ଅଥାଭଵଦ୍ଭୀଷଣ ଭୀମ ସୋମ ସୈନ୍ଯଦ୍ଵଯସ୍ଯାଥ ମହାହଵୋସୌ। ଅଶେଷସତ୍ଵକ୍ଷଯକୃତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣପ୍ରଧାନୋ ଜ୍ଵଲନୈକରୂପଃ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶିବଙ୍କର ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଜ୍ୱଳନଶୀଳ ଏକ ଅଗ୍ନିର ରୂପ ନେଇଥିଲା।
ଶସ୍ତ୍ରୈରଥାନ୍ଯୋନ୍ଯମଶେଷସୈନ୍ଯଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ଜଗାମକ୍ଷଯମୁଗ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ। ପତଂତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ତଥୋଜ୍ଵଲାନି ସ୍ଵର୍ଭୂମିପାତାଲମଲଂ ଦହଂତି
ଉଗ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ, ଦୁଇପକ୍ଷ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ; ଜ୍ୱଳନଶୀଳ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଖସି, ସ୍ୱର୍ଗ, ଭୂମି ଓ ପାତାଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳାଇଦେଲେ।
ରୁଦ୍ରଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ମୁମୋଚ ସୋମୋପି ସୋମାସ୍ତ୍ରମମୋଘଵୀର୍ଯଂ। ତଯୋର୍ନିପାତେନ ସମୁଦ୍ରଭୂମ୍ଯୋରଥାଂତରିକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଭୀତିରାସୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ମଧ୍ୟ ଅମୋଘ ଶକ୍ତିର ସୋମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶରେ ଭୟ ଆଣିଦେଲେ।
ତଦା ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ଜଗତାଂ କ୍ଷଯାଯ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମାଲୋକ୍ଯ ପିତାମହୋପି। ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ କଥଂଚିଦେଵ ନିଵାରଯାମାସ ସୁରୈଃ ସହୈଵ
ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଜଗତର ନଶ୍ଟ ପାଇଁ ଚାଲିଥିବା ଦେଖି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଇ, କିପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଏହାକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ଅକାରଣଂ କିଂ କ୍ଷଯକୃଜ୍ଜନାନାଂ ସୋମ ତ୍ଵଯାପୀଦମକାର୍ଯକାର୍ଯଂ। ଯସ୍ମାତ୍ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣାଯ ସୋମ ତ୍ଵଯା କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧମତୀଵ ଭୀମମ୍
ହେ ସୋମ, କାରଣ ବିନା ଲୋକଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କଲେ? ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚୁରାଇବାରେ ତୁମେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛ।
ପାପଗ୍ରହସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ଜନେଷୁ ପାପୋସ୍ଯଲଂ ଵହ୍ନିମୁଖାଶିନାଂ ତ୍ଵଂ। ଭାର୍ଯାମିମାମର୍ପଯ ଵାକ୍ପତେସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରମାଣଯନ୍ନେଵ ମଦୀଯ ଵାଚମ୍
ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏକ ପାପ ଗ୍ରହ ହେବ; ଅଗ୍ନିମୁଖ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପାପୀ ହେବ; ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଭାଷାପତିଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ, ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ସ୍ୱୀକାର କର।
ତଥେତି ଚୋଵାଚ ହିମାଂଶୁମାଲୀ ଯୁଦ୍ଧାଦପାକ୍ରାମଦତଃ ପ୍ରଶାଂତଃ। ବୃହସ୍ପତିସ୍ତାମଥ ଗୃହ୍ଯ ତାରାଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ଚ ରୁଦ୍ରଃ
ତାହାପରେ ହିମାଂଶୁମାଳୀ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଖୁସି ହୋଇ ତାରାକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଂତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭଃ। ଦିଵ୍ଯପୀତାମ୍ବରଧରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ତାରୋଦରଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ କୁମାରସ୍ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ। ସର୍ଵାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ହସ୍ତିଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ
ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ହସ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ ଥିଲେ।
ନାମଯଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୋଯଂ ଵିଶ୍ରୁତୋ ରାଜଵୈଦ୍ଯକଃ। ରାଜ୍ଞଃ ସୋମସ୍ଯ ପୁତ୍ରତ୍ଵାଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୋ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ତାଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ନାମ ଦିଆଗଲା, ରାଜବୈଦ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ରାଜା ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ବୁଧ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଜଣାଗଲା।
ଜନାନାଂ ତୁ ସ ତେଜାଂସି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାକ୍ଷିପଦ୍ବଲୀ। ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚାଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଚେହେରାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିଗୃହେ ସର୍ଵେ ଜାତକର୍ମୋତ୍ସଵେ ତଦା। ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ସୁରାସ୍ତାରାଂ କେନ ଜାତଃ କୁମାରକଃ
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉତ୍ସବରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାରାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ଏହି ପୁଅ କିଏ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛି?’
ତତଃ ସା ଲଜ୍ଜିତା ତେଷାଂ ନ କିଂଚିଦଵଦତ୍ତଦା। ପୁନଃ ପୁନସ୍ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଲଜ୍ଜଯଂତୀ ଵରାଂଗନା
ତାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଏକାଠି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ଚୁପ ରହିଲେ।
ସୋମସ୍ଯେତି ଚିରାଦାହ ତତୋ ଗୃହ୍ଣାଦ୍ଵିଧୁଃ ସୁତଂ। ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭୂତଲେ
ଶେଷରେ, ସେ ‘ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା’ ବୋଲି କହିଲେ; ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜ ପୁଅକୁ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବୁଧ ନାମ ଦେଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ।
ଅଭିଷେକଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦାନମକରୋଦ୍ଵିଭୁଃ। ଗ୍ରହମଧ୍ଯଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିର୍ଯୁତଃ୫୦ 1.12.
ତାପରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦାନ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ଇଲୋଦରେ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରମଜୀଜନତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସେଠିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ବୁଧ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ହୋଇ ଇଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ କରାଇଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂସାଗ୍ରମକରୋଦ୍ଯସ୍ସ୍ଵତେଜସା। ପୁରୂରଵା ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ନିଜ ତେଜରେ, ସେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେ ପୁରୁରବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ହିମଵଚ୍ଛିଖରେ ରମ୍ଯେ ସମାରାଧ୍ଯ ପିତାମହଂ। ଲୋକୈଶ୍ଵର୍ଯମଗାଦ୍ରାଜନ୍ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପତିସ୍ତଦା
ହିମାଳୟର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାଜା ଲୋକମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହେଲେ।
କେଶିପ୍ରଭୃତଯୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଭୃତ୍ଯତ୍ଵଂ ସମାଗତାଃ। ଉର୍ଵଶୀ ଯସ୍ଯ ପତ୍ନୀତ୍ଵମଗମଦ୍ରୂପମୋହିତା
କେଶି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେଲେ; ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଵସୁମତୀ ସଶୈଲଵନକାନନା। ଧର୍ମେଣ ପାଲିତା ତେନ ସର୍ଵଲୋକହିତୈଷିଣା
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମି, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ କାନନ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭଲ ଚାହିଁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଚାମରଗ୍ରହଣାକୀର୍ତିଃ ସ୍ଵଯଂ ଚୈଵାଂଗଵାହିକା। ବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵେଂଦ୍ରୋ ଦଦାଵର୍ଦ୍ଧାସନଂ ତଦା
ଚାମର ଧରିବାର ଖ୍ୟାତି, ନିଜ ଦେହର ଉପସ୍ଥିତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନ ଦେଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନ୍ଧର୍ମେଣ ସମଵେତୋଭ୍ଯପାଲଯତ୍। ଧର୍ମାର୍ଥକାମାସ୍ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଜଗ୍ମୁଃ କୌତୁକାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଏକତ୍ରିତ ଲୋକମାନେକୁ ନ୍ୟାୟରେ ରକ୍ଷା କଲେ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଆସିଲେ।
ଜିଜ୍ଞାସଵସ୍ତଚ୍ଚରିତଂ କଥଂ ପଶ୍ଯତି ନଃ ସମମ୍। ଭକ୍ତ୍ଯା ଚକ୍ରେ ତତସ୍ତେଷାମର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ତତଃ
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିବେ କି ନାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ; ସେ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।
ଆସନତ୍ରଯମାନୀଯ ଦିଵ୍ଯଂ କନକଭୂଷଣମ୍। ନିଵେଶ୍ଯାଥାକରୋତ୍ପୂଜାମୀଷଦ୍ଧର୍ମେଧିକାଂ ପୁନଃ
ତିନିଟି ଦିବ୍ୟ ସୁନା ଗହଣା ଲଗା ଆସନ ଆଣି, ସେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ ଏବଂ ପୂଜା କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମକୁ ଅଳ୍ପ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କଲେ।
ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ଚ କାମାର୍ଥାଵତିକୋପଂ ନୃପଂ ପ୍ରତି। ଅର୍ଥଃ ଶାପମଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଲୋଭାତ୍ତ୍ଵଂ ନାଶମେଷ୍ଯସି
ତେବେ କାମ ଓ ଧନ, ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଧନ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି, ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ନଶ୍ଟ ହେବା।'
କାମୋପ୍ଯାହ ତଵୋନ୍ମାଦୋ ଭଵିତା ଗଂଧମାଦନେ। କୁମାରଵନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଯୋଗାଚ୍ଚୋର୍ଵଶୀଭଵାତ୍
କାମ କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ, କୁମାରବନରେ ରହି, ଉର୍ବଶୀଠାରୁ ବିୟୋଗରେ, ତୁମେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମତିହୀନ ହେବ।'
ଧର୍ମୋପ୍ଯାହ ଚିରାଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି। ସଂତତିସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଯାଵଦାଚଂଦ୍ରତାରକମ୍
ଧର୍ମ କହିଲେ, 'ତୁମର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହେବ ଓ ଧର୍ମିକ ହେବ। ରାଜା, ତୁମର ବଂଶ ଚାନ୍ଦ୍ର ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯିବ।'
ଶତଶୋ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ନ ନାଶଂ ଭୁଵି ଯାସ୍ଯତି। ଷଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷାଣି ଚୋନ୍ମାଦ ଊର୍ଵଶୀକାମସଂଭଵଃ
ଏହି ବଂଶ ଶତଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଓ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ନଶ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ଉର୍ବଶୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମତିହୀନ ରହିବ।
ଅଚିରାଦେଵ ଭାର୍ଯାପି ଵଶମେଷ୍ଯତି ଚାପ୍ସରାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧୁଃ ସର୍ଵେ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ତଦାନ୍ଵଭୂତ୍
ଶୀଘ୍ର ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପ୍ସରା ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ଆସିବ। ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ସବୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାଜା ସେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ କରିଲେ।
ଅହନ୍ଯହନି ଦେଵେଂଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯାତି ପୁରୂରଵାଃ। କଦାଚିଦାରୁହ୍ଯ ରଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂବରଚାରିଣା
ପ୍ରତିଦିନ ପୁରୁରବା ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦକ୍ଷିଣ ଆକାଶରେ ଯାଇଥିଲେ।