ପ୍ରଜେଶତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ। ଏତାନ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍କାଵ୍ଯଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ
ସେ ପ୍ରଜାପତିତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିକାର ଓ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ । ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଖାବ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଦେଵେଶମୀଶ୍ଵରଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵିତସ୍ତତସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଞ୍ଜଲି ପ୍ରଣତୋ ଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳଲୋହିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କଥା କହି, ସେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ ।
ତତଃ ସୋଂଽତର୍ହିତେ ଦେଵେ ଜଯଂତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ କା ଵା ଦୁଃଖିତେ ମଯି ଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ?'
ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା କିମର୍ଥଂ ମାଂ ଜିଗୀଷସି। ଅନଯା ସଂସ୍ଥିତା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ
'ତୁମେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରିଛ, କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଭଳି ଭକ୍ତି, ନମ୍ରତା ଓ ନିୟମରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଏଠି ଦଢ଼ ହୋଇଛ ।'
ସ୍ନେହେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଵରଵର୍ଣିନି। କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କସ୍ତେ କାମଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ
'ସ୍ନେହ ଦେଇ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି । କଣ ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? କଣ ତୁମର ଇଚ୍ଛା?'
ତଂ ତେ ସଂପାଦଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେନଂ ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'ମୁଁ ଆଜି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି, ଯଦିଓ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉ ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ ।'
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ହି ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଵଦ ଯଥାତଥମ୍। ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦେନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
'ମୋର ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ କହ ।' ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଶତଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି। ସର୍ଵଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯାଂତଃ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏଠି ଶତ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ ।'
ଦେଵି ଇଂଦୀଵରଶ୍ଯାମେ ଵରାର୍ହେ ଵାମଲୋଚନେ। ଏଵଂ ଵୃଣୋଷି କାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଦଦେ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିତେ
'ହେ ଦେବୀ, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଶ୍ୟାମଳା, ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁଅଳି, ଏଭଳି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛ । ମୁଁ ଏହା ଦେଉଛି, ହେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ।'
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାଵ ଗୃହଂ ମେ ମତ୍ତକାଶିନି। ତତଃ ସ ଗୃହମାଗମ୍ଯ ଜଯଂତ୍ଯା ସହ ଚୋଶନା
'ଏଭଳି ହେଉ, ଚଳ ମୋ ଘରକୁ ଯିବା ।' ଏପରେ ସେ ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଉଶନାଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଗଲେ ।
ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଶତଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଭାରଗବ ଶତ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଭାବରେ ତପସ୍ୟା ଓ ମାୟାରେ ରହିଲେ ।
କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ଦିତେସ୍ସୁତାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
ଶୁକ୍ର ନିଜ କାମ ସାଧି ଫେରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଦିତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଗତା ଯଦା ନ ପଶ୍ଯଂତି ମାଯଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍। ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଚାବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନାଦ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ନୋ ଗୁରୁଃ
ସେମାନେ ଯିବାବେଳେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, 'ଆଜି ଆମ ଗୁରୁ ଆସିନାହାନ୍ତି' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଏଵଂ ତେ ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଗତାଃ। ତତୋ ଦେଵଗଣାସ୍ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵାଂଗିରସମବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ନିଜ ନିଜ ଆସନକୁ ଚଲିଗଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯାଇ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଦାନଵାଲଯେ ତୁ ଭଗଵାନ୍ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଚ ତାଂ ଚମୂମ୍। ମୋହଯିତ୍ଵାତ୍ମଵଶଗାଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ତଥା କୁରୁ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୃହକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରି, ତୁରନ୍ତ ଏହି କାମ କର।
ଧିଷଣସ୍ତାନ୍ସୁରାନାହ ଏଵମେଵ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ତେନ ଗତ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଵୈ ଵଶୀକୃତଃ
ଧିଷଣା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଭଳି ମୁଁ ଯିବି।' ଏପରେ ସେ ଯାଇ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣିଲେ।
ଶୁକ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ପୌରୋହିତ୍ଯଂ ଚକାର ସଃ। ସ୍ଥିତୋ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରମୁଶନା ତାଵଦାଗତଃ
ଶୁକ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ରହି, ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ କଲେ। ଉଶନା ସେଠି ଏକଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ, ତାପରେ ଫେରିଲେ।
ଦନୁପୁତ୍ରୈସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସଭାଯାଂ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଉଶନା ଏକ ଏଵାତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯଃ କିମିହାଗତଃ
ତାପରେ ଦାନୁର ପୁଅମାନେ ସଭାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ଏଠି ଉଶନା ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?'
ସୁମହତ୍କୌତୁକଂ ଚାତ୍ର ଭଵିତା ଵିଗ୍ରହୋ ଦୃଢମ୍। କିଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଲୋକୋଯଂ ଦ୍ଵାରି ଯୋଯଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବିବାଦ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା। 'ଏଠି ଦ୍ୱାରରେ ଯିଏ ଦଢ଼ିଛି, ଲୋକେ କଣ କହିବେ?'
ସଭାଯାମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଯଂ ଗୁରୁଃ କିଂ ନୋ ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ପ୍ରଜଲ୍ପତାଂ ତେଷାଂ ଦନୂନାଂ କଵିରାଗତଃ
'ଏଠି ସଭାରେ ବସିଥିବା ଏହି ଗୁରୁ ଆମକୁ କଣ କହିବେ?' ଏଭଳି ଦାନବମାନେ ଆପସରେ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୁନି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ୍ଵରୂପଧାରିଣଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୀନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?'
ଶିଷ୍ଯାନ୍ମୋହଯସେ ମେ ତ୍ଵଂ ଯୁକ୍ତଂ ସୁରଗୁରୋସ୍ତଵ। ମୂଢାସ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ନ ଜାନଂତି ତ୍ଵନ୍ମାଯାମୋହିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
'ତୁମେ ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରୁଛ। ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ତନ୍ନ ଯୁକ୍ତଂ ତଵ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରଶିଷ୍ଯପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ଦେଵଲୋକଂ ସ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ଧର୍ମମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ନିଜ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ସେଠି ରୁହ, ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ।'
ଶିଷ୍ଯୋ ହି ମେ କଚଃ ପୂର୍ଵଂ ହତୋ ଦାନଵପୁଂଗଵୈଃ। ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ତନଯୋ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଵାଯୋଗ୍ଯା ଗତିସ୍ତ୍ଵିହ
'ପୂର୍ବେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ କଚକୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମାରିଥିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ, ତୁମର ପୁଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏଠି ତୁମ ଉପସ୍ଥିତି ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାଵଦଦ୍ଗୁରୁଃ। ସଂତି ଚୋରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ହସି କହିଲେ, 'ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁରି କରୁଥିବା ଚୋରମାନେ ଅଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଵିଧାନଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ରୂପଦେହାପହାରିଣଃ। ଵୃତ୍ରଘାତେନ ଚେଂଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହହତ୍ଯା ପୁରାଭଵତ୍
'ଏଭଳି ରୂପ ଓ ଦେହ ଚୁରି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ବୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଥିଲା।'
ଲୋକାଯତିକ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଭଵତା ସା ତିରସ୍କୃତା। ଜାନାମି ତ୍ଵାମାଂଗିରସଂ ଦେଵାଚାର୍ଯଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ତୁମର ଲୋକାୟତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ (ପାପ) ଲୁଚାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି, ହେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି।'
ମଦ୍ରୂପଧାରିଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯତ ଦାନଵାଃ। ଏଷ ଵୋ ମୋହନାଯାଲଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଵିଚେଷ୍ଟିତୈଃ
'ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠିକୁ ଆସିଛି—ସମସ୍ତେ ଦାନବମାନେ ଦେଖ। ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚତୁର୍ଚ୍ଚଳନାରେ, ତୁମମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେବା ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି।'
ତଦେନଂ ଶୃଂଖଲୈର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ଷିପେତ ଲଵଣାର୍ଣଵେ। ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଚ୍ଛୁକ୍ରଃ ପୁରୋଧାଯଂ ଦିଵୌକସାମ୍
'ଏହିଠାରେ ଏହାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଲୁଣ ଶାଗରରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।' ପୁନି ଶୁକ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ—
ମୋହିତାନୂନମେତେନ କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯଥ ଦାନଵାଃ। ଭୋ ଅହଂ ଦାନଵେଂଦ୍ରେହ ଵଂଚିତୋଽସ୍ମି ଦୁରାତ୍ମନା
'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ହେ ଦାନବମୁଖ୍ୟ, ଏଠି ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଠକିଯାଇଛି।'