ମଂତ୍ରିତ୍ଵେ ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚେଚ୍ଛାମସ୍ମିନ୍ମର୍ତ୍ଯୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୌ। ଵିଭ୍ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵେକୋଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦବୀ ପାଇବା ଆଶାରେ, ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭ୍ରାଜଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ମଂତ୍ରିପୁତ୍ରୌ ତଥା ଚୈଵ ପୁଂଡରୀକସୁବାଲକୌ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ କାଂପିଲ୍ଯେ ନଗରୋତ୍ତମେ
ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁବାଳ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ପଂଚାଲରାଜୋ ଵିକ୍ରାଂତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃତ୍ପିତୃଵତ୍ସଲଃ। ଯୋଗଵିତ୍ସର୍ଵଜଂତୂନାଂ ଚିତ୍ତଵେତ୍ତାଭଵତ୍ତଦା
ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ବହୁତ ପ୍ରତାପୀ, ପିତୃଭକ୍ତ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଜାଣିପାରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ସୁଦେଵସ୍ଯାତ୍ମଜା ତଦା। ସନ୍ନତିର୍ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା କପିଲାଯାଭଵତ୍ପୁରା
ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସୁଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା, ସନ୍ନତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ କପିଳଙ୍କ ଗୋତ୍ରରୁ ଥିଲେ।
ପିତୃକାର୍ଯେ ନିଯୁକ୍ତତ୍ଵାଦଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ। ତଯା ଚକାର ସହିତଃ ସ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜନଂଦନଃ
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିବାରୁ, ସେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ। ସେଙ୍କୁ ସହିତ ରଖି, ରାଜପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଗତଉଦ୍ଯାନଂ ତଯା ସହ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଦଦର୍ଶ କୀଟମିଥୁନମନଂଗକଲହାନ୍ଵିତମ୍
ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏକ ଦମ୍ପତି କୀଟକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମ ଝଗଡାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ପିପୀଲିକାମଧୋଵକ୍ତ୍ରାଂ ପୁରତଃ କୀଟକାମୁକଃ। ପଂଚବାଣାଭିତପ୍ତାଂଗଃ ସଗଦ୍ଗଦମୁଵାଚ ହ
ପୁରୁଷ କୀଟଟି, ଯାହା ପିପିଲିକା ମହିଳା ଙ୍କ ମୁହଁ ତଳକୁ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ କାମଦେବଙ୍କ ପଞ୍ଚବାଣରେ ଦଗ୍ଧ, ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୀ ଲୋକେ କାମିନୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍। ମଧ୍ଯେ କ୍ଷୀଣାତିଜଘନା ବୃହଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାତିଗାମିନୀ
ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି କାହାରି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପ୍ରେମିକା ନାହିଁ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଲିମ୍, ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାସୀ ଚଳନ ଅଛି।
ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣସଦୃଶୀ ସଦ୍ଵକ୍ତ୍ରା ଚାରୁହାସିନୀ। ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଚ ଵଦନଂ ଗୁଡଶର୍କରଵତ୍ସଲଂ
ତୁମର ରଙ୍ଗ ସୁନା ପରି, ମୁହଁ ସୁନ୍ଦର ଓ ହସୁଛି। ତୁମର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ମନେ ହୁଏ ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ପରି ମିଠା।
ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମଯି ଭୁକ୍ତେ ତ୍ଵଂ ସ୍ନାସି ସ୍ନାତେ ତଥା ମଯି। ପ୍ରୋଷିତେ ମଯି ଦୀନା ତ୍ଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଚ ଭଯଚଂଚଲା
ମୁଁ ଖାଏଲେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖାଅ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିଲେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର, ମୁଁ ଦୂରେ ଗଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅ, ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ତୁମେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅ।
କିମର୍ଥଂ ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ସଦାଧୋଵଦନାସ୍ଥିତା। ସା ତମାହ ଜ୍ଵଲତ୍କୋପା କିମାଲପସି ରେ ଶଠ
ସୁନ୍ଦରୀ, ମତେ କହ, କାହିଁକି ସଦା ତୁମେ ମୁହଁ ତଳକୁ ରଖୁଛ? ସେ ରାଗରେ ଜଳୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଚତୁର, ଏମିତି କାହିଁକି କହୁଛ?'
ତ୍ଵଯା ମୋଦକଚୂର୍ଣଂ ତୁ ମାଂ ଵିହାଯାପି ଭକ୍ଷିତମ୍। ପ୍ରାଦାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦତିକ୍ରମ୍ଯ ମାମନ୍ଯସ୍ଯୈ ସମନ୍ମଥଃ
ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମୋଦକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଇଦେଲ, ତାହା ଅନ୍ୟକୁ ଦେଲ, ଏବଂ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କଲ।
ପିପୀଲକ ଉଵାଚ। ତ୍ଵତ୍ସାଦୃଶ୍ଯାନ୍ମଯା ଦତ୍ତମନ୍ଯସ୍ଯୈ ଵରଵର୍ଣିନି। ତଦେକମପରାଧଂ ମେ କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଭାମିନି
ପିପିଲିକା କହିଲେ, 'ତାହା ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲାବୋଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥିଲି। ଏହି ଏକ ଦୋଷକୁ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ହେ ଭାମିନୀ।'
ନୈଵଂ ପୁନଃ କରିଷ୍ଯାମି ତ୍ଯଜ କୋପଂ ଚ ସୁସ୍ତନି। ସ୍ପୃଶାମି ପାଦୌ ସତ୍ଯେନ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ପ୍ରସୀଦ ମେ
ମୁଁ ପୁଣି ଏମିତି କରିବି ନାହିଁ, ରାଗ ଛାଡ଼, ହେ ସୁନ୍ଦର ସ୍ତନବତୀ। ସତ୍ୟ କହି ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ମୁଁ ଯେ ପ୍ରଣତ, ମୋତେ କୃପା କର।
ରୁଷ୍ଟାଯାଂ ତ୍ଵଯି ସୁଶ୍ରୋଣି ମୃତ୍ଯୁର୍ମେ ପୁରତୋ ଭଵେତ୍। ତୁଷ୍ଟାଯାଂ ତ୍ଵଯି ଵାମୋରୁ ପୂର୍ଣାଃ ସର୍ଵମନୋରଥାଃ
ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୋ ପାଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରୋପମଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵାଦେମୃତରସୋପମମ୍। ନିର୍ଭରଂ ପିବ ସୁଶ୍ରୋଣି କାମାସକ୍ତସ୍ଯ ମେ ସଦା
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୋ ମୁହଁ, ମଧୁର ଅମୃତ ସ୍ବାଦ ପରି। ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ସଦା ପ୍ରେମରେ ଲିନ, ତୁମେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିଅ।
ଏତନ୍ମତ୍ଵା ଶୁଭେ କାର୍ଯା ସର୍ଵଦା ତୁ କୃପା ମଯି। ଇତି ସା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନା ଚାଭଵତ୍ତତଃ
ଏହି କଥା ବୁଝି, ଶୁଭ କାମରେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି କୃପା ଦେଖାଇବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ତାପରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆତ୍ମାନମର୍ପଯାମାସ ମୋହନାଯ ପିପୀଲିକା। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସସ୍ମଯମାହସତ୍
ପିପିଳିକା ନିଜକୁ ମୋହନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ହସିଲେ।
ସର୍ଵସତ୍ଵରୁତଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଭାଵାତ୍ପୂର୍ଵକର୍ମଣଃ। ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ସର୍ଵରୁତଜ୍ଞୋଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ନରାଧିପଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମର ଶକ୍ତିରୁ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: କିପରି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ?
ତଚ୍ଚାପି ଚାଭଵତ୍କୁତ୍ର ଚକ୍ରଵାକଚତୁଷ୍ଟଯଂ। ତନ୍ମେ କଥଯ ସର୍ଵଜ୍ଞ କୁଲେ କସ୍ଯ ଚ ସୁଵ୍ରତମ୍
ସେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଚାରିଜଣ କେଉଁଠି ଏବଂ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ? ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, କେଉଁ ପରିବାରରେ ଏବଂ କେମିତି ଗୁଣବାନ ଥିଲେ, ମୋତେ କୁହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁରେ ଜାତାଶ୍ଚକ୍ରଵାକା ଅଥୋ ନୃପ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ସହରରେ ହିଁ ସେଇ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ରାଜା।
ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦାଯାଦା ଵିପ୍ରା ଜାତିସ୍ମରା ବୁଧାଃ। ଧୃତିମାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ଵିଦ୍ଯାଵର୍ଣସ୍ତପୋଧିକଃ
ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନୀ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ଧୃଢ଼, ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା, ଶିକ୍ଷିତ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ।
ନାମତଃ କର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ସୁଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସୁତାଃ। ତପସେ ବୁଦ୍ଧିରଭଵତ୍ତେଷାଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଜନ୍ମନାଂ
ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକଦମ ଗରିବ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ। ଦ୍ୱିଜ ହେବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା।
ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମୂଚୁସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ତତ୍ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦରିଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା।' ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁଦରିଦ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ
ଉଵାଚ ଦୀନଯା ଵାଚା କିମେତଦିତି ପୁତ୍ରକାଃ। ଅଧର୍ମ ଏଷ ଵଃ ପୁତ୍ରା ପିତା ତାନିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ବେଦନାଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ଏହା କଣ, ପୁଅମାନେ? ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ପୁଅମାନେ,' ବୋଲି ପିତା କହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଂ ପିତରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦରିଦ୍ରଂ ଵନଵାସିନମ୍। କ୍ଵ ନୁ ଧର୍ମୋତ୍ର ଭଵିତା ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତିମେଵ ଚ
'ବୃଦ୍ଧ, ଗରିବ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା—ଏଠାରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି? ତୁମେ ଯିବା ପରେ, ମୋର ଅବସ୍ଥା କଣ ହେବ?'
ଊଚୁସ୍ତେ କଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିସ୍ତଵ ତାତ ଵଚଶ୍ଶୃଣୁ। ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରା ରାଜ୍ଞଃ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ପୁଷ୍କଲଂ
ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଯୋଜନା ହୋଇଯାଇଛି, ବାପା; ଆମ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରାଜାଙ୍କର ଥିଲା; ସେ ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ ଦେବେ।'
ଧନଂ ଗ୍ରାମ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଭାତେ ପଠତସ୍ତଵ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ତୁ ଯେ ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାଧା ଦଶପୁରେ ତୁ ଯେ
'ସକାଳେ ପାଠ କଲେ ସେ ତୁମକୁ ଧନ ଏବଂ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଦେବେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦଶପୁରରେ ଥିବା ବଣ୍ୟଶିକାରୀମାନେ—'
କାଲଂଜରେ ମୃଗା ଭୂତାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାସ୍ତୁ ମାନସେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଵନଂ ତପସେ ପୁନଃ
'କାଳଞ୍ଜରରେ ଥିବା ପଶୁମାନେ, ମାନସରେ ଥିବା ଚକ୍ରବାକମାନେ—' ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ପୁଣି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।
ଵୃଦ୍ଧୋପି ସ ଦ୍ଵିଜୋ ରାଜନ୍ଜଗାମ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ଅଣୁହୋ ନାମ ଵୈଭ୍ରାଜଃ ପଞ୍ଚାଲାଧିପତିଃ ପୁରା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା। ପୂର୍ବେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ରାଜା ଅଣୁହ ନାମକ ଥିଲେ।