ଭୃଗୋଃ ଶାପନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଦେଵାସୁରକୃତେ ତଦା। ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ଦେଵାସୁରକୃତେ ହରିର୍ଦେହମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ— ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କିପରି ହରି ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
ଦୈଵାସୁରଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତେଷାଂ ଜଯନିମିତ୍ତଂ ଵୈ ସଂଗ୍ରାମା ସ୍ଯୁଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ଦେବତା ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୋତେ କହିବାକୁ ଦୟା କର; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ବିଜୟ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା।
ଅଵତାରା ଦଶଦ୍ଵୌ ଚ ଶୁଦ୍ଧା ମନ୍ଵଂତରେ ସ୍ମୃତାଃ। ନାମଧେଯଂ ସମାସେନ ଶୃଣୁ ତେଷାଂ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍
ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦଶଟି ପବିତ୍ର ଅବତାର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହାମାନଙ୍କର ନାମ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ପ୍ରଥମୋ ନାରସିଂହସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚାପି ଵାମନଃ। ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଵରାହଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥୋଽମୃତମଂଥନଃ
ପ୍ରଥମ ଅବତାର ହେଉଛି ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବାମନ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଅମୃତ ମନ୍ଥନ।
ସଂଗ୍ରାମଃ ପଂଚମଶ୍ଚୈଵ ସୁଘୋରସ୍ତାରକାମଯଃ। ଷଷ୍ଠୋ ହ୍ଯାଡୀବକାଖ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ରୈପୁରସ୍ତଥା
ପଞ୍ଚମ ଅବତାର ହେଉଛି ତାରକା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ; ଷଷ୍ଠ ଅବତାର ହେଉଛି ଆଡିବକ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧ।
ଅଷ୍ଟମଶ୍ଚାଂଧକଵଧୋ ନଵମୋ ଵୃତ୍ରଘାତନଃ। ଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ଦଶମସ୍ତେଷାଂ ହାଲାହଲସ୍ତତଃ ପରଂ
ଅଷ୍ଟମ ଅବତାର ହେଉଛି ଅନ୍ଧକ ବଧ, ନବମ ହେଉଛି ବୃତ୍ର ବଧ; ଦଶମ ହେଉଛି ଧ୍ୱଜ, ତାପରେ ହେଉଛି ହାଳାହଳ।
ପ୍ରଥିତୋ ଦ୍ଵାଦଶସ୍ତେଷାଂ ଘୋରଃ କୋଲାହଲସ୍ତଥା। ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୈତ୍ଯୋ ନରସିଂହେନ ସୂଦିତଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ଅବତାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ; ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ନରସିଂହ ମାରିଥିଲେ।
ଵାମନେନ ବଲିର୍ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାକ୍ରମଣେ ପୁରା। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ହତୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ପ୍ରତିଵାଦେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ
ବାମନ ଦ୍ୱାରା ବଳି ତିନି ଜଗତ ଜିତିବା ସମୟରେ ବନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବତାମାନେ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ତୁ ଵରାହେଣ ସମୁଦ୍ରସ୍ଥୋ ଦ୍ଵିଧା କୃତଃ। ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନିର୍ଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଇଂଦ୍ରେଣାମୃତମଂଥନେ
ବରାହଙ୍କ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ଦେତ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗିଗଲା; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିରୋଚନସ୍ତୁ ପ୍ରାହ୍ଲାଦିର୍ନିତ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରଵଧୋଦ୍ଯତଃ। ଇଂଦ୍ରେଣୈଵ ଚ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିହତସ୍ତାରକାମଯେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଶକ୍ନୁଵତ୍ସୁ ଦେଵେଷୁ ତ୍ରିପୁରଂ ସୋଢୁମାସୁରମ୍। ମୋହଯିତ୍ଵାଽମୃତେ ପୀତେ ଗୋରୂପେଣାସୁରାରିଣା
ଦେବତାମାନେ ତ୍ରିପୁର ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିପାରୁନଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମୋହିତ ହେଇ ଅମୃତ ପିଇଥିଲେ; ଦେତ୍ୟମାନେର ଶତ୍ରୁ ଗାଁର ଆକାର ନେଇଥିଲେ।
ନାସନ୍ଜୀଵଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ଭୂଯୋ ଭୂଯୋମୃତାସୁରାଃ। ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତ୍ର୍ଯଂବକେଣ ତୁ
ଅମୃତ ପିଇଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଦାନବ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଅସୁରାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚାଂଧକେ ଵଧେ। ହତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯୈସ୍ତେ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ଅନ୍ଧକ ବଧରେ ଦେତ୍ୟ, ପିଶାଚ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତା, ମାନବ ଓ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ସଂପୃକ୍ତୋ ଦାନଵୈର୍ଵୃତ୍ରୋ ଘୋରେ କୋଲାହଲେ ହତଃ। ତଦା ଵିଷ୍ଣୁସହାଯେନ ମହେଂଦ୍ରେଣ ନିପାତିତଃ
ଦାନବମାନେ ସହିତ ମିଶିଥିବା ବୃତ୍ର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳରେ ମାରିଦିଆଯାଇଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ହତସ୍ତତୋ ମହେଂଦ୍ରେଣ ମାଯାଛନ୍ନସ୍ତୁ ଯୋଗଵିତ୍। ଵଜ୍ରେଣ କ୍ଷଣମାଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ସହାନୁଗଃ
ତାପରେ ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବା ଏବଂ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଜ୍ର ଦେଇ ହତ ହେଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁତାଃ କୃତ୍ସ୍ନଶସ୍ତୁ ତେ। ଏତେ ଦୈଵାଽସୁରାଵୃତ୍ତାଃ ସଂଗ୍ରାମାଦ୍ଵା ଦଶୈଵ ତୁ
ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶଟି ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଏହିଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଦେଵାସୁରକ୍ଷଯକରାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତାଯ ଵୈ। ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ଵର୍ଷାଣାମର୍ବୁଦଂ ବଭୌ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ନାଶ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ଚମକିଲେ।
ଦ୍ଵିସପ୍ତତିଂ ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନ୍ଯଧିକାନି ତୁ। ଅଶୀତି ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଵାନଭୂତ୍
ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକାଉଣ୍ଠି ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଅଠି ହଜାର ଅଧିକ ସମୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ପର୍ଯାଯେଣ ତୁ ରାଜାଭୂଦ୍ବଲିର୍ଵର୍ଷାର୍ବୁଦଂ ପୁନଃ। ଷଷ୍ଠିଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ନିଯୁତାନି ଚ ଵିଂଶତିଂ
ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ବଳି ରାଜା ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଏବଂ ଦ୍ୱିଶ ନିୟୁତି ସମୟ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ବଲିରାଜ୍ଯାଧିକାରେ ତୁ ଯାଵତ୍କାଲଶ୍ଚ କୀର୍ତିତଃ। ତାଵତ୍କାଲଂ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନିର୍ଵୃତୋ ହ୍ଯସୁରୈଃ ସହ
ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଯେତେ ସମୟ ଚାଲିଥିଲା, ସେତେ ସମୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ଜଯାର୍ଥମେତେ ଵିଜ୍ଞେଯା ଅସୁରାଣାଂ ମହୌଜସଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମିଦମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ମହେଂଦ୍ରେଣାନୁପାଲ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରଭଳ ଅସୁରମାନେ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ଅସମ୍ପନ୍ନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁନଃ। ପର୍ଯାଯେଣୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପାକଶାସନେ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ; ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତିନି ଲୋକ ପାକ (ଇନ୍ଦ୍ର) ର ଶାସନରେ ଯାଇପରିବ।
ତତୋଽସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାନଗଚ୍ଛତ। ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାନଥ ଗତେ ଦିତିଜାଃ କାଵ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ଛାଡି ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗଲା; ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପରେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ କାବିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ହୃତଂ ମଘଵତା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଃ ସୁରାନ୍ଗତଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶୁକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍୨୦୦ 1.13.
ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ— ‘ମଘବାନ ଆମର ରାଜ୍ୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯାଇଛି; ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଆମେ ଅସମର୍ଥ, ଚଳି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।’
ଏଵମୁକ୍ତୋବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ଵିଷଣ୍ଣାନ୍ସାଂତ୍ଵଯନ୍ଗିରା। ମା ଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଵୋଽସୁରାଃ
ଏପରି କହିବାପରେ କାବି ଦୁଃଖିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—‘ଭୟ କରିବାନାହିଁ, ମୁଁ ଆମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।’
ମଂତ୍ରାଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚୈଵ ଧରାଯାଂ ଯତ୍ତୁ ଵର୍ତତେ। ମଯି ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପାଦମାତ୍ରଂ ସୁରେଷୁ ଵୈ
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ଅଛି; ଦେବମାନେ ପାଖରେ କେବଳ ଏକ ଅଂଶ ଅଛି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥେ ଧୃତଂ ମଯା। ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତାନ୍କାଵ୍ଯେନ ଧୀମତା
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେ ଧରିଛି, ସେସବୁ ଦେଇଦେବି; ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅମଂତ୍ରଯଂତ ଦେଵା ଵୈ ସଂଵିଗ୍ନାସ୍ତଜ୍ଜିଘୃକ୍ଷଯା। କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯତି ନୋ ବଲାତ୍
ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ଫେରାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ—‘ଏହି କାବି ଆମଠାରୁ ସବୁକିଛି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରୁଛନ୍ତି।’
ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ ଯାଵନ୍ନ ଚ୍ଯାଵଯେତ ଵୈ। ପ୍ରସହ୍ଯ ଜିତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ
‘ଆମେ ତୁରନ୍ତ ଚଳିବା ଉଚିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଆମକୁ ହଟାଇ ଦେଇନାହିଁ; ଶେଷ ଅସୁରମାନେକୁ ଜିତି ଶକ୍ତି ଦେଇ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।’
ତତୋ ଦେଵାସ୍ତୁ ସଂରବ୍ଧା ଦାନଵାନୁପସୃତ୍ଯ ହ। ତତସ୍ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୈଃ କାଵ୍ଯମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କାବିଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।