ଜଯାର୍ଥମେତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ଅସୁରାଣାଂ ମହୌଜସଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମିଦମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ମହେଂଦ୍ରେଣାନୁପାଲ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରଭଳ ଅସୁରମାନେ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ଅସମ୍ପନ୍ନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁନଃ। ପର୍ଯାଯେଣୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାକଶାସନେ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ; ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତିନି ଲୋକ ପାକ (ଇନ୍ଦ୍ର) ର ଶାସନରେ ଯାଇପରିବ।
ତତୋଽସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାନଗଚ୍ଛତ। ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାନଥ ଗତେ ଦିତିଜାଃ କାଵ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ଛାଡି ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗଲା; ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପରେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ କାବିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ହୃତଂ ମଘଵତା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଃ ସୁରାନ୍ଗତଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶୁକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍୨୦୦ 1.13.
ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ— ‘ମଘବାନ ଆମର ରାଜ୍ୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯାଇଛି; ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଆମେ ଅସମର୍ଥ, ଚଳି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।’
ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ଵିଷଣ୍ଣାନ୍ସାଂତ୍ଵଯନ୍ଗିରା। ମା ଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଵୋଽସୁରାଃ
ଏପରି କହିବାପରେ କାବି ଦୁଃଖିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—‘ଭୟ କରିବାନାହିଁ, ମୁଁ ଆମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।’
ମଂତ୍ରାଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚୈଵ ଧରାଯାଂ ଯତ୍ତୁ ଵର୍ତତେ। ମଯି ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପାଦମାତ୍ରଂ ସୁରେଷୁ ଵୈ
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ଅଛି; ଦେବମାନେ ପାଖରେ କେବଳ ଏକ ଅଂଶ ଅଛି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥେ ଧୃତଂ ମଯା। ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତାନ୍କାଵ୍ଯେନ ଧୀମତା
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେ ଧରିଛି, ସେସବୁ ଦେଇଦେବି; ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅମଂତ୍ରଯଂତ ଦେଵା ଵୈ ସଂଵିଗ୍ନାସ୍ତଜ୍ଜିଘୃକ୍ଷଯା। କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯତି ନୋ ବଲାତ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ଫେରାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ—‘ଏହି କାବି ଆମଠାରୁ ସବୁକିଛି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛନ୍ତି।’
ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ ଯାଵନ୍ନ ଚ୍ଯାଵଯେତ ଵୈ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଜିତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ
‘ଆମେ ତୁରନ୍ତ ଚଳିବା ଉଚିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଆମକୁ ହଟାଇ ଦେଇନାହିଁ; ଶେଷ ଅସୁରମାନେକୁ ଜିତି ଶକ୍ତି ଦେଇ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।’
ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁ ସଂରବ୍ଧା ଦାନଵାନୁପସୃତ୍ଯ ହ। ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୈଃ କାଵ୍ଯମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କାବିଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ କାଵ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ଦେଵୈରଭିଦ୍ରୁତାନ୍। ରକ୍ଷାକାର୍ଯେଣ ସଂହୃତ୍ଯ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ସୁରାର୍ଦିତାନ୍
ତାପରେ କାବି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଦେଵା ନିର୍ଵିଶଂକାସ୍ତୁ ତେ ଜହୁଃ। ତତଃ କାଵ୍ଯୋନୁଚିଂତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ହିତମ୍
କାବିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୋଇ ପଛ ହଟିଗଲେ; ତାପରେ କାବି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପକୃତ ଉପଦେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ କାଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵୋ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନ ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈଃ
ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୂର୍ବର ଘଟଣା ମନେ କରି: 'ତିନି ଦୁନିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାମନଙ୍କ ତିନିଟି ପଦେ ତୁମରୁ ନେଇ ନିଆଯାଇଛି।'
ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ହତୋ ଜଂଭୋ ନିହତଶ୍ଚ ଵିରୋଚନଃ। ମହାସୁରା ଦ୍ଵାଦଶସୁ ସଂଗ୍ରାମେଷୁ ସୁରୈର୍ହତାଃ
ବଳି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଜମ୍ଭ ମରିଗଲେ, ଭିରୋଚନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ମହାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈର୍ଭୂଯିଷ୍ଠା ନିହତାସ୍ତୁ ପ୍ରଧାନତଃ। କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯୁଦ୍ଧଂ ନାସ୍ତୀତି ମେ ମତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ନେତାମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏବେ କିଛି ଜଣ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ମତରେ ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ନାହିଁ।
ନୀତଯୋ ଵୋ ଵିଧାତଵ୍ଯା ଉପାସେ କାଲପର୍ଯଯାତ୍। ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମହାଦେଵଂ ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ଵିଜଯାଵହମ୍
ଏବେ ତମେ ନୀତି ଅନୁସରିବାକୁ ହେବା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଆଣିବି।
ଅପ୍ରତୀପାଂସ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ମଂତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵୈସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଵୈ ଜଯମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଅପରାଜିତ ମନ୍ତ୍ର ମିଳିଲା ପରେ, ଆମେ ପୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତମେ ବିଜୟ ପାଇବା।
ତତସ୍ତେ କୃତସଂଵାଦା ଦେଵାନୂଚୁସ୍ତଦାସୁରାଃ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସ୍ସନ୍ନାହା ରଥୈର୍ଵିନା
ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ଅସୁରମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଛୁ, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ରଥ ବିନା ଅଛୁ।'
ଵଯଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈସ୍ତଥା। ଦେଵାସ୍ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତତଃ
'ଆମେ ତପସ୍ୟା କରିବା, ଭଲକଳ ପିନ୍ଧି ରହିବା।' ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ତତୋନ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଖୁସି ହେଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଥିବାରୁ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଗଲେ।
ତତସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍କାଵ୍ଯ ଉପାଧ୍ଵଂ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ। ନିରୁତ୍ସିକ୍ତାସ୍ତପୋଯୁକ୍ତାଃ କାଲଂ କାର୍ଯାର୍ଥସାଧକମ୍
ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏବେ ତମେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ ରହିବା, ମନ ଭଙ୍ଗ ନହେବା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ସମୟ ଆସିବ।'
ପିତୁରାଶ୍ରମସଂସ୍ଥା ଵୈ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଥ ଦାନଵାଃ। ତାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯାସୁରାନ୍କାଵ୍ଯୋ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତ
'ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା, ଦାନବମାନେ।' ଏହିପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, କାବ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ। ମଂତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯେନ ସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ। ପରାଭଵାଯ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଜଯାଯ ଚ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସେମାନ୍ତ୍ର ଚାହୁଁଛି, ଯେଉଁମାନ୍ତ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ଓ ଅସୁରମାନେ ବିଜୟୀ ହେବା ପାଇଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵୋ ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ଚର ଭାର୍ଗଵ। ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ କଣଧୂମମଧଃ ଶିରାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ଭାର୍ଗବ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଟା ହେଡ଼ା ହୋଇ ଧୂମ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଉପବାସ କରିବାକୁ ହେବ।'
ଯଦି ପାସ୍ଯସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତତୋ ମଂତ୍ରାନଵାପ୍ସ୍ଯସି। ତଥେତି ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ ଭୃଗୁନଂଦନଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଏହା ସହିପାରିବ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା।' ଏହାକୁ ଶୁକ୍ର, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ପାଦୌ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଵ୍ରତଂ ଚରାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତ୍ଵଯାଦିଷ୍ଟୋଦ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ଦେବଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଆଜିଠୁ ତୁମେ ଯେପରି ନିର୍ଦେଶ କରିଛ, ସେହିପରି ଉପବାସ କରିବି, ପ୍ରଭୁ।'
ଆଦିଷ୍ଟୋ ଦେଵଦେଵେନ କୃତଵାନ୍ଭାର୍ଗଵୋ ମୁନିଃ। ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ଶୁକ୍ରେ ଅସୁରାଣାଂ ହିତାଯ ଵୈ
ଦେବଦେବଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭାର୍ଗବ ମୁନି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶୁକ୍ର ଅସୁରମାନେର ଭଲ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲାବେଳେ—
ମଂତ୍ରାର୍ଥେ ତନୁତେ କାଵ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନୀତିପୂର୍ଵଂ ଵୈ ରାଜନ୍ଯାସ୍ତୁ ତଦା ସୁଖଂ
ମନ୍ତ୍ର ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାବ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଜାଣି, ରାଜାମାନେ ନୀତି ଅନୁସରି ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ଅସ୍ମିଂଶ୍ଛିଦ୍ରେ ତଦାମର୍ଷାଦ୍ଦେଵାସ୍ତାନଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଦଂଶିତାଃ ସାଯୁଧାଃ ସର୍ଵେ ବୃହସ୍ପତିପୁରଃସରାଃ
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଗଣା ଦେଵାନ୍ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧାନ୍ପୁନଃ। ଉତ୍ପେତୁସ୍ସହସା ସର୍ଵେ ସଂତ୍ରସ୍ତାସ୍ତାନ୍ଵଚୋବ୍ରୁଵତ୍
ଦେବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପୁଣି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅସୁରମାନେ ଭୟରେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।