ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଗଂଧାଦ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତୃଯଜ୍ଞଂ ସମାରଭେତ୍। ଦର୍ଭାସନାଦି କୃତ୍ଵାଦୌ ତ୍ରୀଣି ପାତ୍ରାଣି ଚାର୍ଚଯେତ୍
ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ହବନ କରି, ପିତୃଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଭା ଆସନ ତିଆରି କରି, ତିନିଟି ପାତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସପଵିତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵାଦୌ ଶନ୍ନୋଦେଵୀତ୍ଯପଃ କ୍ଷିପେତ୍। ତିଲୋସୀତି ତିଲାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର କରି, 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ପାଣି ଢାଳିବା, 'ତିଳୋସି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ତିଳ ରଖିବା, ପୁନି ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାତ୍ରଂ ଵନସ୍ପତିମଯଂ ତଥା ପର୍ଣମଯଂ ପୁନଃ। ରାଜତଂ ଵା ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତଥା ସାଗରସଂଭଵମ୍
ପାତ୍ର କାଠର, କିମ୍ବା ପତ୍ରର, କିମ୍ବା ରୂପାର, କିମ୍ବା ସାଗର ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେକୌଣସି ଜିନିଷର ହୋଇପାରେ।
ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ତାମ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ରଜତସ୍ଯ କଥା ଵାପି ଦର୍ଶନଂ ଦାନମେଵ ଚ
ସୁନା, ରୂପା କିମ୍ବା ତାମ୍ବାର ପାତ୍ରକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରୂପାର କଥା, ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ରାଜତୈର୍ଭାଜନୈରେଷାଂ ପିତୄଣାଂ ରଜତାନ୍ଵିତୈଃ। ଵାର୍ଯପି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଦତ୍ତମକ୍ଷଯାଯୋପକଲ୍ପତେ
ରୂପା କିମ୍ବା ରୂପା ଲାଗିଥିବା ପାତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପାଣି ଦିଆଯାଇଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଦ୍ଯାପି ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ପିତୄଣାଂ ରାଜତାନ୍ଵିତମ୍। ଶିଵନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵଂ ଯସ୍ମାଦୁତ୍ତମଂ ପିତୃଵଲ୍ଲଭମ୍
ଆଜି ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରୂପା ଲାଗିଛି, ତାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଶିବଙ୍କ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଏଵଂ ପାତ୍ରାଣି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଯଥାଲାଭଂ ଵିମତ୍ସରଃ। ଯା ଦିଵ୍ଯେତି ପିତୁର୍ନାମ ଗୋତ୍ରେ ଦର୍ଭାନ୍କରେ ନ୍ଯସେତ୍
ଏଭଳି, ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପାତ୍ର ବାଛି, 'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତୃଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ପିତୄନାଵାହଯିଷ୍ଯାମି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୈଃ ପୁନଃ। ଉଶଂତସ୍ତ୍ଵା ତଥାଯନ୍ତୁ ଋଗ୍ମ୍ଯାମାଵାହଯେତ୍ପିତୄନ୍
‘ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି’ ବୋଲି କହି, ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ପରେ ଋଗ୍ବେଦର ‘ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା ତଥାୟନ୍ତୁ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯା ଦିଵ୍ଯେତ୍ଯର୍ଘ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଂଧାଦିକଂ ତତଃ। ଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ତରଂ ଦର୍ଭପୂର୍ଵଂ ଦତ୍ଵା ସଂଶ୍ରଯମାଦିତଃ
'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଇବା; ଦର୍ଭା ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରଥମେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ପିତୃପାତ୍ରେ ନିଧାଯାଥ ନ୍ଯୁବ୍ଜମୁତ୍ତରତୋ ନ୍ଯସେତ୍। ପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନମସୀତି ନିଧାଯ ପରିଵେଷଯେତ୍
ପିତୃପାତ୍ରରେ ନିବେଦନ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା; ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରାପି ପୂର୍ଵତଃ କୁର୍ଯାଦଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଵିମତ୍ସରଃ। ଉଭାଭ୍ଯାମପି ହସ୍ତାଭ୍ଯାମାହୃତ୍ଯ ପରିଵେଷଯେତ୍୧୫୦ 1.9.
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ନକରି ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇହାତେ ଉଠାଇ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ଵେତି ତଂ ଦର୍ଭଂ ପାଣିଭକ୍ତଂ ଵିଶେଷତଃ। ଗୁଣାନ୍ଵିତୈଶ୍ଚ ଶାକାଦ୍ଯୈର୍ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ
‘ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ, ବିଶେଷ କରି ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସହିତ ଭଲ ଗୁଣିଆ ଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅନ୍ନଂ ଚ ସଦଧିକ୍ଷୀରଂ ଗୋଘୃତଂ ଶର୍କରାନ୍ଵିତଂ। ମାସଂ ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ସର୍ଵାନ୍ପିତୄନିତ୍ଯାହ ପଦ୍ମଜଃ
ଦହି, ଖୀର, ଗାଈଁ ଘିଅ ଓ ଚିନି ମିଶା ଭାତ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଏକମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ପଦ୍ମଜ କହିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ମତ୍ସ୍ଯମାଂସେନ ତ୍ରୀନ୍ମାସାନ୍ହାରିଣେନ ତୁ। ଔରଭ୍ରେଣାଥ ଚତୁରଃ ଶାକୁନେନାଥ ପଂଚ ଵୈ
ମାଛ ମାଂସ ଦେଲେ ଦୁଇମାସ, ହରିଣ ମାଂସ ଦେଲେ ତିନିମାସ, ଛାଗ ମାଂସ ଦେଲେ ଚାରିମାସ, ପକ୍ଷୀ ମାଂସ ଦେଲେ ପାଞ୍ଚମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଵାରାହସ୍ଯ ତୁ ମାଂସେନ ଷଣ୍ମାସଂ ତୃପ୍ତିରୁତ୍ତମା। ସପ୍ତଲୋହସ୍ଯ ମାଂସେନ ତଥାଷ୍ଟାଵାଜକେନ ତୁ
ବନଶୁକୁର ମାଂସ ଦେଲେ ଛଅମାସ, ସାତଟି ଖୁର ଥିବା ପଶୁ ମାଂସ ଦେଲେ ସାତମାସ, ଛାଗ ମାଂସ ଦେଲେ ଆଠମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ପୃଷତସ୍ଯ ତୁ ମାଂସେନ ତୃପ୍ତିର୍ମାସାନ୍ନଵୈଵ ତୁ। ଦଶମାସାଂଶ୍ଚ ତୃପ୍ଯଂତେ ଵରାହମହିଷାମିଷୈଃ
ପେଟିଆ ହରିଣ ମାଂସ ଦେଲେ ନଅମାସ, ଶୁକୁର ଓ ମହିଷ ମାଂସ ଦେଲେ ଦଶମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶଶକୂର୍ମଯୋସ୍ତୁ ମାଂସେନ ମାସାନେକାଦଶୈଵ ତୁ। ସଂଵତ୍ସରଂ ତୁ ଗଵ୍ଯେନ ପଯସା ପାଯସେନ ଵା
ଖରା ଓ କୁମ୍ଭୀର ମାଂସ ଦେଲେ ଏଗାରମାସ, ଗାଈଁ ଦୁଧ କିମ୍ବା ଖୀର ଦେଲେ ପୂରା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସୌକରେଣ ତୁ ତୃପ୍ଯଂତେ ମାସାନ୍ପଂଚଦଶୈଵ ତୁ। ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସସ୍ଯ ମାଂସେନ ତୃପ୍ତିର୍ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀ
ପୋକ ମାଂସ ଦେଲେ ପନ୍ଦରମାସ, ଗଣ୍ଡବେଳା ପଶୁ ମାଂସ ଦେଲେ ବାରଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
କାଲଶାକେନ ଚାନଂତ୍ଯଂ ଖଡ୍ଗମାଂସେନ ଚୈଵ ହି। ଯତ୍କିଂଚିନ୍ମଧୁନା ମିଶ୍ରଂ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ଦଧିପାଯସମ୍
କଳା ଶାକ କିମ୍ବା ଖଡ଼ଗ ମାଂସ ଦେଲେ ଅନନ୍ତ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ। ମଧ ମିଶା ଯେକୌଣସି ଦୁଧ, ଦହି କିମ୍ବା ଖୀର ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ।
ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମିତ୍ଯାହୁଃ ପିତରଃ ପୂର୍ଵଦେଵତାଃ। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ପିତ୍ର୍ଯଂ ପୁରାଣାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ
ପୂର୍ବଜ ଦେବତାମାନେ କହନ୍ତି, ଏଭଳି ଦାନ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ। ବେଦ ପାଠ, ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵର୍କରୁଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ତଵାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଇଂଦ୍ରେଶସୋମସୂକ୍ତାନି ପାଵମାନୀଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶ, ସୋମ ଓ ପାବମାନ ମନ୍ତ୍ର ଯେତିକି ସମ୍ଭବ, ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ବୃହଦ୍ରଥଂତରଂ ତତ୍ର ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମାଥ ରୌରଵଂ। ତଥୈଵ ଶାଂତିକାଧ୍ଯାଯଂ ମଧୁବ୍ରାହ୍ମଣମେଵ ଚ
ସେଠାରେ ବୃହତ୍, ରଥନ୍ତର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ, ରୌରବ, ଶାନ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରୀତିକାରି ଚ ଯତ୍ପୁନଃ। ଵିପ୍ରାଣାମାତ୍ମନଶ୍ଚାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୁଦୀରଯେତ୍
ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ କାର୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ପରମପ୍ରିଯଂ। ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଚ ଵିପ୍ରେଷୁ ଭୋଜ୍ଯତୋଯାଦିକଂ ନୃପ
ଭାରତ ପଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ପିତୃମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଲେ, ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ।
ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମନ୍ନାଦ୍ଯମାନଯେତ୍ସାଵଧାରଣଂ। ସମୁତ୍ସୃଜେଦ୍ଭୁକ୍ତଵତାମଗ୍ରତୋ ଵିକିରାନ୍ଭୁଵି
ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ଯେପ୍ଯଦଗ୍ଧାଃ କୁଲେ ମମ। ଭୂମୌ ଦତ୍ତେନ ତୃପ୍ଯଂତୁ ତୃପ୍ତା ଯାଂତୁ ପରାଂ ଗତିଂ
ମୋ ଗୋତିରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଦାହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଯେଷାଂ ନ ମାତା ନ ପିତା ନ ବଂଧୁର୍ନ ଚାପି ମିତ୍ରଂ ନ ତଥାନ୍ନମସ୍ତି। ତତ୍ତୄପ୍ତଯେନ୍ନଂ ଭୁଵି ଦତ୍ତମେତତ୍ପଯାତୁ ଯୋଗାଯ ଯତୋ ଯତସ୍ତେ
ଯେଉଁମାନେ ମା, ବାପା, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ଅସଂସ୍କୃତପ୍ରମୀତାନାଂ ତ୍ଯାଗିନାଂ କୁଲଭାଗିନାଂ। ଉଛିଷ୍ଟଭାଗଧେଯାନାଂ ଦର୍ଭେଷୁ ଵିକିରାସନଂ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ବିନା ଚଳିଗଲେ, ତ୍ୟାଗୀ, ପରିବାରର ଅଂଶୀ ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭାଗ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ୍।
ତୃପ୍ତାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵୋଦକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସକୃଦ୍ଵିକିରଣେ ତଥା। ଵିପ୍ରଲିପ୍ତମହୀପୃଷ୍ଟେ ଗୋଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଵାରିଣା
ପିତୃମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବେ ବୋଲି, ଏକଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଗୋମୟ, ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପାଣି ଲାଗିଛି ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ଦେବାରେ କିଛି ଅପତ୍ତି ନାହିଁ।
ନିଧାଯ ଦର୍ଭାନ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରାନ୍ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ସର୍ଵଵର୍ଣଵିଧାନେନ ପିଂଡାଂଶ୍ଚ ପିତୃଯଜ୍ଞଵତ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦର୍ଭା ଘାସର ଟିପ୍ସ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖି, ସମସ୍ତ ବିଧି ମାନି, ପିତୃଯଜ୍ଞ ପରି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍।