ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତାସି ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମତ୍କୃତେ। ଏଵମୁକ୍ତା ଜଯଂତୀ ସା ଵଚଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵୈ ପିତୁଃ
'ଚାଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କର।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଜୟନ୍ତୀ ନିଜ ବାପାଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଗଚ୍ଛଦ୍ଯତ୍ର ଘୋରଂ ସ ତପୋ ହ୍ଯାରଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପିବଂତଂ ସା କଣଧୂମମଧୋମୁଖମ୍
ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଧୂଆଁ ପିଇଥିବା, ମୁହଁ ନିମ୍ନମୁଖୀ ଦେଖିଲେ।
ଯକ୍ଷେଣ ପାତ୍ଯମାନଂ ଚ କୁଂଡଧାରେଣ ପାଵନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଯତମାନଂ ତୁ ଦେଵୀ କାଵ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏବଂ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା କୁଣ୍ଡରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଦେଖିଲେ।
ଶତ୍ରୂପଘାତେ ଶ୍ରାମ୍ଯଂନ୍ତଂ ଦୁର୍ବଲସ୍ଥିତିମାସ୍ଥିତମ୍। ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା
ଶତ୍ରୁ ନାଶରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେଠି, ତାଙ୍କ ବାପା କହିଥିବା ଭଳି, ସେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵଂତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ। ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ତ୍ଵଚଃ ସୁଖୈଃ
ମଧୁର ଓ ମନଭାଲା କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶରୀର ମସାଜ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ଵ୍ରତଚର୍ଯାନୁକୂଲାଭିରୁପାସ୍ଯ ବହୁଲାଃ ସମାଃ। ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ
ବ୍ରତ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ସେବା କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ବ୍ରତ ହଜାର ବର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା,
ଵରେଣ ଛଂଦଯାମାସ ଶିଵଃ ପ୍ରୀତୋଭଵତ୍ତଦା। ମହେଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍
ସେ ସମୟରେ ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ । ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ରତ କେବଳ ତୁମେ ଏକା ନିଜେ କରିଛ, ଆଉ କେହି କରିନାହାନ୍ତି ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ। ତେଜସା ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵମେକୋଭିଭଵିଷ୍ଯସି
ତେଣୁ ତୁମର ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ, ତୁମେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ ।
ଯଚ୍ଚ କିଂଚିନ୍ମଯି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନଂଦନ। ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ମୋତେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ଏହି କଥା କେହିଁଠି ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
କିଂ ଭାଷିତେନ ବହୁନା ଅଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି। ତାନ୍ଦତ୍ଵା ତୁ ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ । ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରଗବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଲେ ।
ପ୍ରଜେଶତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ। ଏତାନ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍କାଵ୍ଯଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ
ସେ ପ୍ରଜାପତିତ୍ୱ, ଧନର ଅଧିକାର ଓ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ । ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଖାବ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଦେଵେଶମୀଶ୍ଵରଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍। ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵିତସ୍ତତସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଞ୍ଜଲି ପ୍ରଣତୋ ଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳଲୋହିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କଥା କହି, ସେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ ।
ତତଃ ସୋଂଽତର୍ହିତେ ଦେଵେ ଜଯଂତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ କା ଵା ଦୁଃଖିତେ ମଯି ଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ?'
ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା କିମର୍ଥଂ ମାଂ ଜିଗୀଷସି। ଅନଯା ସଂସ୍ଥିତା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ
'ତୁମେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରିଛ, କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଭଳି ଭକ୍ତି, ନମ୍ରତା ଓ ନିୟମରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଏଠି ଦଢ଼ ହୋଇଛ ।'
ସ୍ନେହେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଵରଵର୍ଣିନି। କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କସ୍ତେ କାମଃ ସମୁଦ୍ଯତଃ
'ସ୍ନେହ ଦେଇ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି । କଣ ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? କଣ ତୁମର ଇଚ୍ଛା?'
ତଂ ତେ ସଂପାଦଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେନଂ ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'ମୁଁ ଆଜି ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି, ଯଦିଓ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉ ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ ।'
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ହି ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଵଦ ଯଥାତଥମ୍। ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦେନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
'ମୋର ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ କହ ।' ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଶତଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି। ସର୍ଵଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯାଂତଃ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏଠି ଶତ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ ।'
ଦେଵି ଇଂଦୀଵରଶ୍ଯାମେ ଵରାର୍ହେ ଵାମଲୋଚନେ। ଏଵଂ ଵୃଣୋଷି କାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଦଦେ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିତେ
'ହେ ଦେବୀ, ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଶ୍ୟାମଳା, ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁଅଳି, ଏଭଳି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛ । ମୁଁ ଏହା ଦେଉଛି, ହେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ।'
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାଵ ଗୃହଂ ମେ ମତ୍ତକାଶିନି। ତତଃ ସ ଗୃହମାଗମ୍ଯ ଜଯଂତ୍ଯା ସହ ଚୋଶନା
'ଏଭଳି ହେଉ, ଚଳ ମୋ ଘରକୁ ଯିବା ।' ଏପରେ ସେ ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଉଶନାଙ୍କ ସହିତ ଘରକୁ ଗଲେ ।
ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଶତଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଭାରଗବ ଶତ ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଭାବରେ ତପସ୍ୟା ଓ ମାୟାରେ ରହିଲେ ।
କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୁକ୍ରଂ ସର୍ଵେ ଦିତେସ୍ସୁତାଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
ଶୁକ୍ର ନିଜ କାମ ସାଧି ଫେରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଦିତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।
ଗତା ଯଦା ନ ପଶ୍ଯଂତି ମାଯଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍। ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଚାବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନାଦ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ନୋ ଗୁରୁଃ
ସେମାନେ ଯିବାବେଳେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, 'ଆଜି ଆମ ଗୁରୁ ଆସିନାହାନ୍ତି' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଏଵଂ ତେ ସ୍ଵାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଗତାଃ। ତତୋ ଦେଵଗଣାସ୍ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵାଂଗିରସମବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ନିଜ ନିଜ ଆସନକୁ ଚଲିଗଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯାଇ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଦାନଵାଲଯେ ତୁ ଭଗଵାନ୍ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଚ ତାଂ ଚମୂମ୍। ମୋହଯିତ୍ଵାତ୍ମଵଶଗାଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ତଥା କୁରୁ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୃହକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରି, ତୁରନ୍ତ ଏହି କାମ କର।
ଧିଷଣସ୍ତାନ୍ସୁରାନାହ ଏଵମେଵ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ତେନ ଗତ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଵୈ ଵଶୀକୃତଃ
ଧିଷଣା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଭଳି ମୁଁ ଯିବି।' ଏପରେ ସେ ଯାଇ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣିଲେ।
ଶୁକ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ପୌରୋହିତ୍ଯଂ ଚକାର ସଃ। ସ୍ଥିତୋ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରମୁଶନା ତାଵଦାଗତଃ
ଶୁକ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ରହି, ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ କଲେ। ଉଶନା ସେଠି ଏକଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ, ତାପରେ ଫେରିଲେ।
ଦନୁପୁତ୍ରୈସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସଭାଯାଂ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଉଶନା ଏକ ଏଵାତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯଃ କିମିହାଗତଃ
ତାପରେ ଦାନୁର ପୁଅମାନେ ସଭାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ଏଠି ଉଶନା ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?'
ସୁମହତ୍କୌତୁକଂ ଚାତ୍ର ଭଵିତା ଵିଗ୍ରହୋ ଦୃଢମ୍। କିଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଲୋକୋଯଂ ଦ୍ଵାରି ଯୋଯଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବିବାଦ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା। 'ଏଠି ଦ୍ୱାରରେ ଯିଏ ଦଢ଼ିଛି, ଲୋକେ କଣ କହିବେ?'
ସଭାଯାମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଯଂ ଗୁରୁଃ କିଂ ନୋ ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏଵଂ ପ୍ରଜଲ୍ପତାଂ ତେଷାଂ ଦନୂନାଂ କଵିରାଗତଃ
'ଏଠି ସଭାରେ ବସିଥିବା ଏହି ଗୁରୁ ଆମକୁ କଣ କହିବେ?' ଏଭଳି ଦାନବମାନେ ଆପସରେ କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୁନି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।