ପିତୃଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵମେତଦାପ୍ଯାଯନଂ ସଦା। ଅଵ୍ରତାନାମପୁତ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାମପି ନରାଧିପ
ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ ଏହି ପୋଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାର ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି।
ତତଃ ସ୍ଥାନାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଂବୁପାତ୍ରିକାଂ। ଵାଜେଵାଜେତି ଚ ଜପନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ତାପରେ, ସ୍ଥାନ ଆଗରେ ଦଢ଼ି, ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କୁଶ ଘାସର ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବହିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଦାନ୍ଯଷ୍ଟାଵନୁଵ୍ରଜେତ୍। ବଂଧୁଵର୍ଗେଣ ସହିତଃ ପୁତ୍ରଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ବାହାରେ ଏକପଟେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆଠ ପଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ।
ନିଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସ ମଂତ୍ରଵିତ୍। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ନୈତ୍ଯିକଂ ବଲିମେଵ ଚ
ପଛକୁ ଫେରି, ଶିର ନମାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଵଳିତ କରି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିୟମ ଓ ଦୈନିକ ବଳି କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତେ ସଭୃତ୍ଯସୁତବାଂଧଵଃ। ଭୁଂଜୀତାତିଥିସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୃନିଷେଵିତଂ
ତାପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଶେଷରେ, ଦାସ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ଅତିଥିମାନେ ସହିତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତଚ୍ଚାନୁପନୀତୋପି କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ପର୍ଵସୁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ଭାର୍ଯାଵିରହିତୋପ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଵାସସ୍ଥୋପି ଭକ୍ତିମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଉପନୟନ ହୋଇନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିଲେ କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶୂଦ୍ରୋପ୍ଯମଂତ୍ରକଂ କୁର୍ଯାଦନେନ ଵିଧିନା ନୃପ। ତୃତୀଯମାଭ୍ଯୁଦଯିକଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅମାନ୍ତରକ କ୍ରିୟା କରିପାରେ। ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି ଅବସରରେ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ଉତ୍ସଵାନଂଦସଂସ୍କାରେ ଯଜ୍ଞୋଦ୍ଵାହାଦିମଂଗଲେ। ମାତରଃ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ତଦନଂତରଂ
ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଅବସର, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବାପାଙ୍କୁ।
ତତୋ ମାତାମହା ରାଜନ୍ଵିଶ୍ଵେଦଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋପଚାରେଣ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଫଲୋଦକୈଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ମାମାମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିତ ହେବେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନିର୍ଵପେତ୍ପିଂଣ୍ଡାନ୍ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପୁରାତନାନ୍। ସଂପନ୍ନମିତ୍ଯଭ୍ଯୁଦଯେ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ସମୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗଳକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୁଗ୍ମା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ପୂଜ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରାକଲ୍ପାଂବରାଦିଭିଃ। ତିଲକାର୍ଯଂ ଯଵୈଃ କାର୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ସର୍ଵାନୁପୂର୍ଵକଂ
ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଯୁଗଳରେ ବସ୍ତ୍ର, ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳକାର୍ଯ୍ୟ ଯବ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସବୁ କାମ ନିୟମ କ୍ରମେ କରିବା ଦରକାର।
ମଂଗଲ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵାଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାନ୍। ଏଵଂ ଶୂଦ୍ରୋପି ସାମାନ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଢ଼ିବେ। ଏପରି ଭାବେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଦା କରିପାରିବେ।
ନମସ୍କାରେଣ ମଂତ୍ରେଣ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନାନି ଵୈ ବୁଧଃ। ଦାନଂ ପ୍ରଧାନଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଦାନେନ ସର୍ଵକାମାପ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକେ ନମସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା। ମୃତେ ପୁତ୍ରୈର୍ଯଥାକାର୍ଯମାଶୌଚଂ ଚ ପିତୁର୍ଯଦି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଖାଇଥିଲେ—ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଅମାନେ କଣ କରିବେ ଓ ଆଶୌଚ ବିଷୟରେ।
ଦଶାହଂ ଶାଵମାଶୌଚଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ। କ୍ଷତ୍ରିଯେଷୁ ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପକ୍ଷଂ ଵୈଶ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ରହିଥାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ, ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପକ୍ଷ (ପନ୍ଦର ଦିନ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି।
ଶୂଦ୍ରେଷୁ ମାସମାଶୌଚଂ ସପିଂଡେଷୁ ଵିଧୀଯତେ। ନୈଶମାଚୂଡମାଶୌଚଂ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ପରତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସପିଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆଶୌଚ ଏକ ମାସ ରହିଥାଏ। ଦୂର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଆଶୌଚ ହୁଏ।
ଜନନେପ୍ଯେଵମେଵ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଅସ୍ଥିସଂଚଯନାଦୂର୍ଧ୍ଵମଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶୋ ଵିଧୀଯତେ
ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ ପରେ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅନୁମତି ମିଳେ।
ପ୍ରେତାଯ ପିଂଡଦାନଂ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ସମାଚରେତ୍। ପାଥେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ମହତ୍
ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପାଥେୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପ୍ରେତଙ୍କୁ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉଛି।
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରେତପୁରଂ ପ୍ରେତୋ ଦ୍ଵାଦଶାହେନ ନୀଯତେ। ଗୃହେ ପୁତ୍ରକଲତ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
କାରଣ ପ୍ରେତ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ପ୍ରେତପୁରକୁ ନେଇଯାଯିଥାଏ, ଏହି ସମୟରେ ସେ ଘରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନିଧେଯମାକାଶେ ଦଶରାତ୍ରଂ ପଯସ୍ତଥା। ସର୍ଵଦାହୋପଶାଂତ୍ଯର୍ଥମଧ୍ଵଶ୍ରମଵିନାଶନମ୍
ସେଥିପାଇଁ ଦଶ ରାତି ଆକାଶ ତଳେ ଦୁଧ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସଦା ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତି ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ତତସ୍ତ୍ଵେକାଦଶାହେପି ଦ୍ଵିଜାନେକାଦଶୈଵ ତୁ। ଗୋତ୍ରାଦିସୂତକାଂତେ ଚ ଭୋଜଯେନ୍ମନୁଜୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ତାପରେ ଏକାଦଶ ଦିନରେ ଏକାଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଗୋତ୍ର ଆଶୌଚ ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜିବେ।
ଦ୍ଵିତୀଯେହ୍ନି ପୁନସ୍ତଦ୍ଵଦେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍। ନାଵାହନାଗ୍ନୌକରଣଂ ଦୈଵହୀନଂ ଵିଧାନତଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବତା ଆହ୍ୱାନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ନ ହେବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ।
ଏକଂ ପଵିତ୍ରମେକୋର୍ଘ ଏକଃ ପିଂଡୋ ଵିଧୀଯତେ। ଉପତିଷ୍ଠତାମିତି ଵଦେଦ୍ଦେଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତିଲୋଦକଂ
ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆସନ, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ନିୟମ ଅଛି। 'ସେ ଆସନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ପରେ ତିଳ ମିଶା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵାସ୍ତି ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵିପ୍ରକରେ ଵିସର୍ଗେ ଚାଭିରମ୍ଯତାମ୍। ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦତ୍ରାପି କାର୍ଯଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ସମାପ୍ତିରେ ଓ ବିଦାୟ ସମୟରେ 'ସ୍ୱସ୍ତି' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କାମଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵମନୁମାସଂ ସମାଚରେତ୍। ସୂତକାଂତେ ଦ୍ଵିତୀଯେହ୍ନି ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣାମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସୂତକ ସମାପ୍ତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ଏକ ଭିନ୍ନ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଦରକାର।
କାଂଚନଂ ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵତ୍ଫଲଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍। ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଦାଂପତ୍ଯଂ ନାନାଭରଣଭୂଷିତମ୍
ଫଳ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏକ ସୁନାର ମଣିଷ ମୂର୍ତ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।
ଉପଵେଶ୍ଯ ତୁ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ମଧୁପର୍କଂ ତତୋ ଦଦେତ୍। ରଜତସ୍ଯ ତୁ ପାତ୍ରେଣ ଦଧିଦୁଗ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍
ସେମାନେ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଲେ ପରେ, ରଜତ ପାତ୍ରରେ ଦହି ଓ ଦୁଧ ମିଶାଇଥିବା ମଧୁପର୍କ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅସ୍ଥିଲାଲାଟିକଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ କୃତ୍ଵା ଵିମିଶ୍ରଯେତ୍। ପାଯଯେଦିଦ୍ଵଜଦାଂପତ୍ଯଂ ପିତୃଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଲାଳାଟର ଅସ୍ଥିର ଏକ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା ନେଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କରି ମିଶାଇ, ପିତୃଭକ୍ତି ସହିତ ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପାର୍ଵତୀଯୈର୍ଦ୍ଵିଜୋତମୈଃ। ତେନ ଦୁଷ୍ଟା ତୁ ସା ଶଯ୍ଯା ନ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀୟ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଦୂଷିତ ଶଯ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୃହୀତାଯାଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ହି ପୁନଃ ସଂସ୍କାରମର୍ହତି। ଵେଦେ ଚୈଵ ପୁରାଣେ ଚ ଶଯ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ଗର୍ହିତା
ଏପରି ଶଯ୍ୟା ନେଲେ, ପୁନର୍ବାର ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଦରକାର। ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଏପରି ଶଯ୍ୟା ସବୁଠାରେ ନିନ୍ଦିତ।