ଇଷ୍ଟୈଃ ସହ ତତଃ ଶାଂତୋ ଭୁଂଜୀତ ପିତୃସେଵିତମ୍। ପୁନର୍ଭୋଜନମଧ୍ଵାନଂ ଯାନମାଯାସମୈଥୁନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଆଉଥରେ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟକର କାମ କିମ୍ବା ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁଗ୍ଯୋ ଵା ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ କଲହଂ ଚୈଵ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟ, ସଂସ୍ପର୍ଶ, ପାଠ, ବିବାଦ ଓ ଦିନେ ଶୋଇବା।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯେହ ନିର୍ଵପେତ୍। କନ୍ଯା କୁଂଭ ଵୃଷସ୍ଥେର୍କେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଏହି ନିୟମରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଚିହ୍ନରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ସବୁବେଳେ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯତ୍ରଯତ୍ର ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସପିଂଡୀକରଣାତ୍ମକମ୍। ତତ୍ରାନେନ ଵିଧାନେନ ଦେଯମଗ୍ନିମତା ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବାକୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ଯଦୁଦୀରିତମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଅମାଵସ୍ଯାର୍କସଂକ୍ରମେ। ଅମାଵସ୍ଯାଷ୍ଟକା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଂଚଦଶୀଷୁ ଚ
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଅମାବାସ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅମାବାସ୍ୟାଷ୍ଟକା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ଏହା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆର୍ଦ୍ରା ମଘା ରୋହିଣୀଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯବ୍ରାହ୍ମଣସଂଗମେ। ଗଜଚ୍ଛାଯାଵ୍ଯତୀପାତେ ଵିଷ୍ଟିଵୈଧୃତିଵାସରେ
ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଧନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଗଜଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବଦଳା, ବୈଧୃତି ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ତୃତୀଯାଯାଂ ନଵମୀକାର୍ତିକସ୍ଯ ଚ। ପଂଚଦଶୀ ତୁ ମାଘସ୍ଯ ନଭସ୍ଯେ ଚ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ବୈଶାଖ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ନବମୀ, ମାଘ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଓ ନଭସ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯୁଗାଦଯଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତାଃ ପିତୄପକ୍ଷୋପକାରିକାଃ। ତଥା ମନ୍ଵଂତରାଦୌ ଚ ଦେଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଜାନତା
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପକୃତିକାରୀ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ। ଏଭଳି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵଯୁଙ୍ନଵମୀ ଚୈଵ ଦ୍ଵାଦଶୀ କାର୍ତିକେ ତଥା। ତୃତୀଯା ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ତଥା ଭାଦ୍ରପଦସ୍ଯ ଚ
ଅଶ୍ୱୟୁଜ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ତୃତୀୟା ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯା ପୌଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ତଥା। ଆଷାଢସ୍ଯାପି ଦଶମୀ ମାଘମାସସ୍ଯ ସପ୍ତମୀ
ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ ଓ ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଚାଷ୍ଟମୀ କୃଷ୍ଣା ତଥାଷାଢୀ ଚ ପୂର୍ଣିମା। କାର୍ତିକୀ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଚୈଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପଂଚଦଶୀ ସିତା
ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକୀ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ମନ୍ଵଂତରାଦଯସ୍ତ୍ଵେତା ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯକାରିକାଃ। ପାନୀଯମପ୍ଯତ୍ର ତିଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋ ମନୁଷ୍ଯଃ
ମନ୍ବନ୍ତର ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଦାନକାରୀଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତିଳ ମିଶାଇଥିବା ପାଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ ତେନ ସମାସ୍ସହସ୍ରଂ ରହସ୍ଯମେତତ୍ପିତରୋ ଵଦଂତି। ଵୈଶାଖ୍ଯାମୁପଵାସେଷୁ ତଥୋତ୍ସଵମହାଲଯେ
ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇଲେ, ପିତୃମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହା ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ। ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସର ଉପବାସ ଓ ମହାଳୟ ପର୍ବରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥାଯତନଗୋଷ୍ଠେଷୁ ଦ୍ଵୀପୋଦ୍ଯାନଗୃହେଷୁ ଚ। ଵିଵିକ୍ତେଷୂପଲିପ୍ତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ଵିଜାନତା
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଦେଉଳ, ଗୋଶାଳା, ଦ୍ୱୀପ, ବଗିଚା, ଘର ଏବଂ ସଫା ଏବଂ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣିବାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରାନ୍ପୂର୍ଵେପରେଚାହ୍ନି ଵିନୀତାତ୍ମାନି ମଂତ୍ରଯେତ୍। ଶୀଲଵୃତ୍ତଗୁଣୋପେତାନ୍ଵଯୋରୂପସମନ୍ଵିତାନ୍
ପୂର୍ବ ଦିନ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ, ନୀତିମାନ, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଏବଂ ଭଲ ରୂପର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵୌ ଦୈଵେ ପିତୃକୃତ୍ଯେ ତ୍ରୀନେକୈକମୁଭଯତ୍ର ଵା। ଭୋଜଯେତ୍ସୁସମୃଦ୍ଧୋପି ନ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଵିସ୍ତରମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଦୁହିଁ ପାଇଁ ଏକ ଏକଜଣ—ଏଭଳି ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ଅତିରିକ୍ତ ଆଡମ୍ବର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନ୍ଯଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାସନପୂର୍ଵକଂ। ପୂରଯେତ୍ପାତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ଦର୍ଭପଵିତ୍ରକେ
ନୂତନ ଫୁଲ ଓ ଯଥାଯଥ ଆସନ ଦେଇ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ପୂରଣ କରି, ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶନ୍ନୋଦେଵୀତ୍ଯପଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଵୋସୀତି ଯଵାନପି। ଗଂଧପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରତିନ୍ଯସେତ୍
'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ପାଣି ଢାଳିବା, କିମ୍ବା 'ଯବୋସି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଯବ ଢାଳିବା ଉଚିତ; ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରି ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ ଇତ୍ଯାଭ୍ଯାମାଵାହ୍ଯ ଵିକିରେଦ୍ଯଵାନ୍। ଯଵୋସି ଧାନ୍ଯରାଜସ୍ତ୍ଵଂ ଵାରୁଣୋ ମଧୁମିଶ୍ରିତଃ
'ବିଶ୍ୱଦେବାସ' ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, 'ତୁମେ ଧାନ୍ୟର ରାଜା, ଭାରୁଣ ଓ ମଧୁ ମିଶିତ ଯବ' ବୋଲି ଯବ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଗଂଧାଦ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପିତୃଯଜ୍ଞଂ ସମାରଭେତ୍। ଦର୍ଭାସନାଦି କୃତ୍ଵାଦୌ ତ୍ରୀଣି ପାତ୍ରାଣି ଚାର୍ଚଯେତ୍
ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ହବନ କରି, ପିତୃଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଭା ଆସନ ତିଆରି କରି, ତିନିଟି ପାତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସପଵିତ୍ରାଣି କୃତ୍ଵାଦୌ ଶନ୍ନୋଦେଵୀତ୍ଯପଃ କ୍ଷିପେତ୍। ତିଲୋସୀତି ତିଲାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର କରି, 'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ପାଣି ଢାଳିବା, 'ତିଳୋସି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ତିଳ ରଖିବା, ପୁନି ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାତ୍ରଂ ଵନସ୍ପତିମଯଂ ତଥା ପର୍ଣମଯଂ ପୁନଃ। ରାଜତଂ ଵା ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତଥା ସାଗରସଂଭଵମ୍
ପାତ୍ର କାଠର, କିମ୍ବା ପତ୍ରର, କିମ୍ବା ରୂପାର, କିମ୍ବା ସାଗର ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେକୌଣସି ଜିନିଷର ହୋଇପାରେ।
ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ତାମ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ରଜତସ୍ଯ କଥା ଵାପି ଦର୍ଶନଂ ଦାନମେଵ ଚ
ସୁନା, ରୂପା କିମ୍ବା ତାମ୍ବାର ପାତ୍ରକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରୂପାର କଥା, ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ରାଜତୈର୍ଭାଜନୈରେଷାଂ ପିତୄଣାଂ ରଜତାନ୍ଵିତୈଃ। ଵାର୍ଯପି ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଦତ୍ତମକ୍ଷଯାଯୋପକଲ୍ପତେ
ରୂପା କିମ୍ବା ରୂପା ଲାଗିଥିବା ପାତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପାଣି ଦିଆଯାଇଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଦ୍ଯାପି ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ପିତୄଣାଂ ରାଜତାନ୍ଵିତମ୍। ଶିଵନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵଂ ଯସ୍ମାଦୁତ୍ତମଂ ପିତୃଵଲ୍ଲଭମ୍
ଆଜି ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରୂପା ଲାଗିଛି, ତାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଶିବଙ୍କ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଏଵଂ ପାତ୍ରାଣି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଯଥାଲାଭଂ ଵିମତ୍ସରଃ। ଯା ଦିଵ୍ଯେତି ପିତୁର୍ନାମ ଗୋତ୍ରେ ଦର୍ଭାନ୍କରେ ନ୍ଯସେତ୍
ଏଭଳି, ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପାତ୍ର ବାଛି, 'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତୃଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ପିତୄନାଵାହଯିଷ୍ଯାମି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୈଃ ପୁନଃ। ଉଶଂତସ୍ତ୍ଵା ତଥାଯନ୍ତୁ ଋଗ୍ମ୍ଯାମାଵାହଯେତ୍ପିତୄନ୍
‘ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି’ ବୋଲି କହି, ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ପରେ ଋଗ୍ବେଦର ‘ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା ତଥାୟନ୍ତୁ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯା ଦିଵ୍ଯେତ୍ଯର୍ଘ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଂଧାଦିକଂ ତତଃ। ଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ତରଂ ଦର୍ଭପୂର୍ଵଂ ଦତ୍ଵା ସଂଶ୍ରଯମାଦିତଃ
'ଯା ଦିବ୍ୟେତି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଇବା; ଦର୍ଭା ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରଥମେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ପିତୃପାତ୍ରେ ନିଧାଯାଥ ନ୍ଯୁବ୍ଜମୁତ୍ତରତୋ ନ୍ଯସେତ୍। ପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଥାନମସୀତି ନିଧାଯ ପରିଵେଷଯେତ୍
ପିତୃପାତ୍ରରେ ନିବେଦନ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା; ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରିବା ଉଚିତ।