ଅଵନେଜନପୂର୍ଵଂ ତୁ ନାମଗୋତ୍ରଂ ତୁ ମାନଵଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଦତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନଂ
ହାତ ଧୁଅ ପୂର୍ବରୁ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କୁହି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ତାପରେ ଶେଷ ହାତ ଧୁଅ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵାପସଵ୍ଯଂ ସଵ୍ଯେନ ପାଣିନା ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ। ପିତୃଵନ୍ମାତୃକଂ କାର୍ଯଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦର୍ଭପାଣିନା
ଯାହା ବାମପଟେ ରଖିବାକୁ ହେବ, ତାହା ଜାଣି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି, ମାତୃମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବିଧି ମାନି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନଂ ତଦ୍ଵତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପାର୍ଚନଂ ବୁଧଃ। ତଥା ଚାଂତେଷୁ ଚାଚମ୍ଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାପଃ ସକୃତ୍ସକୃତ୍
ଏହିପରି, ପ୍ରଜ୍ଵଳିତ ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷରେ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ଚୁଷି, ଏକଥର ଓ ପୁଣି ଏକଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତଥା ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାନ୍ପଶ୍ଚାଦକ୍ଷଯ୍ଯୋଦକମେଵ ଚ। ସତିଲଂ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ତାପରେ ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତିଳ ସହିତ ଅକ୍ଷୟ ଜଳ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କୁହି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଵାସାଂସି ଭଵ୍ଯାନି ଶଯନାନି ଚ। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଦିଷ୍ଟଂ ଵିପ୍ରାଣାମାତ୍ମନଃ ପିତୁରେଵ ଚ
ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭଲ ଶଯ୍ୟା, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନିଜ ଓ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତଃ ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଵହେତ୍। ତତଃ ସ୍ଵଧାଵାଚନକଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵେଷୁ ଚୋଦକଂ
ଲୋଭ ଛାଡି, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ 'ସ୍ୱଧା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦତ୍ଵାଶୀଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋପି ଯଥା ବୁଧଃ। ଅଘୋରାଃ ପିତରଃ ସଂତୁ ସଂତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, 'ପିତୃମାନେ କ୍ରୂର ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଣି ତାହାର ଉତ୍ତର ଦେବେ।
ଗୋତ୍ରଂ ତଥା ଵର୍ଦ୍ଧତାଂ ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତୈଃ ପୁନଃ। ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନକଂ କୁର୍ଯାତ୍ପିଂଡାନୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
'ଗୋତ୍ର ବଢ଼ୁ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ 'ତଥା' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଠାଇ, ଶୁଭବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉଚ୍ଛେଷଣଂ ତୁ ତତ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯାଵଦ୍ଵିପ୍ରଵିସର୍ଜନମ୍। ତତୋ ଗୃହବଲିଂ କୁର୍ଯାଦିତି ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଯେପରି ଅଛି, ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ। ତାପରେ ଘରର ବଳି କରିବା ନିୟମ।
ଉଚ୍ଛେଷଣଂ ଭୂମିଗତମଜିହ୍ମସ୍ଯାଶଠସ୍ଯ ଚ। ଦାସଵର୍ଗସ୍ଯ ତତ୍ପିଂଡଂ ଭାଗଧେଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଭୂମିରେ ଥିବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ନିଷ୍କପଟ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତତା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପିତୃଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵମେତଦାପ୍ଯାଯନଂ ସଦା। ଅଵ୍ରତାନାମପୁତ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାମପି ନରାଧିପ
ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ ଏହି ପୋଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାର ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି।
ତତଃ ସ୍ଥାନାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଂବୁପାତ୍ରିକାଂ। ଵାଜେଵାଜେତି ଚ ଜପନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ତାପରେ, ସ୍ଥାନ ଆଗରେ ଦଢ଼ି, ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କୁଶ ଘାସର ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବହିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଦାନ୍ଯଷ୍ଟାଵନୁଵ୍ରଜେତ୍। ବଂଧୁଵର୍ଗେଣ ସହିତଃ ପୁତ୍ରଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ବାହାରେ ଏକପଟେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆଠ ପଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ।
ନିଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସ ମଂତ୍ରଵିତ୍। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ନୈତ୍ଯିକଂ ବଲିମେଵ ଚ
ପଛକୁ ଫେରି, ଶିର ନମାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଵଳିତ କରି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିୟମ ଓ ଦୈନିକ ବଳି କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତେ ସଭୃତ୍ଯସୁତବାଂଧଵଃ। ଭୁଂଜୀତାତିଥିସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୃନିଷେଵିତଂ
ତାପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଶେଷରେ, ଦାସ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ଅତିଥିମାନେ ସହିତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତଚ୍ଚାନୁପନୀତୋପି କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ପର୍ଵସୁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ଭାର୍ଯାଵିରହିତୋପ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଵାସସ୍ଥୋପି ଭକ୍ତିମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଉପନୟନ ହୋଇନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିଲେ କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶୂଦ୍ରୋପ୍ଯମଂତ୍ରକଂ କୁର୍ଯାଦନେନ ଵିଧିନା ନୃପ। ତୃତୀଯମାଭ୍ଯୁଦଯିକଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅମାନ୍ତରକ କ୍ରିୟା କରିପାରେ। ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି ଅବସରରେ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ଉତ୍ସଵାନଂଦସଂସ୍କାରେ ଯଜ୍ଞୋଦ୍ଵାହାଦିମଂଗଲେ। ମାତରଃ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ତଦନଂତରଂ
ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଅବସର, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବାପାଙ୍କୁ।
ତତୋ ମାତାମହା ରାଜନ୍ଵିଶ୍ଵେଦଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋପଚାରେଣ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଫଲୋଦକୈଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ମାମାମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିତ ହେବେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନିର୍ଵପେତ୍ପିଂଣ୍ଡାନ୍ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପୁରାତନାନ୍। ସଂପନ୍ନମିତ୍ଯଭ୍ଯୁଦଯେ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ସମୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗଳକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୁଗ୍ମା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ପୂଜ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରାକଲ୍ପାଂବରାଦିଭିଃ। ତିଲକାର୍ଯଂ ଯଵୈଃ କାର୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ସର୍ଵାନୁପୂର୍ଵକଂ
ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଯୁଗଳରେ ବସ୍ତ୍ର, ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳକାର୍ଯ୍ୟ ଯବ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସବୁ କାମ ନିୟମ କ୍ରମେ କରିବା ଦରକାର।
ମଂଗଲ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵାଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାନ୍। ଏଵଂ ଶୂଦ୍ରୋପି ସାମାନ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଢ଼ିବେ। ଏପରି ଭାବେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଦା କରିପାରିବେ।
ନମସ୍କାରେଣ ମଂତ୍ରେଣ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନାନି ଵୈ ବୁଧଃ। ଦାନଂ ପ୍ରଧାନଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଦାନେନ ସର୍ଵକାମାପ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକେ ନମସ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଦୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା। ମୃତେ ପୁତ୍ରୈର୍ଯଥାକାର୍ଯମାଶୌଚଂ ଚ ପିତୁର୍ଯଦି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଖାଇଥିଲେ—ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଅମାନେ କଣ କରିବେ ଓ ଆଶୌଚ ବିଷୟରେ।
ଦଶାହଂ ଶାଵମାଶୌଚଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ। କ୍ଷତ୍ରିଯେଷୁ ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପକ୍ଷଂ ଵୈଶ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ରହିଥାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ, ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପକ୍ଷ (ପନ୍ଦର ଦିନ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି।
ଶୂଦ୍ରେଷୁ ମାସମାଶୌଚଂ ସପିଂଡେଷୁ ଵିଧୀଯତେ। ନୈଶମାଚୂଡମାଶୌଚଂ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ପରତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସପିଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆଶୌଚ ଏକ ମାସ ରହିଥାଏ। ଦୂର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଆଶୌଚ ହୁଏ।
ଜନନେପ୍ଯେଵମେଵ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଅସ୍ଥିସଂଚଯନାଦୂର୍ଧ୍ଵମଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶୋ ଵିଧୀଯତେ
ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ ପରେ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅନୁମତି ମିଳେ।
ପ୍ରେତାଯ ପିଂଡଦାନଂ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ସମାଚରେତ୍। ପାଥେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ମହତ୍
ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ପାଥେୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପ୍ରେତଙ୍କୁ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉଛି।
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରେତପୁରଂ ପ୍ରେତୋ ଦ୍ଵାଦଶାହେନ ନୀଯତେ। ଗୃହେ ପୁତ୍ରକଲତ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
କାରଣ ପ୍ରେତ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ପ୍ରେତପୁରକୁ ନେଇଯାଯିଥାଏ, ଏହି ସମୟରେ ସେ ଘରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନିଧେଯମାକାଶେ ଦଶରାତ୍ରଂ ପଯସ୍ତଥା। ସର୍ଵଦାହୋପଶାଂତ୍ଯର୍ଥମଧ୍ଵଶ୍ରମଵିନାଶନମ୍
ସେଥିପାଇଁ ଦଶ ରାତି ଆକାଶ ତଳେ ଦୁଧ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସଦା ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତି ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।