ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ । ଦେଵୀଵିରହିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚଂଦ୍ରଲେଖାଵିଭୂଷିତମ୍
ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, ଦଶଟି ହାତ, ନାଗ ଜନ୍ୟ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିର୍ମୁଂଚତ୍ପୃଦାକୁଗଣସେଵିତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵଗଣୋପେତଂ ସେଵିତଂ ଗଣକୋଟିଭିଃ
ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅଉଥିବା, ପ୍ରମଥ ଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଉପସ୍ଥିତ, ଗଣମାନେ ମିଶି ପୂଜା କରୁଥିବା।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତଂ ଶଂଭୁରାଲୋକ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ତଦା ରାହୁର୍ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଦୂତ ଆସି ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇଛି ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— 'କହ।' ତାପରେ ରାହୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ଶିଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ମୁଖେନ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ
ରାହୁ କହିଲେ— ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନାନ୍ଧିକେ ପଠାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ କଥା ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଗିରିଶତ୍ଵଂ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଃ । ତଵ ନାସ୍ତି ପିତା ମାତା ଵସୁ ଗୋତ୍ରାଦି ଵର୍ଜିତଃ
ଗିରିଶ, ଆପଣ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ଗୁଣ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପିତା ମାତା ନାହିଁ, ବଂଶ ଓ ଗୋତ୍ର ନାହିଁ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁର୍ଭୁଂକ୍ତେଽସୌ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମପି ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ସମାଚର
ଜାଲନ୍ଧର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ଲୋକ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ପୁରାଣପୁରୁଷଃ କାମୀ ଵୃଷାରୂଢଃ କଥଂ ଭଵାନ୍ । ଏଵଂ ଵଦତି ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ସୁତୌ ସ୍କଂଦଵିନାଯକୌ
ପୁରୁଣା ପୁରୁଷ, କାମୀ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢିଥିବା ଆପଣ, କିପରି ଆପଣଙ୍କ ସୁତ— ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ— ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି?
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦେଵଦେଵୋ ଯତଵାଗଂଗମର୍ଦନମ୍ । ଚକାର ଚ କରୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈର୍ଵାସୁକିର୍ଭୂତଲେଽପତତ୍
ଏହି ସମୟରେ ଦେବଦେବ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ରହି, ହାତରେ ଚିହ୍ନ କରି, ଭୂମିରେ ବାସୁକି ପଡିଗଲା।
ହେରଂବଵାହନସ୍ଯାଖୋଃ ପୁଚ୍ଛଂ ଗ୍ରସ୍ତମଥାହିନା । ସ୍ଵପତ୍ରଂ ଗ୍ରସ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ମୁଂଚମୁଂଚେତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ହେରମ୍ବଙ୍କ ଯାନ ଉଠୁର ପୁଛ ନାଗ ଧରିଥିଲା; ନିଜ ପାଖ ଧରା ଦେଖି, 'ଛାଡ, ଛାଡ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।
ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍କଂଦଵାହଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସ୍ଵରମ୍ । ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାସୁକିର୍ଗ୍ରସ୍ତମାଖୁପୁଚ୍ଛମଥୋଦ୍ଗିରତ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଯାନ ଉତ୍ତେଜିତ ଦେଖି, ତାହାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ବାସୁକି ଭୟରେ ଉଠୁର ପୁଛ ଛାଡିଦେଲା।
ଅଥାରୁହ୍ଯ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ଗଲମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵାସପଵନୈରଥ ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ
ଏହାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଚଢି, ଗଳାକୁ ଚାପି ରହିଗଲା; ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ଯୋଷ୍ମଣା ଚଂଦ୍ର ଲେଖା ଜଟାଜୂଟାଟଵୀ ସ୍ଥିତା । ସାର୍ଦ୍ରତାଂ ତୁ ତଦା ସାଯାତ୍ପ୍ଲାଵିତଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଯଥା
ତାଙ୍କ ତାପରେ, ଜଟାର ଅଟବୀରେ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭିଜିଗଲା; ଏହି ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଗଲା।
ତସ୍ଯାହ୍ଯମୃତଧାରାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତକମାଲିକା । ହରମୌଲିକପାଲାନାମଭୂତ୍ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାଙ୍କର ଅମୃତ ଧାରାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରଙ୍କ ଶିରୋପରି ମାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା; ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ପପାଠ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଗଶ୍ରୁତିକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ପରାଧୀତଂ ଵିଵଦଂତି ଶିରାଂସ୍ଯଥ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଓ ଶ୍ରୁତିର କ୍ରମ ପଠିଲେ; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ପଠିଥିବା ଶୁଣି, ଶିରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅହମାଦିରହଂ ପୂର୍ଵମହମେଵ ପରାତ୍ପରଃ । ଅହଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଅହଂ ପାତେତ୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଁ ଆଦି, ମୁଁ ପୂର୍ବ, ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳକ—ଏଭଳି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତାରେ ବିବାଦ କରିଲେ।
ଶୋଚଂତ୍ଯେତାନି ନୋ ଦତ୍ତଂ ନୋ ଭୁକ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ମଯା । ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତେନ ମନସା ନୋ ଵିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେଽପି ତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ: 'ଏଗୁଡିକ ମୋତେ ଦିଆଯାଇନି, ଭୋଗ କରାଯାଇନି, ହୋମ କରାଯାଇନି; ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯାଇନି।'
ଅଥେଶ୍ଵରଜଟାଜୂଟାଦାଵିରାସୀଦ୍ଗଣୋ ମହାନ୍ । ତ୍ର୍ଯାନନସ୍ତ୍ରିଚରଣସ୍ତ୍ରିପୁଚ୍ଛଃ ସପ୍ତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ତିନି ମୁହଁ, ତିନି ପା, ତିନି ପୁଛ ଓ ସାତଟି ହାତ ଥିଲେ।
ସ ଚ କୀର୍ତିମୁଖୋ ନାମ ପିଂଗଲୋ ଜଟିଲୋ ମହାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା କପାଲାଲୀ ଭଯାତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃତେଵ ସା ୩୭*। ପୁରତଃ ପ୍ରାହ ସଗଣସ୍ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵଂ ଦେଵମତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧିତଃ ପ୍ରଭୋ
ସେ ବଡ଼, ପିଙ୍ଗଳ କେଶ, ଜଟାଧାରୀ, କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କପାଳମାଳା ଭୟରେ ଜଣେ ମୃତ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲା। ପରେ, ଗଣମାନେ ସହିତ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅତି ଭୋକା ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ତଦୋକ୍ତଃ ଶଂକରେଣାହୋ ଭକ୍ଷଯ ତ୍ଵଂ ରଣେ ହତାନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ଗଣଃ କ୍ଵାପ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣଂ ତଦା
ଶଂକରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, 'ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଖାଇଅ' ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ; ଏକ କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଗଣ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ନ ଦେଖି, ମୃତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶଂକରେଣ ନିଵାରିତଃ । ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖେନାଥ ସ୍ଵାଂଗଂ ସର୍ଵଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆଗେଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଶଂକର ରୋକିଦେଲେ; ତାପରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନିଜ ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରିଲେ।
ବୁଭୁକ୍ଷିତେନ ଚାତ୍ଯଂତଂ ନିଷିଦ୍ଧେନ ଚ ସର୍ଵତଃ । ତତ୍ସାହସଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖସ୍ଯ ଚ
ଅତି ଭୋକା ଓ ସମସ୍ତଠାରୁ ନିଷେଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସାହସ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତମୁଵାଚେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାସାଦେ ତିଷ୍ଠ ମେ ସଦା । ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତରହିତୋ ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାଲଯେ
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରାସାଦରେ ସଦା ରହ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ସ୍ମୃତି ନଥିବା, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ—'
ସ ପତିଷ୍ଯତି ଶୀଘ୍ରଂ ହୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଂଽତର୍ହିତୋଽଭଵତ୍ । ଶଂଭୋର୍ମୂଧ୍ନି ତଦା ଦେଵା ଵଵୃଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ସେ ଶୀଘ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିବ', ଏଭଳି କହି, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଶଂଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡିଉପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଏଵମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଯାଂ ତୁ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ । ସ୍ଵର୍ଭାନୁରପି ଦେଵେଶଂ ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତଃ
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସଭାରେ ଏପରି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ପୁନି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସ୍ପୃଶଂତି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ଭାଵଂ ସ୍ଵାଧୀନଂ ଯୋଗିନଂ ବଲାତ୍ । ଇଂଦ୍ରିଯୈଃ ପୂଜ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରାପ୍ଯୋଽଯଂ ଵିଷଯୈଃ କଥମ୍
'ଭବ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଭଳି ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କିପରି ଜବରଦସ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି? ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ?'
ବ୍ରାହ୍ମାଦିଲୋକପାଲାନାଂ ପୂଜାଂ ଗୃହ୍ଣାସି ସର୍ଵତଃ । ନ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି କଂ ଦେଵଂ ତ୍ଵଂ ପୂଜଯସି କଂଚନ
'ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ପୂଜା ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କର; କିନ୍ତୁ ଦେବ, ତୁମେ କାହାକୁ ଦେଖନାହିଁ, କାହାକୁ ପୂଜା କରନାହିଁ।'
ଈଶ୍ଵରୋଽସି କଥଂ ଲୋକେ ଭିକ୍ଷାଭୋଜୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ସଂଗୋପଯସି ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଗୌରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
'ତୁମେ ଈଶ୍ୱର ହୋଇ ଲୋକରେ ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ରମ୍ୟ ଗୌରୀକୁ ଲୁଚାଇ ରଖ; ମୋତେ ଗୌରୀକୁ ଦିଅ।'
ସ୍କଂଦଲଂବୋଦରାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋଽଧୁନା । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଭ୍ରମ ନିତ୍ଯଂ ଗୃହେଗୃହେ
'ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଲମ୍ବୋଦର ସହିତ, ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ନେଇ, ସଦା ଘରଘରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।'
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ତତ୍ର ରାହୁରାହେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରତି । ଭଗଵାନପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୋତ୍ତରଂ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ରାହୁ ଏଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥେଶଂ ମୌନିନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାହୁର୍ନଂଦିନମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵ ମଂତ୍ରୀ ହ୍ଯସି ସେନାନୀର୍ଵିକଟାନନ ବିଂବଧୃକ୍ 6.10.
ତାପରେ ମୌନ ଈଶ୍ୱରକୁ ଛାଡ଼ି, ରାହୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତି, ବିକଟ ମୁହଁ ଓ ଚିହ୍ନଧାରୀ।'