ଯା ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମସଂଜ୍ଞିତା। ଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ଦୁଃଖଦା ପ୍ରାଣିନାମିହ
ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଶ୍ରୁତି, ଯାହାକୁ ଋକ୍, ଯଜୁଷ୍, ସାମ ବୋଲାଯାଏ; ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଜ୍ଞଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈରୈହିକସ୍ଵାର୍ଥତତ୍ପରୈଃ। ଯେ ତ୍ଵମୀ ଵୈଷ୍ଣଵା ଧର୍ମା ଯେ ଚ ରୁଦ୍ରକୃତାସ୍ତଥା
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ଛୋଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଏହିକ ପ୍ରୟୋଜନରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।