ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ- ନ ଶକ୍ନୋଷି ଯଦାଗଂତୁଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି ଜାହ୍ନଵି । ତଦାନ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପାଦସଂଭଵା
ପୂର୍ବ ଦିଗର ମାଧବ କହିଲେ— ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ତୁମେ ଯଦି ସଦା ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ କହିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯଧିକା ଯା ଚ ତୀର୍ଥକୋଟିଶତାଧିକା । ମଖକୋଟ୍ଯଧିକା ଵାପି ଵ୍ରତଦାନାଧିକା ଚ ଯା
ଯାହା ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଅଧିକ, ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ, ଅନେକ କୋଟି ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ, ବ୍ରତ ଓ ଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ—
ଜପହୋମାଧିକା ଯା ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦା । ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିକା ଯା ଚ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କ୍ରିଯତାଂ ଶୁଭା
ଯାହା ଜପ ଓ ହୋମଠାରୁ ଅଧିକ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଠାରୁ ଅଧିକ— ସେଇ ଶୁଭ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ମିନ୍ମାସେ ସମାଯାତି ସିତା ଚ ଯଦି ଵାସିତା । କର୍ତଵ୍ଯା ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ କୃତେ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମାସରେ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆସେ, ଯଦି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସରିତ୍ତମାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ-। କୀଦୃଶୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵ ମମାଖ୍ଯାହି ସୁମାଧଵ । ଈଦୃଶୋ ମହିମା ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମମାଧୁନା
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ସୁମାଧବ, ଏହି ତିନିଥର ସ୍ନାନ କଣ ଭଳି? ମୋତେ କହ, କାରଣ ଏହାର ଏତେ ମହିମା ତୁମେ ଏମିତି କହିଲା।
ଦଶମ୍ଯେକାଦଶୀଭଦ୍ରା ଦିନୈକସ୍ମିନ୍ଯଦା ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ଭଵେଦ୍ଦେଵ ଵାନ୍ଯଥା ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଯେଉଁ ଦିନ ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହୁଏ, ସେଇ ଦିନଟି ତିନିଥର ସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ନାହିଁ ହେଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି ମୋତେ କହ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵୀ ଯା ତ୍ଵଯା ପରିକୀର୍ତିତା । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୃତ୍ତିହୀନୋ ଯଥା ପତିଃ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ଯେ ଦେବୀ ତୁମେ କହିଛ, ତାହା ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ସେଉଁଠିକି ଯେପରି ନୀତିହୀନ ପତିକୁ ଲୋକେ ଦୂରେଇ ରହେ, ସେପରି ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନରେ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଅସୁରାଣାଂ ତୁ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ଆଯୁର୍ବଲଵିନାଶିନୀ । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯଥା ନାରୀ ରଜସ୍ଵଲା
ଏହି ଦେବୀ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆୟୁ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଏପରି ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଏକ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀକୁ ଏଡ଼ି ରହାଯାଏ।
ସ୍ଵଜାତିଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯା ଗତାଧମଜାତିଷୁ । ସୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ହି ମଦ୍ଦିନମ୍
ଯିଏ ନିଜ ଜାତିକୁ ଛାଡ଼ି ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଯାଏ, ସେଉଁଠିକି ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷତଃ ଦଶମୀ ଯୋଗ ଥିବା ମୋ ଦିନରେ।
ଯଥା ରଜସ୍ଵଲାସଂଗାଦ୍ଦୂଷ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ତଥୈଵ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦୂଷିତଂ ନୃଣାମ୍
ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ସହିତ ସଂସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଜ୍ଞାନ ହରାଯାଏ, ସେପରି ଦଶମୀ ଯୋଗ ଥିବା ମୋ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ହତ୍ଯାଯୁତଶତଂ ହଂତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷିତା । ଏକାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଉପବାସ କଲେ ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥାଏ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଦଶମୀସହିତା ନ ହି । କୃତ୍ଵାପରାଧଂ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ କୃତେ ନରଃ
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ଦଶମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଯଦି କିଛି ଅପରାଧ ହୁଏ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦଶମୀଵେଧଜଂ ଦୋଷଂ ନ କ୍ଷମାମି ସୁରାପଗେ । ଭୁକ୍ତଂ ହାଲାହଲଂ ତେନ ଵିଷସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କୃତମ୍
ଦଶମୀ ଯୋଗର ଦୋଷକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରେ ନାହିଁ, ହେ ଦେବୀ ନଦୀ! ଏହା ଭୋଜନ କଲେ ମନେ ହେଉଛି ହଳାହଳ ବିଷ ଖାଇଲା।
ଦଶମୀମିଶ୍ରିତଂ ଯେନ କୃତମେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଇତି ମତ୍ଵା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦଶମୀଯୁତମ୍ 6.34.
ଯେଉଁଠି ଦଶମୀ ମିଶିଥିବା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ଏହିଭାବେ ଭାବି, ମୋ ଦିନ ଦଶମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିଲେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜନ୍ମକୋଟିକୃତଂପୁଣ୍ଯଂ ସଂତାନଂ ଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ପାତଯେତ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନଯତେ ରୌରଵାଦିକମ୍
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ନିଜ କୁଳକୁ ଅଧୋପତନ କରାଏ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ରୌରବ ଓ ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।
ସ୍ଵଦେହଂ ଶୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମମ ଵାସରଃ । ଵୃଦ୍ଧୌ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵିନା ଵେଧାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦିଷୁ ସଂଯୁତା
ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ମୋ ଦିନ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଯଦି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ଥିଲେ ଛାଡ଼ି।
ଜନ୍ମପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନାମ୍ । ସଂଵୃଦ୍ଧୌ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସଂଦେହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ବିଶେଷ କରି ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଓ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ମମାଜ୍ଞଯା ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀଵଲ୍ଲଭା ମମ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଯାହା ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- କରିଷ୍ଯେଽହଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଵଚନାତ୍ତଵ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଵାଜ୍ଞଯା
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ — ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ପାଳନ କରିବି; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଭୀଃ କାର୍ଯା କଦାଚନ । ତଵ ଦେଵି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ନ ପାପଂ ସଂକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଅ, ଭଲ ହେଉ; କେବେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, କୌଣସି ପାପ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀତୋଯେ ଯେଽର୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ମାଧଵମ୍ । ପ୍ରଣମଂତି ଜଗନ୍ନାଥଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଵିଧାନଂ ବ୍ରୂହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵସ୍ଵେନ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରସାଦଯାମି ଦେଵେଶଂ ଦାମୋଦରମନାମଯମ୍
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ବିଧି କହ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିବି। ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ କୃପା ପାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଯା ଵିଧାନକମ୍ । ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈର୍ନରଃ
ପ୍ରାଚୀମାଧବ କହିଲେ — ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାର ବିଧି କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ପଲେନ ଚ ପଲାର୍ଧେନ ତଦର୍ଦ୍ଧେନାପି ଵାପଗେ । ପ୍ରତିମା ମମ ସୌଵର୍ଣା କାର୍ଯା ଵିଭଵସାରତଃ
ପଳ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ପଳ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ହେ ନଦୀଦେବୀ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନାରେ ମୋର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପାତ୍ରଂ ତାମ୍ରମଯଂ କାର୍ଯଂ ତିଲୈସ୍ତୁ ପରିପୂରିତମ୍ । ସଜଲଂ ତୁ ଘଟଂ ଶୁଭ୍ରଂ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ନେଇ, ସେଥିରେ ତିଳ ଭରିବା ଉଚିତ। ପାଖେ ଏକ ସୁଧା ଜଳର ଘଡ଼ା, ଯାହାକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଭିଃ କର୍ପୂରାଗୁରୁଵାସିତମ୍ । ନ୍ଯସେଦ୍ଦାମୋଦରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ଵିଲିପ୍ଯ ଚ
ସେହି ପାତ୍ରକୁ ଫୁଲମାଳାରେ ମୁଡ଼ିବା ଓ କପୂର ଓ ଅଗୁରୁର ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସେହି ପାତ୍ରକୁ ରଖିବା ଦରକାର।
ପରିଧାନଂ ତତଃ କାର୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମେନ ଚାନ୍ଵିତମ୍ । ମଂତ୍ରୈସ୍ତୁ ପୂଜନଂ କାର୍ଯଂ ପୁରାଣୈଃ ସମୁଦୀରିତୈଃ । ପୁଷ୍ପୈଃ କାଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଶୁଭ୍ରୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈଶ୍ଚ କୋମଲୈଃ
ତାପରେ ଏକ ଜୋଡ଼ା ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପରିଧାନ କରାଯିବ। ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଜା ସ୍ୱେତ ଫୁଲ ଓ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ ଦଦ୍ଯାତ୍ପାଦୁକାଭ୍ଯାଂ ସୁସଂଯୁତମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯାନି ମନୋଜ୍ଞାନି ଫଲାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ଏହାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ଛତା ଓ ଜୁତା ଦେଇ, ବହୁତ ରସାଳ ଫଳ ନିବେଦନ କରିବା ଦରକାର।
ଉପଵୀତଂ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ସୋତ୍ତରୀଯଂ ନଵଂ ଦୃଢମ୍ । ଵୈଣଵଂ ଦାପଯେଦ୍ଦଂଡଂ ସୁରୂପଂ ସୋନ୍ନତଂ ଦୃଢମ୍
ଏକ ନୂତନ ଓ ମଜବୁତ ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ପବିତ୍ର ତାଗ ଦେବା ଉଚିତ। ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼ ବୈଷ୍ଣବ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଦାମୋଦରାଯ ଵୈ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ମାଧଵାଯ ଚ । ଗୁହ୍ଯଂ କାମପ୍ରଦାଯେତି କଟିଂ ଵାମନମୂର୍ତଯେ
ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପାଦ, ମାଧବଙ୍କୁ ଜାଙ୍ଘ, ଓ ଭାମନ ରୂପକୁ କଟି ଦେଇ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତିକାରୀ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।