ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ରୋଧପରତାଂ ସ୍ମରନ୍ନାରାଯଣଂ ହରିମ୍। ତୃପ୍ତାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିକିରଂ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକଂ
କ୍ରୋଧୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି, ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ପୁନଃ ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ବିକିରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧୃତ୍ଯ ସୋଦକଂ ତ୍ଵନ୍ନଂ ସତିଲଂ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦ୍ଭୁଵି। ଆଚାଂତେଷୁ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଜ୍ଜଲଂ ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୋଦକମ୍
ପାଣି ଓ ତିଳ ସହିତ ଭୋଜନ ଧରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରିଲେ, ପୁନଃ ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଧାଵାଚନକଂ ସର୍ଵଂ ପିଂଡୋପରି ସମାଚରେତ୍। ଦେଵାଦ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରାଦ୍ଧନାଶୋନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳଦାୟି ହେବ, ନହେଲେ ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରଣତସ୍ତେଷାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଦକ୍ଷିଣାଂଦିଶମାକାଂକ୍ଷନ୍ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାନଵଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବିଦାୟ କରି, ସେମାନେକୁ ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମାନବ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାତାରୋ ନୋଭିଵର୍ଦ୍ଧଂତାଂ ଵେଦାଃ ସନ୍ତତିରେଵ ଚ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ନୋ ମା ଵ୍ଯଗମଦ୍ବହୁଦେଯଂ ଚ ନୋସ୍ତ୍ଵିତି
ଆମ ପ୍ରଦାନକାରୀମାନେ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ବେଦ ଓ ଆମ ବଂଶ ଚିରକାଳ ଚାଲୁଥାଉ। ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ କମିନଯାଉ, ଏବଂ ଆମେ ସବୁବେଳେ ବହୁତ ଦେବାକୁ ପାଉ।
ଅନ୍ନଂ ଚ ନୋ ବହୁଭଵେଦତିଥୀଂଶ୍ଚ ଲଭେମହି। ଯାଚିତାରଶ୍ଚ ନଃ ସଂତୁ ମା ଚ ଯାଚିଷ୍ମ କଂଚନ
ଆମ ପାଖରେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ରହୁ, ଆମେ ଅତିଥିମାନେ ପାଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମଠାରୁ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ରହନ୍ତୁ, ଆମେ କେବେ କାହାଠାରୁ ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ନାହିଁ।
ଏତଦଗ୍ନିମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଵାହାର୍ଯଂ ତୁ ପାର୍ଵଣଂ। ଯଥେଂଦୁସଂକ୍ଷଯେ ତଦ୍ଵଦନ୍ଯତ୍ରାପି ନିଗଦ୍ଯତେ
ଏହି ନିୟମଟି ଅଗ୍ନିମତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଯେମିତି କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
ପିଂଡାଂସ୍ତୁ ଗୋଜଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଗ୍ନୌ ଜଲେପି ଵା। ଵପ୍ରାଂତେ ଵାଥ ଵିକିରେଦାପୋଭିରଥ ଵାପଯେତ୍
ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପାଣିରେ ଦେବା ଉଚିତ। କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମାନ୍ତରେ ଛିଟିଏବା କିମ୍ବା ପାଣି ସହିତ ବିଲିନ କରିବା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ପତ୍ନୀଂ ତୁ ମଧ୍ଯମଂ ପିଂଡଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାମ୍। ଆଧତ୍ତ ପିତରୋ ଗର୍ଭଂ ପୁତ୍ରସଂତାନଵର୍ଦ୍ଧନଂ
ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡଟି ନମ୍ରତା ସହିତ ଜନନୀଙ୍କୁ ଖେବାକୁ ଦିଅ। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧିର ବୀଜ ରଖନ୍ତି।
ତାଵନ୍ନିର୍ଵାପଣଂ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯାଵଦ୍ଵିପ୍ରା ଵିସର୍ଜିତାଃ। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତଃ ପିତୃକର୍ମଣଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଥାଏ। ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ବୈଶ୍ଵଦେବ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟୈଃ ସହ ତତଃ ଶାଂତୋ ଭୁଂଜୀତ ପିତୃସେଵିତମ୍। ପୁନର୍ଭୋଜନମଧ୍ଵାନଂ ଯାନମାଯାସମୈଥୁନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଆଉଥରେ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟକର କାମ କିମ୍ବା ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁଗ୍ଯୋ ଵା ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ କଲହଂ ଚୈଵ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟ, ସଂସ୍ପର୍ଶ, ପାଠ, ବିବାଦ ଓ ଦିନେ ଶୋଇବା।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯେହ ନିର୍ଵପେତ୍। କନ୍ଯା କୁଂଭ ଵୃଷସ୍ଥେର୍କେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଏହି ନିୟମରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଚିହ୍ନରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ସବୁବେଳେ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯତ୍ରଯତ୍ର ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସପିଂଡୀକରଣାତ୍ମକମ୍। ତତ୍ରାନେନ ଵିଧାନେନ ଦେଯମଗ୍ନିମତା ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବାକୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ଯଦୁଦୀରିତମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଅମାଵସ୍ଯାର୍କସଂକ୍ରମେ। ଅମାଵସ୍ଯାଷ୍ଟକା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଂଚଦଶୀଷୁ ଚ
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଅମାବାସ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅମାବାସ୍ୟାଷ୍ଟକା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ଏହା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆର୍ଦ୍ରା ମଘା ରୋହିଣୀଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯବ୍ରାହ୍ମଣସଂଗମେ। ଗଜଚ୍ଛାଯାଵ୍ଯତୀପାତେ ଵିଷ୍ଟିଵୈଧୃତିଵାସରେ
ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଧନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଗଜଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବଦଳା, ବୈଧୃତି ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ତୃତୀଯାଯାଂ ନଵମୀକାର୍ତିକସ୍ଯ ଚ। ପଂଚଦଶୀ ତୁ ମାଘସ୍ଯ ନଭସ୍ଯେ ଚ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ବୈଶାଖ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ନବମୀ, ମାଘ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଓ ନଭସ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯୁଗାଦଯଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତାଃ ପିତୄପକ୍ଷୋପକାରିକାଃ। ତଥା ମନ୍ଵଂତରାଦୌ ଚ ଦେଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଜାନତା
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପକୃତିକାରୀ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ। ଏଭଳି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵଯୁଙ୍ନଵମୀ ଚୈଵ ଦ୍ଵାଦଶୀ କାର୍ତିକେ ତଥା। ତୃତୀଯା ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ତଥା ଭାଦ୍ରପଦସ୍ଯ ଚ
ଅଶ୍ୱୟୁଜ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ତୃତୀୟା ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ତ୍ଵମାଵାସ୍ଯା ପୌଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ତଥା। ଆଷାଢସ୍ଯାପି ଦଶମୀ ମାଘମାସସ୍ଯ ସପ୍ତମୀ
ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ ଓ ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଚାଷ୍ଟମୀ କୃଷ୍ଣା ତଥାଷାଢୀ ଚ ପୂର୍ଣିମା। କାର୍ତିକୀ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଚୈଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପଂଚଦଶୀ ସିତା
ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକୀ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ମନ୍ଵଂତରାଦଯସ୍ତ୍ଵେତା ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯକାରିକାଃ। ପାନୀଯମପ୍ଯତ୍ର ତିଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋ ମନୁଷ୍ଯଃ
ମନ୍ବନ୍ତର ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହା ଦାନକାରୀଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତିଳ ମିଶାଇଥିବା ପାଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ ତେନ ସମାସ୍ସହସ୍ରଂ ରହସ୍ଯମେତତ୍ପିତରୋ ଵଦଂତି। ଵୈଶାଖ୍ଯାମୁପଵାସେଷୁ ତଥୋତ୍ସଵମହାଲଯେ
ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇଲେ, ପିତୃମାନେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହା ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ। ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସର ଉପବାସ ଓ ମହାଳୟ ପର୍ବରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥାଯତନଗୋଷ୍ଠେଷୁ ଦ୍ଵୀପୋଦ୍ଯାନଗୃହେଷୁ ଚ। ଵିଵିକ୍ତେଷୂପଲିପ୍ତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦେଯଂ ଵିଜାନତା
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଦେଉଳ, ଗୋଶାଳା, ଦ୍ୱୀପ, ବଗିଚା, ଘର ଏବଂ ସଫା ଏବଂ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣିବାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରାନ୍ପୂର୍ଵେପରେଚାହ୍ନି ଵିନୀତାତ୍ମାନି ମଂତ୍ରଯେତ୍। ଶୀଲଵୃତ୍ତଗୁଣୋପେତାନ୍ଵଯୋରୂପସମନ୍ଵିତାନ୍
ପୂର୍ବ ଦିନ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ, ନୀତିମାନ, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଏବଂ ଭଲ ରୂପର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵୌ ଦୈଵେ ପିତୃକୃତ୍ଯେ ତ୍ରୀନେକୈକମୁଭଯତ୍ର ଵା। ଭୋଜଯେତ୍ସୁସମୃଦ୍ଧୋପି ନ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଵିସ୍ତରମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଦୁହିଁ ପାଇଁ ଏକ ଏକଜଣ—ଏଭଳି ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ଅତିରିକ୍ତ ଆଡମ୍ବର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନ୍ଯଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାସନପୂର୍ଵକଂ। ପୂରଯେତ୍ପାତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ଦର୍ଭପଵିତ୍ରକେ
ନୂତନ ଫୁଲ ଓ ଯଥାଯଥ ଆସନ ଦେଇ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ପୂରଣ କରି, ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶନ୍ନୋଦେଵୀତ୍ଯପଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଵୋସୀତି ଯଵାନପି। ଗଂଧପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରତିନ୍ଯସେତ୍
'ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ପାଣି ଢାଳିବା, କିମ୍ବା 'ଯବୋସି' ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଯବ ଢାଳିବା ଉଚିତ; ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରି ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ ଇତ୍ଯାଭ୍ଯାମାଵାହ୍ଯ ଵିକିରେଦ୍ଯଵାନ୍। ଯଵୋସି ଧାନ୍ଯରାଜସ୍ତ୍ଵଂ ଵାରୁଣୋ ମଧୁମିଶ୍ରିତଃ
'ବିଶ୍ୱଦେବାସ' ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, 'ତୁମେ ଧାନ୍ୟର ରାଜା, ଭାରୁଣ ଓ ମଧୁ ମିଶିତ ଯବ' ବୋଲି ଯବ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।