ନିହତ୍ଯ ନମୁଚିଂ ମିତ୍ରଂ ତପସା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ତଵାନ୍। ତତ୍ର ଦତ୍ତଂ ନରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମନଂତଫଲଦଂ ଭଵେତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାମୁଚିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ମଣିଷମାନେ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ତଥୈଵ ଚ। ଶୋଣପାତଶ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯତ୍ର ଵୈଶ୍ଵାନରାଶଯଃ
ଏଠାରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏପରି ଶାଳଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୋଣପାତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି ବସନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଂ ସାରସ୍ଵତଂ ଚୈଵ ସ୍ଵାମିତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ। ମଲଂଦରା ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା କୌଶିକୀ ଚଂଦ୍ରକା ତଥା
ଏଠାରେ ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥ ଓ ସ୍ୱାମିତୀର୍ଥ ଅଛି; ପବିତ୍ର ମଳନ୍ଦରା ନଦୀ, କୌଶିକୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵିଦର୍ଭା ଚାଥ ଵେଗା ଚ ପଯୋଷ୍ଣୀ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖା ପରା। କାଵେରୀ ଚୋତ୍ତରାଂଗା ଚ ତଥା ଜାଲଂଧରୋ ଗିରିଃ
ଏଠାରେ ବିଦର୍ଭ, ବେଗା ନଦୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ପୟୋଷ୍ଣୀ, କାବେରୀ, ଉତ୍ତରଙ୍ଗା ଓ ଜାଲନ୍ଧର ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧତୀର୍ଥେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନଂତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ। ଲୋହଦଂଡଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ; ଏପରି ଲୋହଦଣ୍ଡ ତୀର୍ଥ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଗଂଗାଯାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯାସ୍ତଟଂ ଶୁଭମ୍। କୁବ୍ଜାମ୍ରକଂ ତଥା ତୀର୍ଥମୁର୍ଵଶୀପୁଲିନଂ ତଥା
ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀର କୂଳ ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର; ଏହିପରି କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ଓ ଉର୍ବଶୀପୁଲିନ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର।
ସଂସାରମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଋଣମୋଚନମ୍। ଏତେଷୁ ପିତୃତୀର୍ଥେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନଂତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଏଠାରେ ସଂସାର ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ ଓ ଋଣମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ମିଳେ।
ଅଟ୍ଟହାସଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ଗୌତମେଶ୍ଵରମେଵ ଚ। ତଥା ଵସିଷ୍ଠତୀର୍ଥଂ ଚ ଭାରତଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଏଠାରେ ଅଟ୍ଟହାସ ତୀର୍ଥ, ଗୌତମେଶ୍ୱର, ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଓ ତା'ପରେ ଭାରତ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତଂ କୁଶାଵର୍ତଂ ହଂସତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ। ପିଂଡାରକଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଶଂଖୋଦ୍ଧାରଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ହଂସତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପିଣ୍ଡାରକ ଓ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଭାଂଡେଶ୍ଵରଂ ବିଲ୍ଵକଂ ଚ ନୀଲପର୍ଵତମେଵ ଚ। ତଥା ଚ ବଦରୀତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍
ଏଠାରେ ଭାଣ୍ଡେଶ୍ୱର, ବିଲ୍ବକ ଓ ନୀଳପର୍ବତ ଅଛି; ଏହିପରି ବଦରୀ ତୀର୍ଥ ଓ ସର୍ବତୀର୍ଥେଶ୍ୱରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵସୁଧାରାହ୍ଵଯଂ ତୀର୍ଥଂ ରାମତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ। ଜଯଂତୀ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ ବସୁଧାରା ନାମକ ତୀର୍ଥ, ରାମତୀର୍ଥ, ଜୟନ୍ତୀ, ବିଜୟା ଓ ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଏଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧପ୍ରଦାତାରଃ ପ୍ରଯାଂତି ପରମଂ ପଦମ୍। ତୀର୍ଥଂ ମାତୃଗୃହଂ ନାମ କରଵୀରପୁରଂ ତଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ମାତୃଗୃହ ଓ କରବୀରପୁର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସପ୍ତଗୋଦାଵରୀନାମ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍। ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମନଂତଫଲମୀପ୍ସୁଭିଃ
ଏଠାରେ ସପ୍ତଗୋଦାବରୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି; ଏଠାରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
କୀକଟେଷୁ ଗଯା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜଗୃହଂ ଵନମ୍। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁନଃପୁନା
କୀକଟ ଦେଶରେ ପବିତ୍ର ଗୟା ଅଛି, ପବିତ୍ର ରାଜଗୃହ ଅଟବି ଅଛି; ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ପୁନଃପୁନା ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵିଷଯାରାଧନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନଦୀ ଯା ତୁ ପୁନଃପୁନା। ଯତ୍ର ଗାଥା ଵିଚରତି ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିକୀର୍ତିତା
ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ପୂଜା କରିବା ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଏକ ନଦୀକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଯାଇ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଏହି ଗାଥା ଚାଲିଯାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍
ଅନେକ ପୁଅ ଚାହିଁବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକେ ଯଦି ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳ ବଂଶୀ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ତେବେ ସେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
ଏଷା ଗାଥା ଵିଚରତି ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ। ସର୍ଵେ ମନୁଷ୍ଯା ରାଜେଂଦ୍ର କୀର୍ତ୍ତଯଂତଃ ସମାଗତାଃ
ଏହି ଗାଥା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ଚାଲିଯାଏ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପଢ଼ନ୍ତି।
କିମସ୍ମାକଂ କୁଲେ କଶ୍ଚିଦ୍ଗଯାଂ ଯାସ୍ଯତି ଯଃ ସୁତଃ। ପ୍ରୀଣଯିଷ୍ଯତି ତାନ୍ଗତ୍ଵା ସପ୍ତପୂର୍ଵାଂସ୍ତଥାପରାନ୍
ଆମର କୁଳରେ କିଏ ଏମିତି ପୁଅ ହେବେ ଯିଏ ଗୟାକୁ ଯିବ, ଏବଂ ଗଲା ପରେ ସେ ସାତ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରେ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବ?
ମାତାମହାନାମପ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୁତିରେଷା ଚିରଂତନୀ। ଗଂଗାଯାମସ୍ଥିନିଚଯଂ ଗତ୍ଵା କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯତି ଯଃ ସୁତଃ
ମାତାମହମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଥା ଅଛି: ଯିଏ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ, ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଭାଗିଦେଉଛି, ସେ ପୁଅ ପୁଣ୍ୟ କରେ।
ତିଲୈଃ ସପ୍ତାଷ୍ଟଭିର୍ଵାପି ଦାସ୍ଯତେ ଚ ଜଲାଂଜଲିମ୍। ଅରଣ୍ଯତ୍ରିତଯେ ଵାପି ପିଂଡଦାନଂ କରିଷ୍ଯତି
କିଏ ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଟିଳ ଦେଇ ଜଳ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବ, କିମ୍ବା ତିନି ଅରଣ୍ୟରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବ?
ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯେ ନୈମିଷେ ତଦନଂତରଂ। ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ପ୍ରଥମେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ, ପରେ ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ, ଏବଂ ପୁନି ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ପହଁଚି ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ।
ଗଯାଯାଂ ଧର୍ମପୃଷ୍ଠେ ଵା ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଥା। ଗଯାଶୀର୍ଷଵଟେ ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ଗୟାରେ, ଧର୍ମପୃଷ୍ଠରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସରୋବରରେ, ଏବଂ ଗୟାର ଶୀର୍ଷ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ।
ଵ୍ରଜନ୍କୃତ୍ଵା ନିଵାପଂ ଯସ୍ତ୍ଵଧ୍ଵାନଂ ପରିସର୍ପତି। ନରକସ୍ଥାନ୍ପିତୄନ୍ସୋପି ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯତି ସତ୍ଵରଂ
ଯିଏ ନିବାପ କରି ଯାତ୍ରାରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେ ନରକରେ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
କୁଲେ ତସ୍ଯ ନ ରାଜେଂଦ୍ର ପ୍ରେତୋ ଭଵତି କଶ୍ଚନ। ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ମୋକ୍ଷଭାଵଂ ଚ ପିଂଡଦାନାଚ୍ଚ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କ କୁଳରେ, ରାଜା, କେହି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭୂତ ହେବେ ନାହିଁ; ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଭାବ ଓ ବନ୍ଧନ ଦୁଇଁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏକୋ ମୁନିସ୍ତାମ୍ରକରାଗ୍ରହସ୍ତୋ ହ୍ଯାମ୍ରେଷୁ ମୂଲେ ସଲିଲଂ ଦଦାତି। ଆମ୍ରାଶ୍ଚ ସିକ୍ତାଃ ପିତରଶ୍ଚ ତୃପ୍ତା ଏକା କ୍ରିଯା ଦ୍ଵ୍ଯର୍ଥକରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧା
ଏକ ମୁନି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହାତରେ ଆମ୍ବ ଗଛର ମୂଳରେ ଜଳ ଦେଇଥାଏ; ଆମ୍ବ ଗଛ ଜଳିତ, ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତ, ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ।
ଗଯାଯାଂ ପିଣ୍ଡଦାନସ୍ଯ ନାନ୍ଯଦ୍ଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଏକେନ ପିଂଡଦାନେନ ତୃପ୍ତାସ୍ତେ ମୋକ୍ଷଗାମିନଃ
ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନରୁ ଉପରେ ଆଉ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ; ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଧାନ୍ଯପ୍ରଦାନଂ ପ୍ରଵରଂ ଵଦଂତି ଵସୁପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥାମୁନୀଂଦ୍ରାଃ। ଗଯା ସୁତୀର୍ଥେଷୁ ନରୈଃ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଧର୍ମହେତୁଂ ପ୍ରଵରଂ ଵଦଂତି
ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି ଧାନ ଦାନ ଓ ଧନ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଗୟାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଲୋକମାନେ ଯାହା ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାହା ଧର୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ କାରଣ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ସୁରୁଚିନା ମହାଚଲ ମହାନଦୀ। ଯେ ତୁ ପଶ୍ଯଂତି ତାଂ ଗତ୍ଵା ମାନସେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ
ଯେଉଁମାନେ ମନ ଭରି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ମାନସ ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଭାଗକୁ ଯାଇ ସେ ମହାପାହାଡ଼ ଓ ମହାନଦୀକୁ ଦେଖନ୍ତି—
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୈର୍ଜନ୍ମନଃ ଫଲଂ। ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି ଵୈ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତତ୍ତଦାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଚାହିଁଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ପାଇଥାଏ।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ସଗ୍ରହୋ ମଯା। ଵାଗୀଶୋପି ନ ଶକ୍ନୋତି ଵିସ୍ତରାତ୍କିମୁ ମାନୁଷଃ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ସଂଗ୍ରହ କଥା କହିଛି; ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି କରିପାରିବ?