ଗତେଷୁ ସୁରସଂଘେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁରିଂଦ୍ରମଭାଷତ। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରକ୍ଷିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ସୁରୋତ୍ତମ
ଦେବମାନେ ପଳାଇଗଲାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂଦରଃ। ଵିଷ୍ଣୁସଂରକ୍ଷିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହିଲେ, ପୁରନ୍ଦର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ:
ଏଷ ତ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧଂ ଦହାମି ମଘଵନ୍ବଲାତ୍। ମିଷତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ମେ ତପୋବଲମ୍
'ମୁଁ ବଳେ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ତୁମକୁ ଦହିଦେବି, ମଘବନ୍। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଉ।'
ତଯାଭିଭୂତୌ ତୌ ଦେଵାଵିଂଦ୍ରଵିଷ୍ଣୂ ବଭୂଵତୁଃ। କଥଂ ମୁଚ୍ଯେଯ ସହିତୋ ଵିଷ୍ଣୁରିଂଦ୍ରମଭାଷତ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଧୀନ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ କିପରି ତୁମ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି?'
ଇଂଦ୍ରୋବ୍ରଵୀଜ୍ଜହି ହ୍ଯେନାଂ ଯାଵନ୍ନୌ ନ ଦହେତ୍ପ୍ରଭୋ। ଵିଶେଷେଣାଭିଭୂତୋସ୍ମି ଜହୀମାଂ ଜହି ମା ଚିରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ସେ ଆମକୁ ଦହିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ମାର, ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛି—ମୋତେ ମାର, ବିଳମ୍ବ କରନାହିଁ।'
ତତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଂସ୍ତ୍ରୀଵଧେ କୃଚ୍ଛ୍ରମାସ୍ଥିତଃ। ଅଭିଧ୍ଯାଯ ତତଃ ଶକ୍ରମାପନ୍ନଂ ସତ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଣେ ନାରୀକୁ ମାରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଭାବିଲେ; କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଭୁ ଶୀଘ୍ର ଆପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ ତ୍ଵରଯାଯୁକ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଭଯାନ୍ଵିତଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୂରଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ତାପରେ ତ୍ୱରାରେ ଭରିତ, ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଭୟରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଚକ୍ରମାଦାଯ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵୈ ଭଯାତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ଘୋରଂ ଚୁକ୍ରୋଧ ଭୃଗୁରୀଶ୍ଵରଃ
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଚକ୍ର ଧରି, ଭୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ନାରୀବଧ ଦେଖି, ଭୃଗୁ ସ୍ୱାମୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ତତୋ ହି ଶପ୍ତୋ ଭୃଗୁଣା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭାର୍ଯାଵଧେ କୃତେ। ଭୃଗୁରୁଵାଚ। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଜାନତା ଧର୍ମମଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷୂଦିତା
ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମାରିଥିବା ପରେ, ଭୃଗୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏକି ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ ମାରିଦେଲେ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସପ୍ତକୃତ୍ଵୋ ହି ମାନୁଷେଷୂପଯାସ୍ଯସି। ତତସ୍ତେନାଭିଶାପେନ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହି ଶାପର ଫଳରେ, ତୁମେ ସାତଥର ମାନବ ଜନ୍ମ ନେବ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ହରାଇଯିବ, ସେତେବେଳେ ପୁଣିପୁଣି ତୁମେ ଆସିବ।
ଲୋକସ୍ଯ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ। ଅଥ ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ତଦାଦାଯ ଶିରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏପରେ, ଭୃଗୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ।
ସମାନୀଯ ତତଃ କାଯଂ ପାଣୌ ଗୃହ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଭୃଗୁରୁଵାଚ। ଏଷା ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵି ହତା ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯହଂ
ତାପରେ ଦେହକୁ ଏକସାଥି କରି, ହାତରେ ଧରି ଭୃଗୁ କହିଲେ— 'ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁମକୁ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେବି।'
ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଚରିତୋପି ଵା। ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵସ୍ଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
'ମୋ ପାଖରେ ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଅଛି କିମ୍ବା ମୁଁ ତାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ତେବେ ସେଇ ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁଣି ବଞ୍ଚ; ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଦ୍ଭିର୍ଜୀଵଜୀଵେତି ସୋବ୍ରଵୀତ୍। ତତୋଭିଵ୍ଯାହୃତେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵୀ ସଂଜୀଵିତା ତଦା୨୫୦ 1.13.
ଏପରେ, ତାଙ୍କୁ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ଛିଟି, 'ବଞ୍ଚ' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହିପରି କହିବା ସହିତ, ସେ ଦେବୀ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ।
ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵଚସ୍ତାଂ ସର୍ଵତୋବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଶୁଅଁଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗରୁ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ତେନ ଦେଵୀ ସା ଭୃଗୁଣା ତଦା। ମିଷତାଂ ଦୈଵତାନାଂ ହି ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଏଭଳିଭାବେ, ସେ ସମୟରେ ଭୃଗୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ମନେ କଲେ।
ଅସଂଭ୍ରାଂତେନ ଭୃଗୁଣା ପତ୍ନୀ ସଂଜୀଵିତା ପୁନଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେଂଦ୍ରୋ ନାଲଭତ ଶର୍ମ କାଵ୍ଯଭଯାତ୍ପୁନଃ
ଭୃଗୁ ଅତି ସାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କାବ୍ୟଙ୍କ ଭୟରେ ପୁଣି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାଗରେ ତତଶ୍ଚେଂଦ୍ରୋ ଜଯଂତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ସଂଧିକାମୋଭ୍ଯଧାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ
ତାପରେ, ଜାଗିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ। ଏଷ କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯନିଂଦ୍ରାଯ ଵ୍ରତଂ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍। ତେନାହଂ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ପୁତ୍ରି କୃତୋ ମତିମତା ଦୃଢମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— 'ଏହି କାବ୍ୟ ମୋତେ ତଳେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିକାରଣରେ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଝିଅ, ମୁଁ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ।'
ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ଉପଚାରୈରତଂଦ୍ରିତା। ଆରାଧଯ ତଥା ପୁତ୍ରି ଯଥା ତୁଷ୍ଯେତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
'ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମନଭାଲା ସେବା ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, ଝିଅ; ଯେପରି ଉପାଧ୍ୟାୟ ଖୁସି ହେବେ।'
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତାସି ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମତ୍କୃତେ। ଏଵମୁକ୍ତା ଜଯଂତୀ ସା ଵଚଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵୈ ପିତୁଃ
'ଚାଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କର।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଜୟନ୍ତୀ ନିଜ ବାପାଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଗଚ୍ଛଦ୍ଯତ୍ର ଘୋରଂ ସ ତପୋ ହ୍ଯାରଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପିବଂତଂ ସା କଣଧୂମମଧୋମୁଖମ୍
ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଧୂଆଁ ପିଇଥିବା, ମୁହଁ ନିମ୍ନମୁଖୀ ଦେଖିଲେ।
ଯକ୍ଷେଣ ପାତ୍ଯମାନଂ ଚ କୁଂଡଧାରେଣ ପାଵନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଯତମାନଂ ତୁ ଦେଵୀ କାଵ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏବଂ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା କୁଣ୍ଡରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଦେଖିଲେ।
ଶତ୍ରୂପଘାତେ ଶ୍ରାମ୍ଯଂନ୍ତଂ ଦୁର୍ବଲସ୍ଥିତିମାସ୍ଥିତମ୍। ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା
ଶତ୍ରୁ ନାଶରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେଠି, ତାଙ୍କ ବାପା କହିଥିବା ଭଳି, ସେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵଂତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ। ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ତ୍ଵଚଃ ସୁଖୈଃ
ମଧୁର ଓ ମନଭାଲା କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶରୀର ମସାଜ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ଵ୍ରତଚର୍ଯାନୁକୂଲାଭିରୁପାସ୍ଯ ବହୁଲାଃ ସମାଃ। ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ
ବ୍ରତ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ସେବା କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ବ୍ରତ ହଜାର ବର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା,
ଵରେଣ ଛଂଦଯାମାସ ଶିଵଃ ପ୍ରୀତୋଭଵତ୍ତଦା। ମହେଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍
ସେ ସମୟରେ ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ । ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ରତ କେବଳ ତୁମେ ଏକା ନିଜେ କରିଛ, ଆଉ କେହି କରିନାହାନ୍ତି ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ। ତେଜସା ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵମେକୋଭିଭଵିଷ୍ଯସି
ତେଣୁ ତୁମର ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ, ତୁମେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ ।
ଯଚ୍ଚ କିଂଚିନ୍ମଯି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନଂଦନ। ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଂ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ମୋତେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ଏହି କଥା କେହିଁଠି ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
କିଂ ଭାଷିତେନ ବହୁନା ଅଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି। ତାନ୍ଦତ୍ଵା ତୁ ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ । ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରଗବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଲେ ।