ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵର୍କରୁଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ତଵାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଇଂଦ୍ରେଶସୋମସୂକ୍ତାନି ପାଵମାନୀଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ସୋମ ଓ ପାବମାନ ମନ୍ତ୍ର ଯେତିକି ସମ୍ଭବ, ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ବୃହଦ୍ରଥଂତରଂ ତତ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମାଥ ରୌରଵଂ। ତଥୈଵ ଶାଂତିକାଧ୍ଯାଯଂ ମଧୁବ୍ରାହ୍ମଣମେଵ ଚ
ସେଠାରେ ବୃହତ୍, ରଥନ୍ତର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ, ରୌରବ, ଶାନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତିକାରି ଚ ଯତ୍ପୁନଃ। ଵିପ୍ରାଣାମାତ୍ମନଶ୍ଚାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୁଦୀରଯେତ୍
ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ କାର୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ପରମପ୍ରିଯଂ। ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଚ ଵିପ୍ରେଷୁ ଭୋଜ୍ଯତୋଯାଦିକଂ ନୃପ
ଭାରତ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଲେ, ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ।
ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମନ୍ନାଦ୍ଯମାନଯେତ୍ସାଵଧାରଣଂ। ସମୁତ୍ସୃଜେଦ୍ଭୁକ୍ତଵତାମଗ୍ରତୋ ଵିକିରାନ୍ଭୁଵି
ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ଯେପ୍ଯଦଗ୍ଧାଃ କୁଲେ ମମ। ଭୂମୌ ଦତ୍ତେନ ତୃପ୍ଯଂତୁ ତୃପ୍ତା ଯାଂତୁ ପରାଂ ଗତିଂ
ମୋ ଗୋତିରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଦାହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଯେଷାଂ ନ ମାତା ନ ପିତା ନ ବଂଧୁର୍ନ ଚାପି ମିତ୍ରଂ ନ ତଥାନ୍ନମସ୍ତି। ତତ୍ତୄପ୍ତଯେନ୍ନଂ ଭୁଵି ଦତ୍ତମେତତ୍ପଯାତୁ ଯୋଗାଯ ଯତୋ ଯତସ୍ତେ
ଯେଉଁମାନେ ମା, ବାପା, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଅସଂସ୍କୃତପ୍ରମୀତାନାଂ ତ୍ଯାଗିନାଂ କୁଲଭାଗିନାଂ। ଉଛିଷ୍ଟଭାଗଧେଯାନାଂ ଦର୍ଭେଷୁ ଵିକିରାସନଂ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ବିନା ଚଳିଗଲେ, ତ୍ୟାଗୀ, ପରିବାରର ଅଂଶୀ ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭାଗ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ୍।
ତୃପ୍ତାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵୋଦକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସକୃଦ୍ଵିକିରଣେ ତଥା। ଵିପ୍ରଲିପ୍ତମହୀପୃଷ୍ଟେ ଗୋଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଵାରିଣା
ପିତୃମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବେ ବୋଲି, ଏକଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଗୋମୟ, ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପାଣି ଲାଗିଛି ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ଦେବାରେ କିଛି ଅପତ୍ତି ନାହିଁ।
ନିଧାଯ ଦର୍ଭାନ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରାନ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ସର୍ଵଵର୍ଣଵିଧାନେନ ପିଂଡାଂଶ୍ଚ ପିତୃଯଜ୍ଞଵତ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦର୍ଭା ଘାସର ଟିପ୍ସ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖି, ସମସ୍ତ ବିଧି ମାନି, ପିତୃଯଜ୍ଞ ପରି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଵନେଜନପୂର୍ଵଂ ତୁ ନାମଗୋତ୍ରଂ ତୁ ମାନଵଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଦତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନଂ
ହାତ ଧୁଅ ପୂର୍ବରୁ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କୁହି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ତାପରେ ଶେଷ ହାତ ଧୁଅ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵାପସଵ୍ଯଂ ସଵ୍ଯେନ ପାଣିନା ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ। ପିତୃଵନ୍ମାତୃକଂ କାର୍ଯଂ ଵିଧିଵଦ୍ଦର୍ଭପାଣିନା
ଯାହା ବାମପଟେ ରଖିବାକୁ ହେବ, ତାହା ଜାଣି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି, ମାତୃମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବିଧି ମାନି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନଂ ତଦ୍ଵତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପାର୍ଚନଂ ବୁଧଃ। ତଥା ଚାଂତେଷୁ ଚାଚମ୍ଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାପଃ ସକୃତ୍ସକୃତ୍
ଏହିପରି, ପ୍ରଜ୍ଵଳିତ ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷରେ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳ ଚୁଷି, ଏକଥର ଓ ପୁଣି ଏକଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତଥା ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାନ୍ପଶ୍ଚାଦକ୍ଷଯ୍ଯୋଦକମେଵ ଚ। ସତିଲଂ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ତାପରେ ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତିଳ ସହିତ ଅକ୍ଷୟ ଜଳ, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କୁହି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଵାସାଂସି ଭଵ୍ଯାନି ଶଯନାନି ଚ। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଦିଷ୍ଟଂ ଵିପ୍ରାଣାମାତ୍ମନଃ ପିତୁରେଵ ଚ
ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭଲ ଶଯ୍ୟା, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନିଜ ଓ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତଃ ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଵହେତ୍। ତତଃ ସ୍ଵଧାଵାଚନକଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵେଷୁ ଚୋଦକଂ
ଲୋଭ ଛାଡି, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ 'ସ୍ୱଧା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦତ୍ଵାଶୀଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋପି ଯଥା ବୁଧଃ। ଅଘୋରାଃ ପିତରଃ ସଂତୁ ସଂତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, 'ପିତୃମାନେ କ୍ରୂର ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଣି ତାହାର ଉତ୍ତର ଦେବେ।
ଗୋତ୍ରଂ ତଥା ଵର୍ଦ୍ଧତାଂ ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତୈଃ ପୁନଃ। ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନକଂ କୁର୍ଯାତ୍ପିଂଡାନୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
'ଗୋତ୍ର ବଢ଼ୁ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ 'ତଥା' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଠାଇ, ଶୁଭବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଉଚ୍ଛେଷଣଂ ତୁ ତତ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯାଵଦ୍ଵିପ୍ରଵିସର୍ଜନମ୍। ତତୋ ଗୃହବଲିଂ କୁର୍ଯାଦିତି ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଯେପରି ଅଛି, ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ। ତାପରେ ଘରର ବଳି କରିବା ନିୟମ।
ଉଚ୍ଛେଷଣଂ ଭୂମିଗତମଜିହ୍ମସ୍ଯାଶଠସ୍ଯ ଚ। ଦାସଵର୍ଗସ୍ଯ ତତ୍ପିଂଡଂ ଭାଗଧେଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଭୂମିରେ ଥିବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ନିଷ୍କପଟ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତତା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପିତୃଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵମେତଦାପ୍ଯାଯନଂ ସଦା। ଅଵ୍ରତାନାମପୁତ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାମପି ନରାଧିପ
ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ ଏହି ପୋଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାର ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି।
ତତଃ ସ୍ଥାନାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାଂବୁପାତ୍ରିକାଂ। ଵାଜେଵାଜେତି ଚ ଜପନ୍କୁଶାଗ୍ରେଣ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ତାପରେ, ସ୍ଥାନ ଆଗରେ ଦଢ଼ି, ଜଳପାତ୍ର ନେଇ, 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କୁଶ ଘାସର ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବହିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଦାନ୍ଯଷ୍ଟାଵନୁଵ୍ରଜେତ୍। ବଂଧୁଵର୍ଗେଣ ସହିତଃ ପୁତ୍ରଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ବାହାରେ ଏକପଟେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆଠ ପଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ।
ନିଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସ ମଂତ୍ରଵିତ୍। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ନୈତ୍ଯିକଂ ବଲିମେଵ ଚ
ପଛକୁ ଫେରି, ଶିର ନମାଇ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଵଳିତ କରି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିୟମ ଓ ଦୈନିକ ବଳି କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂତେ ସଭୃତ୍ଯସୁତବାଂଧଵଃ। ଭୁଂଜୀତାତିଥିସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୃନିଷେଵିତଂ
ତାପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଶେଷରେ, ଦାସ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ଅତିଥିମାନେ ସହିତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏତଚ୍ଚାନୁପନୀତୋପି କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ପର୍ଵସୁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ଭାର୍ଯାଵିରହିତୋପ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଵାସସ୍ଥୋପି ଭକ୍ତିମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଉପନୟନ ହୋଇନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିଲେ କିମ୍ବା ବିଦେଶରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ରହିଥାଏ, ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶୂଦ୍ରୋପ୍ଯମଂତ୍ରକଂ କୁର୍ଯାଦନେନ ଵିଧିନା ନୃପ। ତୃତୀଯମାଭ୍ଯୁଦଯିକଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଧୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅମାନ୍ତରକ କ୍ରିୟା କରିପାରେ। ତୃତୀୟଟି ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି ଅବସରରେ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ଉତ୍ସଵାନଂଦସଂସ୍କାରେ ଯଜ୍ଞୋଦ୍ଵାହାଦିମଂଗଲେ। ମାତରଃ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ତଦନଂତରଂ
ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଅବସର, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବାପାଙ୍କୁ।
ତତୋ ମାତାମହା ରାଜନ୍ଵିଶ୍ଵେଦଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋପଚାରେଣ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଫଲୋଦକୈଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ମାମାମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଦେଇ ପୂଜିତ ହେବେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନିର୍ଵପେତ୍ପିଂଣ୍ଡାନ୍ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପୁରାତନାନ୍। ସଂପନ୍ନମିତ୍ଯଭ୍ଯୁଦଯେ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ସମୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗଳକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।