ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନୌ ପ୍ରଣୀତେନ ସ ଏଵାଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଯଜ୍ଞୋପଵୀତାନ୍ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ତତଃ ପର୍ଯୁକ୍ଷଣାଦିକମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପବିତ୍ର ତାନ୍ତି ପିନ୍ଧି, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ଚିଟାଇବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା କାର୍ଯମେତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜାନତା। ଲବ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶେଷେଣ ପିଂଡାନ୍କୁର୍ଵୀତ ଚୋଦକଂ୧୦୦ 1.9.
ପ୍ରାଚୀନାବୀତି ଭାବରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷ ଦାନ ମିଳିଲେ, ପିଣ୍ଡ ଓ ପାଣି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦୁଦକପାତ୍ରୈସ୍ତୁ ସଲିଲଂ ସଵ୍ଯପାଣିନା। ଦଦ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦମଯୁକ୍ତୋ ଵିମତ୍ସରଃ
ପାଣି ଭରା ପାତ୍ରରେ, ବାମ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୟା ଓ ନିୟମ ରେ କରିବା ଉଚିତ; ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା ଭାବରେ।
ଵିଧାଯ ରେଖାଂ ଯତ୍ନେନ ନିର୍ଵପେଦଵନେଜନଂ। ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖଃ କୁର୍ଯାତ୍ତତୋ ଦର୍ଭାନ୍ନିଧାଯ ଵୈ
ସାବଧାନ ଭାବରେ ରେଖା ଆକି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ରଖିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦର୍ଭା ଘାସ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନିଧାଯ ପିଂଡମେକୈକଂ ସର୍ଵଂ ଦର୍ଭୋପରିକ୍ରମାତ୍। ନିର୍ଵପେଦଥ ଦର୍ଭେଷୁ ନାମଗୋତ୍ରାନୁକୀର୍ତନୈଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡକୁ ଦର୍ଭା ଉପରେ ରଖି, ସେମାନେକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦର୍ଭା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ରଖିବା ସମୟରେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତେଷୁ ଦର୍ଭେଷୁ ତଂ ହସ୍ତଂ ଵିମୃଜ୍ଯାଲ୍ଲେପଭାଗିନାଂ। ତଥୈଵ ଚ ଜପଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍
ସେହି ଦର୍ଭା ଉପରେ ହାତ ଚାଲି ଦେବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ; ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ପୁନଃ ପରିଶୁଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲଯୁକ୍ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗଂଧଧୂପାର୍ଚନାଦିଭିଃ। ଏଵମାଵାହ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦମଂତ୍ରୈର୍ଯଥୋଦିତୈଃ
ପାଣି ଦେଇ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଆର୍ଚନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରି, ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଗ୍ନରେକଏଵାଦ୍ଭିର୍ନିର୍ଵପେଦ୍ଦର୍ଵିକାଂ ତଥା। ତତଃ କୃତ୍ଵା ନରୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ କୁଶାନ୍ବୁଧଃ
ଏକ ଅଗ୍ନି ଓ ଏକ ପାଣି ପାତ୍ର ଦେଇ, ପିଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ; ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କୁଶ ଘାସ ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପିଂଡାଦିକଂ କୁର୍ଯାଦାଵାହନଵିସର୍ଜନମ୍। ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପିଂଡେଭ୍ଯୋ ମାତ୍ରାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରମେଣ ତୁ
ପରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପିଣ୍ଡରୁ ଅଂଶଗୁଡିକୁ କ୍ରମରେ ନେଇବା ଉଚିତ।
ତାନେଵ ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରଥମମାଶଯିତ୍ଵା ଚ ମାନଵଃ। ଵର୍ଣଯନ୍ଭୋଜଯେଦନ୍ନମିଷ୍ଟଂ ପୂର୍ତଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବସାଇ ତାଙ୍କୁ ବଢିଆ କଥା କହି, ତାପରେ ସେମାନେକୁ ଭଲ ଓ ନିଷ୍ଠା ଭୋଜନ ସେବନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ରୋଧପରତାଂ ସ୍ମରନ୍ନାରାଯଣଂ ହରିମ୍। ତୃପ୍ତାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିକିରଂ ସାର୍ଵଵର୍ଣିକଂ
କ୍ରୋଧୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି, ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ପୁନଃ ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ବିକିରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧୃତ୍ଯ ସୋଦକଂ ତ୍ଵନ୍ନଂ ସତିଲଂ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦ୍ଭୁଵି। ଆଚାଂତେଷୁ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଜ୍ଜଲଂ ପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୋଦକମ୍
ପାଣି ଓ ତିଳ ସହିତ ଭୋଜନ ଧରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରିଲେ, ପୁନଃ ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଧାଵାଚନକଂ ସର୍ଵଂ ପିଂଡୋପରି ସମାଚରେତ୍। ଦେଵାଦ୍ଯଂତଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରାଦ୍ଧନାଶୋନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଫଳଦାୟି ହେବ, ନହେଲେ ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରଣତସ୍ତେଷାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଦକ୍ଷିଣାଂଦିଶମାକାଂକ୍ଷନ୍ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମାନଵଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବିଦାୟ କରି, ସେମାନେକୁ ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ମାନବ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାତାରୋ ନୋଭିଵର୍ଦ୍ଧଂତାଂ ଵେଦାଃ ସନ୍ତତିରେଵ ଚ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ନୋ ମା ଵ୍ଯଗମଦ୍ବହୁଦେଯଂ ଚ ନୋସ୍ତ୍ଵିତି
ଆମ ପ୍ରଦାନକାରୀମାନେ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ବେଦ ଓ ଆମ ବଂଶ ଚିରକାଳ ଚାଲୁଥାଉ। ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ କମିନଯାଉ, ଏବଂ ଆମେ ସବୁବେଳେ ବହୁତ ଦେବାକୁ ପାଉ।
ଅନ୍ନଂ ଚ ନୋ ବହୁଭଵେଦତିଥୀଂଶ୍ଚ ଲଭେମହି। ଯାଚିତାରଶ୍ଚ ନଃ ସଂତୁ ମା ଚ ଯାଚିଷ୍ମ କଂଚନ
ଆମ ପାଖରେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ରହୁ, ଆମେ ଅତିଥିମାନେ ପାଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମଠାରୁ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ରହନ୍ତୁ, ଆମେ କେବେ କାହାଠାରୁ ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ନାହିଁ।
ଏତଦଗ୍ନିମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଵାହାର୍ଯଂ ତୁ ପାର୍ଵଣଂ। ଯଥେଂଦୁସଂକ୍ଷଯେ ତଦ୍ଵଦନ୍ଯତ୍ରାପି ନିଗଦ୍ଯତେ
ଏହି ନିୟମଟି ଅଗ୍ନିମତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଯେମିତି କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ।
ପିଂଡାଂସ୍ତୁ ଗୋଜଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଗ୍ନୌ ଜଲେପି ଵା। ଵପ୍ରାଂତେ ଵାଥ ଵିକିରେଦାପୋଭିରଥ ଵାପଯେତ୍
ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପାଣିରେ ଦେବା ଉଚିତ। କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମାନ୍ତରେ ଛିଟିଏବା କିମ୍ବା ପାଣି ସହିତ ବିଲିନ କରିବା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ପତ୍ନୀଂ ତୁ ମଧ୍ଯମଂ ପିଂଡଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାମ୍। ଆଧତ୍ତ ପିତରୋ ଗର୍ଭଂ ପୁତ୍ରସଂତାନଵର୍ଦ୍ଧନଂ
ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡଟି ନମ୍ରତା ସହିତ ଜନନୀଙ୍କୁ ଖେବାକୁ ଦିଅ। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧିର ବୀଜ ରଖନ୍ତି।
ତାଵନ୍ନିର୍ଵାପଣଂ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯାଵଦ୍ଵିପ୍ରା ଵିସର୍ଜିତାଃ। ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତଃ ପିତୃକର୍ମଣଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଥାଏ। ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ବୈଶ୍ଵଦେବ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟୈଃ ସହ ତତଃ ଶାଂତୋ ଭୁଂଜୀତ ପିତୃସେଵିତମ୍। ପୁନର୍ଭୋଜନମଧ୍ଵାନଂ ଯାନମାଯାସମୈଥୁନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଆଉଥରେ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟକର କାମ କିମ୍ବା ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁଗ୍ଯୋ ଵା ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ କଲହଂ ଚୈଵ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଷ୍ଟ, ସଂସ୍ପର୍ଶ, ପାଠ, ବିବାଦ ଓ ଦିନେ ଶୋଇବା।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯେହ ନିର୍ଵପେତ୍। କନ୍ଯା କୁଂଭ ଵୃଷସ୍ଥେର୍କେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଏହି ନିୟମରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଚିହ୍ନରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ସବୁବେଳେ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯତ୍ରଯତ୍ର ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସପିଂଡୀକରଣାତ୍ମକମ୍। ତତ୍ରାନେନ ଵିଧାନେନ ଦେଯମଗ୍ନିମତା ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବାକୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ଯଦୁଦୀରିତମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଅମାଵସ୍ଯାର୍କସଂକ୍ରମେ। ଅମାଵସ୍ଯାଷ୍ଟକା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଂଚଦଶୀଷୁ ଚ
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଅମାବାସ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅମାବାସ୍ୟାଷ୍ଟକା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ଏହା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆର୍ଦ୍ରା ମଘା ରୋହିଣୀଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯବ୍ରାହ୍ମଣସଂଗମେ। ଗଜଚ୍ଛାଯାଵ୍ଯତୀପାତେ ଵିଷ୍ଟିଵୈଧୃତିଵାସରେ
ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଧନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଗଜଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବଦଳା, ବୈଧୃତି ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ତୃତୀଯାଯାଂ ନଵମୀକାର୍ତିକସ୍ଯ ଚ। ପଂଚଦଶୀ ତୁ ମାଘସ୍ଯ ନଭସ୍ଯେ ଚ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ବୈଶାଖ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ନବମୀ, ମାଘ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଓ ନଭସ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯୁଗାଦଯଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯେତାଃ ପିତୄପକ୍ଷୋପକାରିକାଃ। ତଥା ମନ୍ଵଂତରାଦୌ ଚ ଦେଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଜାନତା
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପକୃତିକାରୀ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ। ଏଭଳି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵଯୁଙ୍ନଵମୀ ଚୈଵ ଦ୍ଵାଦଶୀ କାର୍ତିକେ ତଥା। ତୃତୀଯା ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ତଥା ଭାଦ୍ରପଦସ୍ଯ ଚ
ଅଶ୍ୱୟୁଜ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ତୃତୀୟା ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।