ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁରେ ଜାତାଶ୍ଚକ୍ରଵାକା ଅଥୋ ନୃପ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ସହରରେ ହିଁ ସେଇ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ରାଜା।
ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦାଯାଦା ଵିପ୍ରା ଜାତିସ୍ମରା ବୁଧାଃ। ଧୃତିମାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ଵିଦ୍ଯାଵର୍ଣସ୍ତପୋଧିକଃ
ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ଧୃଢ଼, ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା, ଶିକ୍ଷିତ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ।
ନାମତଃ କର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ସୁଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସୁତାଃ। ତପସେ ବୁଦ୍ଧିରଭଵତ୍ତେଷାଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଜନ୍ମନାଂ
ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକଦମ ଗରିବ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ। ଦ୍ୱିଜ ହେବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା।
ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମୂଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ତତ୍ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦରିଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା।' ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁଦରିଦ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ
ଉଵାଚ ଦୀନଯା ଵାଚା କିମେତଦିତି ପୁତ୍ରକାଃ। ଅଧର୍ମ ଏଷ ଵଃ ପୁତ୍ରା ପିତା ତାନିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ବେଦନାଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ଏହା କଣ, ପୁଅମାନେ? ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ପୁଅମାନେ,' ବୋଲି ପିତା କହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଂ ପିତରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦରିଦ୍ରଂ ଵନଵାସିନମ୍। କ୍ଵ ନୁ ଧର୍ମୋତ୍ର ଭଵିତା ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତିମେଵ ଚ
'ବୃଦ୍ଧ, ଗରିବ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା—ଏଠାରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି? ତୁମେ ଯିବା ପରେ, ମୋର ଅବସ୍ଥା କଣ ହେବ?'
ଊଚୁସ୍ତେ କଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିସ୍ତଵ ତାତ ଵଚଶ୍ଶୃଣୁ। ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରା ରାଜ୍ଞଃ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ପୁଷ୍କଲଂ
ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଯୋଜନା ହୋଇଯାଇଛି, ବାପା; ଆମ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରାଜାଙ୍କର ଥିଲା; ସେ ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ ଦେବେ।'
ଧନଂ ଗ୍ରାମ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଭାତେ ପଠତସ୍ତଵ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ତୁ ଯେ ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାଧା ଦଶପୁରେ ତୁ ଯେ
'ସକାଳେ ପାଠ କଲେ ସେ ତୁମକୁ ଧନ ଏବଂ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଦେବେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦଶପୁରରେ ଥିବା ବଣ୍ୟଶିକାରୀମାନେ—'
କାଲଂଜରେ ମୃଗା ଭୂତାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାସ୍ତୁ ମାନସେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଵନଂ ତପସେ ପୁନଃ
'କାଳଞ୍ଜରରେ ଥିବା ପଶୁମାନେ, ମାନସରେ ଥିବା ଚକ୍ରବାକମାନେ—' ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ପୁଣି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।
ଵୃଦ୍ଧୋପି ସ ଦ୍ଵିଜୋ ରାଜନ୍ଜଗାମ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ଅଣୁହୋ ନାମ ଵୈଭ୍ରାଜଃ ପଞ୍ଚାଲାଧିପତିଃ ପୁରା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା। ପୂର୍ବେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ରାଜା ଅଣୁହ ନାମକ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପଦ୍ମଯୋନିଂ ପିତାମହମ୍। ଆରାଧଯାମାସ ଵିଭୁଂ ତୀଵ୍ରଵ୍ରତପରାଯଣଃ
ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଠାକୁର, ପଦ୍ମଯୋନି, ପିତାମହଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ପିତାମହଃ। ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ହୃଦଯେଭୀପ୍ସିତଂ ନୃପ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ବର ଚାହିଁ, ତୁମ ଭଲ ହେଉ; ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ରାଜା, ତାହା ମାଗ।'
ଅଣୁହ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦେହି ଦେଵେଶ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍। ପାରଗଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧାର୍ମିକଂ ଯୋଗିନାଂ ଵରମ୍୧୦୦ 1.10.
ଅଣୁହ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ଠାକୁର, ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ସର୍ଵସତ୍ଵରୁତଜ୍ଞଂ ମେ ଦେହି ଯୋଗିନମାତ୍ମଜମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତମାହ ପରମେଶ୍ଵରଃ
'ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିପାରିବ ଏବଂ ଯୋଗୀ ହେବ।' ସମସ୍ତଙ୍କର ଠାକୁର, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତେଣୁ ଏହିପରି ହେଉ।'
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ତତଃ ସ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ, ସେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଯିଏ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସର୍ଵସତ୍ଵାନୁକଂପୀ ଚ ସର୍ଵସତ୍ଵବଲାଧିକଃ। ସର୍ଵସତ୍ଵରୁତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସର୍ଵସତ୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କଥା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଠାକୁର ଥିଲେ।
ଅଥ ସତ୍ଵେନ ଯୋଗାତ୍ମା ସ ପିପୀଲକମାଗତଃ। ଯତ୍ର ତତ୍କୀଟମିଥୁନଂ ରମମାଣମଵସ୍ଥିତମ୍
ତା'ପରେ, ଧର୍ମରେ ଏକତା ହୋଇଥିବା ଯୋଗୀ ଆତ୍ମା, ପିପିଲିକା ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ କୀଟ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ତତଃ ସା ସନ୍ନତିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହସଂତଂ ସୁଵିସ୍ମିତଂ। କିମପ୍ଯାଶଂକମାନା ସା ତମପୃଚ୍ଛନ୍ନରେଶ୍ଵରମ୍
ତା'ପରେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ହସୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଅନ୍ଦାଜ କଲେ କିଛି ଅସାଧାରଣ ଅଛି ବୋଲି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସନ୍ନତିରୁଵାଚ। ଅକସ୍ମାଦତିହାସୋଯଂ କିମର୍ଥମଭଵନ୍ନୃପ। ହାସ୍ଯହେତୁଂ ନ ଜାନାମି ଯଦକାଲେ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ସନ୍ନତି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏହି ଅଚାନକ ହସ କାହିଁକି ହେଲା? ଏପରି ସମୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ହସ କଲେ, ତାହାର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେନି।'
ଅଵଦଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୋସୌ ତଂ ପିପୀଲିକଭାଷିତମ୍। ରାଗଵଦ୍ଵିରସୋତ୍ପନ୍ନମେତଦ୍ଧାସ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ହସ ପିପିଲିକାର କଥାରୁ ହେଉଛି, ଯାହା ରାଗ ଓ ରୁଚିହୀନତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।'
ନ ଚାନ୍ଯତ୍କାରଣଂ କିଂଚିଦ୍ଧାସ୍ଯହେତୁଃ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ନ ସାମନ୍ଯତତଂ ଦେଵୀ ପ୍ରାହାଲୀକମିଦଂ ତଵ
ହେ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା, ଏହି ହସର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କିଛି ମିଥ୍ୟା କହିନାହାନ୍ତି।
ଅହମେଵେହ ହସିତା ନ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯାଧୁନା। କଥଂ ପିପୀଲିକାଲାପଂ ମର୍ତ୍ଯୋ ଵେତ୍ତି ସୁରାଦୃତେ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକା ହସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିବିନାହିଁ। ଦେବତା ଛାଡ଼ି, ମଣିଷ କିପରି ପିପିଲିକାର କଥା ବୁଝିପାରିବ?'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯାହମେଵାଦ୍ଯ ହସିତା କିମତଃ ପରମ୍। ତତୋ ନିରୁତ୍ତରୋ ରାଜା ଜିଜ୍ଞାସୁସ୍ତଦ୍ଵଚୋ ହରେଃ
ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏକା ହସିଛି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି? ତା'ପରେ ରାଜା ନିରୁତ୍ତର ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଆସ୍ଥାଯ ନିଯମଂ ତସ୍ଥୌ ସପ୍ତରାତ୍ରମକଲ୍ମଷଃ। ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ପ୍ରାହ ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭାତେ ପର୍ଯଟନ୍ପୁରମ୍
ସେ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ରଖି, ପବିତ୍ର ରହିଲେ। ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ସହର ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯତି ତେ ପ୍ରିଯା। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭାତେ ଚ ନୃପଃ ପୁରାତ୍
'ତୁମ ପ୍ରିୟା, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ସବୁ କଥା ଜାଣିପାରିବେ।' ଏହିପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭାତରେ ରାଜା ସହର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ମନ୍ତ୍ରିସହିତଃ ସଭାର୍ଯୋ ଵୃଦ୍ଧମଗ୍ରତଃ। ଗଦଂତଂ ଵିପ୍ରମାଯାଂତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବାହାରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଆଗରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଓ କଥାହୁଏଁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଯେ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ କୁରୁଜାଂଗଲେଷୁ ଦାଶାସ୍ତଥା ଦାଶପୁରେ ମୃଗାଶ୍ଚ। କାଲଂଜରେ ସପ୍ତ ଚ ଚକ୍ରଵାକା ଯେ ମାନସେ ତେତ୍ର ଵସଂତି ସିଦ୍ଧାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'କୁରୁଜାଙ୍ଗଳରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାଶପୁରରେ ଦାଶମାନେ, କାଳଞ୍ଜରରେ ହରିଣ ଓ ସାତଟି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ମାନସ ସରୋବରରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ—'
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସ ପପାତ ଶୁଚାନ୍ଵିତଃ। ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵମଗମତ୍ତୌ ଚ ମଂତ୍ରିଵରାତ୍ମଜୌ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ପଡ଼ିଗଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଇଲେ।
କାମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଣେତା ତୁ ବାଭ୍ରଵ୍ଯଃ ସ ତୁ ବାଲକଃ। ପଂଚାଲ ଇତି ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
କାମଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା ବାଭ୍ରବ୍ୟ, ସେଇ ଶିଶୁ, ଲୋକମାନେ ଯିଏଁକୁ ପଞ୍ଚାଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ।
ପୁଂଡରୀକୋପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକଃ। ଭୂତ୍ଵା ଜାତିସ୍ମରୌ ଶୋକାତ୍ପତିତାଵଗ୍ରତସ୍ତଥା
ପୁଣ୍ଡରୀକ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଚାରକ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଆଗରେ ପଡ଼ିଗଲେ।