ତତଃ କାଵ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ଦେଵୈରଭିଦ୍ରୁତାନ୍। ରକ୍ଷାକାର୍ଯେଣ ସଂହୃତ୍ଯ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ସୁରାର୍ଦିତାନ୍
ତାପରେ କାବି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଦେଵା ନିର୍ଵିଶଂକାସ୍ତୁ ତେ ଜହୁଃ। ତତଃ କାଵ୍ଯୋନୁଚିଂତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ହିତମ୍
କାବିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୋଇ ପଛ ହଟିଗଲେ; ତାପରେ କାବି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପକୃତ ଉପଦେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ କାଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵୋ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନ ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈଃ
ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୂର୍ବର ଘଟଣା ମନେ କରି: 'ତିନି ଦୁନିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାମନଙ୍କ ତିନିଟି ପଦେ ତୁମରୁ ନେଇ ନିଆଯାଇଛି।'
ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ହତୋ ଜଂଭୋ ନିହତଶ୍ଚ ଵିରୋଚନଃ। ମହାସୁରା ଦ୍ଵାଦଶସୁ ସଂଗ୍ରାମେଷୁ ସୁରୈର୍ହତାଃ
ବଳି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଜମ୍ଭ ମରିଗଲେ, ଭିରୋଚନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ମହାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈର୍ଭୂଯିଷ୍ଠା ନିହତାସ୍ତୁ ପ୍ରଧାନତଃ। କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯୁଦ୍ଧଂ ନାସ୍ତୀତି ମେ ମତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ନେତାମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏବେ କିଛି ଜଣ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ମତରେ ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ନାହିଁ।
ନୀତଯୋ ଵୋ ଵିଧାତଵ୍ଯା ଉପାସେ କାଲପର୍ଯଯାତ୍। ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମହାଦେଵଂ ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ଵିଜଯାଵହମ୍
ଏବେ ତମେ ନୀତି ଅନୁସରିବାକୁ ହେବା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଆଣିବି।
ଅପ୍ରତୀପାଂସ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ମଂତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵୈସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଵୈ ଜଯମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଅପରାଜିତ ମନ୍ତ୍ର ମିଳିଲା ପରେ, ଆମେ ପୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତମେ ବିଜୟ ପାଇବା।
ତତସ୍ତେ କୃତସଂଵାଦା ଦେଵାନୂଚୁସ୍ତଦାସୁରାଃ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସ୍ସନ୍ନାହା ରଥୈର୍ଵିନା
ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ଅସୁରମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଛୁ, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ରଥ ବିନା ଅଛୁ।'
ଵଯଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈସ୍ତଥା। ଦେଵାସ୍ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତତଃ
'ଆମେ ତପସ୍ୟା କରିବା, ଭଲକଳ ପିନ୍ଧି ରହିବା।' ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ତତୋନ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଖୁସି ହେଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଥିବାରୁ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଗଲେ।
ତତସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍କାଵ୍ଯ ଉପାଧ୍ଵଂ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ। ନିରୁତ୍ସିକ୍ତାସ୍ତପୋଯୁକ୍ତାଃ କାଲଂ କାର୍ଯାର୍ଥସାଧକମ୍
ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏବେ ତମେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ ରହିବା, ମନ ଭଙ୍ଗ ନହେବା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ସମୟ ଆସିବ।'
ପିତୁରାଶ୍ରମସଂସ୍ଥା ଵୈ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଥ ଦାନଵାଃ। ତାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯାସୁରାନ୍କାଵ୍ଯୋ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତ
'ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା, ଦାନବମାନେ।' ଏହିପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, କାବ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯେନ ସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ। ପରାଭଵାଯ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଜଯାଯ ଚ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସେମାନ୍ତ୍ର ଚାହୁଁଛି, ଯେଉଁମାନ୍ତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ଓ ଅସୁରମାନେ ବିଜୟୀ ହେବା ପାଇଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ଚର ଭାର୍ଗଵ। ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ କଣଧୂମମଧଃ ଶିରାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ଭାର୍ଗବ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଟା ହେଡ଼ା ହୋଇ ଧୂମ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଉପବାସ କରିବାକୁ ହେବ।'
ଯଦି ପାସ୍ଯସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତତୋ ମଂତ୍ରାନଵାପ୍ସ୍ଯସି। ତଥେତି ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ ଭୃଗୁନଂଦନଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଏହା ସହିପାରିବ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା।' ଏହାକୁ ଶୁକ୍ର, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ପାଦୌ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଵ୍ରତଂ ଚରାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତ୍ଵଯାଦିଷ୍ଟୋଦ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ଦେବଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଆଜିଠୁ ତୁମେ ଯେପରି ନିର୍ଦେଶ କରିଛ, ସେହିପରି ଉପବାସ କରିବି, ପ୍ରଭୁ।'
ଆଦିଷ୍ଟୋ ଦେଵଦେଵେନ କୃତଵାନ୍ଭାର୍ଗଵୋ ମୁନିଃ। ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ଶୁକ୍ରେ ଅସୁରାଣାଂ ହିତାଯ ଵୈ
ଦେବଦେବଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭାର୍ଗବ ମୁନି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶୁକ୍ର ଅସୁରମାନେର ଭଲ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲାବେଳେ—
ମଂତ୍ରାର୍ଥେ ତନୁତେ କାଵ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନୀତିପୂର୍ଵଂ ଵୈ ରାଜନ୍ଯାସ୍ତୁ ତଦା ସୁଖଂ
ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାବ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଜାଣି, ରାଜାମାନେ ନୀତି ଅନୁସରି ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ଅସ୍ମିଂଶ୍ଛିଦ୍ରେ ତଦାମର୍ଷାଦ୍ଦେଵାସ୍ତାନଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଦଂଶିତାଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ବୃହସ୍ପତିପୁରଃସରାଃ
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଗଣା ଦେଵାନ୍ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧାନ୍ପୁନଃ। ଉତ୍ପେତୁସ୍ସହସା ସର୍ଵେ ସଂତ୍ରସ୍ତାସ୍ତାନ୍ଵଚୋବ୍ରୁଵତ୍
ଦେବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପୁଣି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅସୁରମାନେ ଭୟରେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ଦେଵା ଆଚାର୍ଯେ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତେ। ଦତ୍ଵା ଭଵଂତସ୍ତ୍ଵଭଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ନୋ ଜିଘାଂସଯା
ଦାଇତ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛୁ, ଯେତେବେଳେ ଆମ ଗୁରୁ ବ୍ରତରେ ଲିନ୍ନ। ଆପଣମାନେ ଆମକୁ ନିରାପତ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆମକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଅନମର୍ଷା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ତ୍ଯକ୍ତଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନଧରା ନିଷ୍କ୍ରିଯା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିପାରୁନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛୁ, କୌଣସି କାମ କରୁନାହିଁ, କିଛି ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
ରଣେ ଵିଜେତୁଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମଃ କଥଂଚନ। ଅଯୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯାମଃ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍
'ଯେପରି ନହେଉ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ଆମେ କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା।'
ଜ୍ଞାପଯାମଃ କୃଚ୍ଛ୍ରମିଦଂ ଯାଵନ୍ନାଭ୍ଯେତି ନୋ ଗୁରୁଃ। ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ତଥା ଶୁକ୍ରେ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମୋ ଦଂଶିତାଯୁଧାଃ
'ଆମ ଗୁରୁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେବା; ଶୁକ୍ର ଫେରିଲେ, ଆମେ ପୁନି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍। ପ୍ରାପଦ୍ଯଂତ ତତୋ ଭୀତାସ୍ତେଭ୍ଯୋଽଦାଦଭଯଂ ତୁ ସା
ଏପରି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତି ଦେଲେ।
ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ଭଯଂ ତ୍ଯଜତ ଦାନଵାଃ। ମତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଵର୍ତ୍ତତାଂ ଵୋ ନ ଭୀର୍ଭଵିତୁର୍ମହତି
ସେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁନାହିଁ, ଭୟ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଦାନବମାନେ। ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରୁହ, ତୁମେ କୌଣସି ବଡ଼ ଭୟରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।'
ତଯାଭିରକ୍ଷିତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ତଦାଽସୁରାନ୍। ଅଭିଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈତାନଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଅସୁରମାନେକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି, ଜୋରଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ବଧ୍ଯମାନାଂସ୍ତୁ ଦେଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୁରାଂସ୍ତଦା। ଦେଵୀ କ୍ରୁଦ୍ଧାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵାନ୍ନିଦ୍ରଯା ମୋହଯାମ୍ଯହମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ବାନ୍ଧୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେବି।'
ସଂଭୃତ୍ଯ ସର୍ଵସଂଭାରାନ୍ନିଦ୍ରାଂ ସା ଵ୍ଯସୃଜତ୍ତଦା। ତସ୍ତଂଭ ଦେଵୀ ଚ ବଲାଦ୍ଯୋଗଯୁକ୍ତା ତପୋଧନା
ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକଠା କରି, ନିଦ୍ରା ପ୍ରକାଶ କଲେ; ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ଜୋରଦେଇ ସେମାନେକୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସ୍ତଭିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୂଢଵତ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵଂତ ତତୋ ଭୀତା ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଶୀକୃତମ୍
ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଚଳ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧୀନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ପଳାଇଗଲେ।