ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପୃଥକ୍ତସ୍ମୈ ନ ଦୀଯତେ। ପିତୃଷ୍ଵେଵ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପିଂଡଂ ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବେ କିଛି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପିତୃମାନେଙ୍କ ସହିତ ସେ ଏକତ୍ରିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସଂକ୍ରାନ୍ତାଵୁପରାଗାଦି ପର୍ଵସୁ। ତ୍ରିପିଂଡମାଚରେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ମୃତେହନି
ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବରେ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୃତାହେ ଯଃ ସମାଚରେତ୍। ସ ଦୈଵଂ ପିତୃହା ସ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଭ୍ରାତୃଵିନାଶକଃ
ଯେଉଁଠି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃହନ୍ତା ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଭାଇମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ମୃତାହେ ପାର୍ଵଣଂ କୁର୍ଵନ୍ନଧୋ ଯାତି ସ ମାନଵଃ। ସଂପୃକ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗତୀ ଭାଵେ ପ୍ରେତମୋକ୍ଷୋ ଯତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିମ୍ନ ଯୋନିକୁ ଯାଏ; ଯଦି ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯିବା ପଥରେ ଏହା କରେ, ତେବେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଆମଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦା କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧିଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦସ୍ତତଃ। ତେନାଗ୍ନୌକରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ପିଂଡାଂସ୍ତେନୈଵ ନିର୍ଵପେତ୍
ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସମୟରେ ଆମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ଏହିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଇ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଭିଃ ସପିଂଡୀକରଣଂ ମାସୈକ୍ଯେ ତ୍ରିତଯେ ତଥା। ଯଦା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କାଲେନ ତଦା ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଜଣଙ୍କ ସହିତ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କରାଯିବା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ସମୟ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରେତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମୁକ୍ତୋପି ଲେପଭାଗିତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୁଶମାର୍ଜନାତ୍। ଲେପଭାଜଶ୍ଚତୁର୍ଥାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ସ୍ଯୁଃ ପିଂଡଭାଗିନଃ
ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ମାର୍ଜନ କରିଲେ ଅଂଶ ମିଳେ; ଚତୁର୍ଥ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ଜଣ ଲେପ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ପିଣ୍ଡ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ପିଣ୍ଡଦଃ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ସପିଂଡାଃ ସପ୍ତପୂରୁଷାଃ। ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ ହଵ୍ଯାନି ଦେଯାନି କଵ୍ଯାନି ଚ ଜନୈରିହ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ ଜଣ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ; ସପିଣ୍ଡା ସପ୍ତ ପୁରୁଷ। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବେ?
ଗୃହ୍ଣଂତି ପିତୃଲୋକେ ଵା ପ୍ରାଯଃ କେ କୈର୍ନିଗଦ୍ଯତେ। ଯଦି ମର୍ତ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୁଂକ୍ତେ ହୂଯତେ ଯଦି ଵାନଲେ
ପିତୃଲୋକରେ କିଏ ଏହି ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଯଦି ପୃଥିବୀରେ ଦ୍ୱିଜ ଏହା ଖାଏ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯାଏ, ତେବେ କଣ ହୁଏ?
ଶୁଭାଶୁଭାତ୍ମକାଃ ପ୍ରେତାସ୍ତଦନ୍ନଂ ଭୁଂଜତେ କଥମ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଵସୁସ୍ଵରୂପାଃ ପିତରୋ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାଃ
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଥିବା ପ୍ରେତମାନେ କିପରି ସେଇ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରନ୍ତି? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପିତୃମାନେ ବସୁ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ପିତାମହମାନେ ରୁଦ୍ର ଅଟନ୍ତି।
ପ୍ରପିତାମହାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଇତ୍ଯେଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ। ନାମଗୋତ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପ୍ରାପକଂ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଯୋଃ
ପ୍ରପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ଅଟନ୍ତି—ଏହିପରି ବେଦ ଶ୍ରୁତି କହେ। ପିତୃମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଦେଇ ହବ୍ୟ କବ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରତସ୍ତତ୍ଵମୁପଲଭ୍ଯେତ ଭକ୍ତିତଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦଯସ୍ତେଷାମାଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୁଝିହେବା; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ନାମଗୋତ୍ରାସ୍ତଦା ଦେଶା ଭଵଂତ୍ଯୁଦ୍ଭଵତାମପି। ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରୀଣଯତ୍ଯେତଦର୍ହଣଂ ସମୁପାଗତଂ
ସେଇ ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନାମ, ଗୋତ୍ର ଓ ସ୍ଥାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯୋ ଯଦି ପିତା ମାତା ଗୁରୁଃ କର୍ମାନୁଯୋଗତଃ। ତସ୍ଯାନ୍ନମମୃତଂ ଭୂତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯତ୍ତ୍ଵେପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛତି
ଯଦି ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଗୁରୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ହୋଇଥିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଭୋଜନ ଅମୃତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଦୈତ୍ଯତ୍ଵେ ଭୋଗରୂପେଣ ପଶୁତ୍ଵେପି ତୃଣଂ ଭଵେତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନଂ ଵାଯୁରୂପେଣ ନାଗତ୍ଵେପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି
ଦାୟିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଭୋଗ ରୂପେ ହୁଏ; ପଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଘାସ ହୋଇଯାଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ ବାୟୁ ରୂପେ ଯେଉଁମାନେ ଫେରିନାହାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ।
ପାନଂ ଭଵତି ଯକ୍ଷତ୍ଵେ ରାକ୍ଷସତ୍ଵେ ତଥାମିଷଂ। ଦାନଵତ୍ଵେ ତଥା ପାନଂ ପ୍ରେତତ୍ଵେ ରୁଧିରୋଦକମ୍
ଯକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ପାନୀୟ ହୁଏ; ରାକ୍ଷସ ଅବସ୍ଥାରେ ମାଂସ ହୁଏ; ଦାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପାନୀୟ ହୁଏ; ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ହୁଏ।
ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେନ୍ନପାନାଦି ନାନାଭୋଗଵତାଂ ଭଵେତ୍। ରତିଶକ୍ତିସ୍ତ୍ରିଯଃ କାନ୍ତେଽନ୍ଯେଷାଂ ଭୋଜନଶକ୍ତିତା
ମଣିଷ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୋଗ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ହୁଏ; ଜଣେ ମହିଳା ପାଇଁ ଏହା ରତି ଶକ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଭୋଜନ ଶକ୍ତି ହୁଏ।
ଦାନଶକ୍ତିଃ ସ ଵିଭଵା ରୂପମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ। ଶ୍ରାଦ୍ଧପୁଷ୍ପମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମସମାଗମଃ
ଏହା ଦାନ ଶକ୍ତି, ଧନ, ରୂପ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫୁଲ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର।
ଆଯୁଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଧନଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖାନି ଚ। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରୀତାଃ ପିତୃଗଣା ନୃପ
ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ପୁଅ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଜା।
ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ପୁରା ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କୌଶିକସୂନଵଃ। ପଂଚଭିର୍ଜନ୍ମସଂବଂଧୈଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମପରଂ ପଦମ୍
ପୁରୁଣା କଥା ଅନୁସାରେ, କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ; ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥଂ କୌଶିକଦାଯାଦାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍। ପଂଚଭିର୍ଜନ୍ମସଂବନ୍ଧୈଃ କଥଂ କର୍ମକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: କୌଶିକଙ୍କ ସଂତାନମାନେ କିପରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଜନ୍ମରେ କିପରି କର୍ମର ଶେଷ ହୁଏ?
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। କୌଶିକୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ମହାନୃଷିଃ। ନାମତଃ କର୍ମତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ଧାର୍ମିକ ମହାଋଷି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ କିଏ ଏବଂ ସେମାନେ କଣ କାମ କଲେ, ସେଥିରେ ମୋ ଥରୁ ଶୁଣ।
ସ୍ଵସୃପଃ କ୍ରୋଧନୋ ହିଂସ୍ରଃ ପିଶୁନଃ କଵିରେଵ ଚ। ଵାଗ୍ଦୁଷ୍ଟଃ ପିତୃଵର୍ତୀ ଚ ଗର୍ଗଶିଷ୍ଯାସ୍ତଦାଭଵନ୍୫୦ 1.10.
ସ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ ଏବଂ କବି; ଏହାସହିତ ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପିତୃବର୍ତ୍ତୀ—ଏହି ସବୁ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତେଷାମଭୂଦ୍ଦୁର୍ଭିକ୍ଷମୁଲ୍ବଣଂ। ଅନାଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମହତୀ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରୀ
ତାଙ୍କର ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା, ବଡ଼ ଅଵର୍ଷା ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
ଗର୍ଗାଦେଶାଦ୍ଵନେ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଂ ରକ୍ଷଂତି ଚ ତପୋଧନାଃ। ଖାଦାମଃ କପିଲାମେତାଂ ଵଯଂ କ୍ଷୁତ୍ପୀଡିତା ଭୃଶଂ
ଗର୍ଗଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, 'ଆମେ ଏହି ଗାଈକୁ ଖାଇବା' ବୋଲି କହିଲେ।
ଇତି ଚିଂତଯତାଂ ପାପଂ ଲଘୁଃ ପ୍ରାହ ତଦାନୁଜଃ। ଯଦ୍ଯଵଶ୍ଯମିଯଂ ଵଧ୍ଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧରୂପେଣ ଯୋଜ୍ଯତାଂ
ଏହି ପାପ କାମ ବିଷୟରେ ଭାବୁଥିବାବେଳେ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଉଣୀ କହିଲେ: 'ଯଦି ଏହାକୁ ମାରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରୂପେ କରିବା ଉଚିତ।'
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୋଜ୍ଯମାନାଯାଂ ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ନୋ ଧ୍ରୁଵଂ। ଏଵଂ କୁର୍ଵିତ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପିତୃଵର୍ତୀ ତଦାନୁଜୈଃ
'ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।' ଏଭଳି ଅନୁମତି ପାଇ ପିତୃବର୍ତ୍ତୀ ତାଙ୍କ ଭାଉଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଚକ୍ରେ ସମାହିତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମୁପଯୁଜ୍ଯାଥ ତାଂ ପୁନଃ। ଦ୍ଵୌ ଦୈଵେ ଭ୍ରାତରୋ କୃତ୍ଵା ପିତ୍ର୍ଯେ ତ୍ରୀଂଶ୍ଚାପରାନ୍କ୍ରମାତ୍
ସେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ପରେ ଗାଈକୁ ଭୋଜନ କଲେ; ଦୁଇ ଭାଉଣୀଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଲେ, ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ପିତୃଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ତଥୈକମତିଥିଂ କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦଃ ସ୍ଵଯମେଵ ତୁ। ଚକାର ମଂତ୍ରଵଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ୍ମରନ୍ପିତୃପରାଯଣଃ
ପରେ ଗୋଟିଏ ଅତିଥିକୁ ବସାଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ନିଜେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ମନେ ପିତୃପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି।
ତଦା ଗତ୍ଵା ଵିଶଂକାସ୍ତେ ଗୁରଵେ ଚ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍। ଵ୍ଯାଘ୍ରେଣ ନିହତା ଧେନୁର୍ଵତ୍ସୋଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାଂ
ତାପରେ ସେମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ଗାଈଟିକୁ ବାଘ ମାରିଦେଇଛି; ଏହି ବଛାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'