ଅଶକ୍ନୁଵତ୍ସୁ ଦେଵେଷୁ ତ୍ରିପୁରଂ ସୋଢୁମାସୁରମ୍। ମୋହଯିତ୍ଵାଽମୃତେ ପୀତେ ଗୋରୂପେଣାସୁରାରିଣା
ଦେବତାମାନେ ତ୍ରିପୁର ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିପାରୁନଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମୋହିତ ହେଇ ଅମୃତ ପିଇଥିଲେ; ଦେତ୍ୟମାନେର ଶତ୍ରୁ ଗାଁର ଆକାର ନେଇଥିଲେ।
ନାସନ୍ଜୀଵଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ଭୂଯୋ ଭୂଯୋମୃତାସୁରାଃ। ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତ୍ର୍ଯଂବକେଣ ତୁ
ଅମୃତ ପିଇଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଦାନବ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଅସୁରାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚାଂଧକେ ଵଧେ। ହତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯୈସ୍ତେ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ଅନ୍ଧକ ବଧରେ ଦେତ୍ୟ, ପିଶାଚ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତା, ମାନବ ଓ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ସଂପୃକ୍ତୋ ଦାନଵୈର୍ଵୃତ୍ରୋ ଘୋରେ କୋଲାହଲେ ହତଃ। ତଦା ଵିଷ୍ଣୁସହାଯେନ ମହେଂଦ୍ରେଣ ନିପାତିତଃ
ଦାନବମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିବା ବୃତ୍ର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳରେ ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ହତସ୍ତତୋ ମହେଂଦ୍ରେଣ ମାଯାଛନ୍ନସ୍ତୁ ଯୋଗଵିତ୍। ଵଜ୍ରେଣ କ୍ଷଣମାଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ସହାନୁଗଃ
ତାପରେ ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବା ଏବଂ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଜ୍ର ଦେଇ ହତ ହେଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁତାଃ କୃତ୍ସ୍ନଶସ୍ତୁ ତେ। ଏତେ ଦୈଵାଽସୁରାଵୃତ୍ତାଃ ସଂଗ୍ରାମାଦ୍ଵା ଦଶୈଵ ତୁ
ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶଟି ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଏହିଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦେଵାସୁରକ୍ଷଯକରାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତାଯ ଵୈ। ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ଵର୍ଷାଣାମର୍ବୁଦଂ ବଭୌ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ନାଶ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ଚମକିଲେ।
ଦ୍ଵିସପ୍ତତିଂ ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନ୍ଯଧିକାନି ତୁ। ଅଶୀତି ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଵାନଭୂତ୍
ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକାଉଣ୍ଠି ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଅଠି ହଜାର ଅଧିକ ସମୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ପର୍ଯାଯେଣ ତୁ ରାଜାଭୂଦ୍ବଲିର୍ଵର୍ଷାର୍ବୁଦଂ ପୁନଃ। ଷଷ୍ଠିଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ନିଯୁତାନି ଚ ଵିଂଶତିଂ
ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ବଳି ରାଜା ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଏବଂ ଦ୍ୱିଶ ନିୟୁତି ସମୟ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ବଲିରାଜ୍ଯାଧିକାରେ ତୁ ଯାଵତ୍କାଲଶ୍ଚ କୀର୍ତିତଃ। ତାଵତ୍କାଲଂ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନିର୍ଵୃତୋ ହ୍ଯସୁରୈଃ ସହ
ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଯେତେ ସମୟ ଚାଲିଥିଲା, ସେତେ ସମୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ଜଯାର୍ଥମେତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ଅସୁରାଣାଂ ମହୌଜସଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମିଦମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ମହେଂଦ୍ରେଣାନୁପାଲ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରଭଳ ଅସୁରମାନେ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ଅସମ୍ପନ୍ନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁନଃ। ପର୍ଯାଯେଣୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାକଶାସନେ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ; ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତିନି ଲୋକ ପାକ (ଇନ୍ଦ୍ର) ର ଶାସନରେ ଯାଇପରିବ।
ତତୋଽସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାନଗଚ୍ଛତ। ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାନଥ ଗତେ ଦିତିଜାଃ କାଵ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ଛାଡି ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗଲା; ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପରେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ କାବିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ହୃତଂ ମଘଵତା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଃ ସୁରାନ୍ଗତଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶୁକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍୨୦୦ 1.13.
ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ— ‘ମଘବାନ ଆମର ରାଜ୍ୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯାଇଛି; ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଆମେ ଅସମର୍ଥ, ଚଳି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।’
ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ଵିଷଣ୍ଣାନ୍ସାଂତ୍ଵଯନ୍ଗିରା। ମା ଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଵୋଽସୁରାଃ
ଏପରି କହିବାପରେ କାବି ଦୁଃଖିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—‘ଭୟ କରିବାନାହିଁ, ମୁଁ ଆମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।’
ମଂତ୍ରାଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚୈଵ ଧରାଯାଂ ଯତ୍ତୁ ଵର୍ତତେ। ମଯି ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପାଦମାତ୍ରଂ ସୁରେଷୁ ଵୈ
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ଅଛି; ଦେବମାନେ ପାଖରେ କେବଳ ଏକ ଅଂଶ ଅଛି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥେ ଧୃତଂ ମଯା। ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତାନ୍କାଵ୍ଯେନ ଧୀମତା
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେ ଧରିଛି, ସେସବୁ ଦେଇଦେବି; ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅମଂତ୍ରଯଂତ ଦେଵା ଵୈ ସଂଵିଗ୍ନାସ୍ତଜ୍ଜିଘୃକ୍ଷଯା। କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯତି ନୋ ବଲାତ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ଫେରାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ—‘ଏହି କାବି ଆମଠାରୁ ସବୁକିଛି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛନ୍ତି।’
ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ ଯାଵନ୍ନ ଚ୍ଯାଵଯେତ ଵୈ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଜିତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ
‘ଆମେ ତୁରନ୍ତ ଚଳିବା ଉଚିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଆମକୁ ହଟାଇ ଦେଇନାହିଁ; ଶେଷ ଅସୁରମାନେକୁ ଜିତି ଶକ୍ତି ଦେଇ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।’
ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁ ସଂରବ୍ଧା ଦାନଵାନୁପସୃତ୍ଯ ହ। ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୈଃ କାଵ୍ଯମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କାବିଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ କାଵ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ଦେଵୈରଭିଦ୍ରୁତାନ୍। ରକ୍ଷାକାର୍ଯେଣ ସଂହୃତ୍ଯ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ସୁରାର୍ଦିତାନ୍
ତାପରେ କାବି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦେବମାନେଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଦେଵା ନିର୍ଵିଶଂକାସ୍ତୁ ତେ ଜହୁଃ। ତତଃ କାଵ୍ଯୋନୁଚିଂତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ହିତମ୍
କାବିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୋଇ ପଛ ହଟିଗଲେ; ତାପରେ କାବି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପକୃତ ଉପଦେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ କାଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଵୋ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ଵାମନେନ ତ୍ରିଭିଃ କ୍ରମୈଃ
ତାପରେ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୂର୍ବର ଘଟଣା ମନେ କରି: 'ତିନି ଦୁନିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାମନଙ୍କ ତିନିଟି ପଦେ ତୁମରୁ ନେଇ ନିଆଯାଇଛି।'
ବଲିର୍ବଦ୍ଧୋ ହତୋ ଜଂଭୋ ନିହତଶ୍ଚ ଵିରୋଚନଃ। ମହାସୁରା ଦ୍ଵାଦଶସୁ ସଂଗ୍ରାମେଷୁ ସୁରୈର୍ହତାଃ
ବଳି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଜମ୍ଭ ମରିଗଲେ, ଭିରୋଚନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ଜଣ ମହାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈର୍ଭୂଯିଷ୍ଠା ନିହତାସ୍ତୁ ପ୍ରଧାନତଃ। କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯୂଯଂ ଵୈ ଯୁଦ୍ଧଂ ନାସ୍ତୀତି ମେ ମତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଅଧିକାଂଶ ନେତାମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏବେ କିଛି ଜଣ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ମତରେ ଏବେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ନାହିଁ।
ନୀତଯୋ ଵୋ ଵିଧାତଵ୍ଯା ଉପାସେ କାଲପର୍ଯଯାତ୍। ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ମହାଦେଵଂ ମଂତ୍ରାର୍ଥଂ ଵିଜଯାଵହମ୍
ଏବେ ତମେ ନୀତି ଅନୁସରିବାକୁ ହେବା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଆଣିବି।
ଅପ୍ରତୀପାଂସ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ମଂତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵୈସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଵୈ ଜଯମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଅପରାଜିତ ମନ୍ତ୍ର ମିଳିଲା ପରେ, ଆମେ ପୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତମେ ବିଜୟ ପାଇବା।
ତତସ୍ତେ କୃତସଂଵାଦା ଦେଵାନୂଚୁସ୍ତଦାସୁରାଃ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସ୍ସନ୍ନାହା ରଥୈର୍ଵିନା
ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ଅସୁରମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଛୁ, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ରଥ ବିନା ଅଛୁ।'
ଵଯଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈସ୍ତଥା। ଦେଵାସ୍ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତତଃ
'ଆମେ ତପସ୍ୟା କରିବା, ଭଲକଳ ପିନ୍ଧି ରହିବା।' ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ତତୋନ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ। ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଖୁସି ହେଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂଲିଥିବାରୁ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଗଲେ।