ଉଵାଚ ଦେଵୋ ଭଵିତା ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରୋ ଯଦା ଶୁକଃ। ଭଵିତ୍ରୀ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତ୍ଵଂ ଯୋଗାଚାର୍ଯସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତା
ଦେବତା କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ପୁଅ ଶୁକ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତୁମେ, ହେ ସୁବ୍ରତା, ସେ ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବୁ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତେ କନ୍ଯା କୃତ୍ତୀନାମାଥ ଯୋଗିନୀ। ପାଂଚାଲପତଯେ ଦେଯା ସାତ୍ଵତାଯ ତୁ ସା ତଦା
ଏବଂ ତୁମର ଏକ ଝିଅ ହେବ, ଯାହାର ନାମ କୃତ୍ତୀ, ଯୋଗିନୀ; ସେ ସମୟରେ ସେଉଁଠି ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା, ସାତ୍ୱତଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯିବ।
ଜନନୀ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗସିଦ୍ଧାଂତଗା ସ୍ମୃତା। କୃଷ୍ଣ ଗୌରଶ୍ଚ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଚ ତେ ସୁତାଃ
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ମାଆ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର ସମ୍ମାନ ପାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। କୃଷ୍ଣ, ଗୌର ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେବେ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଵିମାନେଷ୍ଵପି ପାଵନାଃ। କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦା ଵିପ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ କ୍ରିଯାନ୍ଵିତାଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ଦେବମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି; ତେବେ ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!
ଗୌର୍ନାମ କନ୍ଯା ଯେଷାଂ ତୁ ମାନସୀ ଦିଵି ରାଜତେ। ସୁକନ୍ଯା ଦଯିତା ପତ୍ନୀ ସାଧ୍ଯାନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌର ନାମର ଜିଅ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଆଲୋକିତ। ସୁକନ୍ୟା, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଜଣେ ଜଣାପଡ଼ିଥିବା ଘରଣୀ, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
ମରୀଚିଗର୍ଭନାମାନୋ ଲୋକେ ମାର୍ତଂଡମଂଡଲେ। ପିତରୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ହଵିଷ୍ମଂତୋଂଗିରଃ ସୁତାଃ
ମରୀଚିଗର୍ଭ ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପିତୃମାନେ, ହବିଷ ଭୋଗ କରି ରହନ୍ତି।
ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧପ୍ରଦା ଯାଂତି ଯତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯସତ୍ତମାଃ। ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ପିତରସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଭୋଗଫଲପ୍ରଦାଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ରାଜାମାନଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଯଶୋଦା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ପତ୍ନୀ ଯାଂଶୁମତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସ୍ନୁଷା ପଂଚଜନସ୍ଯ ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯଶୋଦା ନାମର ଜଣେ ପୁଅ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଅଂଶୁମତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରଣୀ ଓ ପଞ୍ଚଜନଙ୍କର ସ୍ନୁଷା।
ଜନନ୍ଯଥ ଦିଲୀପସ୍ଯ ଭଗୀରଥପିତାମହୀ। ଲୋକାଃ କାମଦୁଘା ନାମ କାମଭୋଗଫଲପ୍ରଦାଃ
ସେ ଦିଲୀପଙ୍କର ମାଆ ଓ ଭାଗୀରଥଙ୍କର ଦାଦୀ। କାମଦୁଘା ନାମରେ ଯେଉଁ ଲୋକ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସୁସ୍ଵଧା ନାମ ପିତରୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ସୁତାଃ। ଆଜ୍ଯପା ନାମ ଲୋକେଷୁ କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁସ୍ୱଧା ନାମର ପିତୃମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାର ପୁଅ। ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଜ୍ୟପା ନାମରେ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ।
ପୁଲହାଗ୍ରଜଦାଯାଦା ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତାନ୍ଭାଵଯଂତି ହ। ଯତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃତଃ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯଂତି ଯୁଗପଦ୍ଗତାଃ
ପୁଲହଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବୈଶ୍ୟ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଚାଲିଯାଇଥିବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ମାତୃଭ୍ରାତୃପିତୃସ୍ଵସୄଃ ସଖିସଂବଂଧିବାଂଧଵାନ୍। ଅପିଜନ୍ମାଯୁତୈର୍ଦୃଷ୍ଟାନନୁଭୂତାନ୍ସହସ୍ରଶଃ୫୦ 1.9.
ମାଆ, ଭାଇ, ବାପା, ଭଉଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ନିଜ ଲୋକ—ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକ ଜନ୍ମରେ ହଜାର ଥର ଦେଖିଥିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିଥିବା।
ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଵିରଜା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ସା ପତ୍ନୀ ନହୁଷସ୍ଯାସୀଦ୍ଯଯାତେର୍ଜନନୀ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭିରଜା ନାମର ଜଣେ ଝିଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ନହୁଷଙ୍କର ଘରଣୀ ଓ ଯୟାତିଙ୍କର ମାଆ ଥିଲେ।
ଏଷାଷ୍ଟକାଭଵତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତା ସତୀ। ତ୍ରଯ ଏତେ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ପରେ ସେ ଅଷ୍ଟକା ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ତିନିଟି ଗୋଷ୍ଠୀ କଥା କହାଗଲା, ଏବେ ଚତୁର୍ଥ କଥା କହିବି।
ଲୋକାଃ ସୁମନସୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋପରିସ୍ଥିତାଃ। ସୋମପା ନାମ ପିତରୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଶାଶ୍ଵତଂ
ସୁମନସ ନାମର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକର ଉପରେ ଅଛି। ସେଠାରେ ସୋମପା ନାମର ଚିରକାଳୀନ ପିତୃମାନେ ବସନ୍ତି।
ଧର୍ମମୂର୍ତିଧରାଃ ସର୍ଵେ ପରତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରଲଯାଂତେ ତୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋଗିନଃ
ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ପ୍ରଳୟ ଶେଷରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଯୋଗୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାପଦ ପାଉଛନ୍ତି।
କୃତ୍ଵା ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିକଂ ସର୍ଵେ ମାନସେ ସାଂପ୍ରତଂ ସ୍ଥିତାଃ। ନର୍ମଦା ନାମ ତେଷାଂ ତୁ କନ୍ଯା ତୋଯଵହା ସରିତ୍
ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସମସ୍ତେ ଏବେ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନର୍ମଦା ନାମର ଝିଅ ଜଳ ବହାଉଥିବା ନଦୀ।
ଭୂତାନି ପୁନତୀ ଯା ତୁ ପଶ୍ଚିମୋଦଧିଗାମିନୀ। ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵତ୍ର ମନୁଜାଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ଚ ନିର୍ମିତମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହନ୍ତି। ସେମାନଠାରୁ ସମସ୍ତଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି କୁର୍ଵଂତି ଧର୍ମଭାଵେନ ସର୍ଵଦା। ସର୍ଵଦା ତେଭ୍ଯ ଏଵାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯୋଗସଂତତିଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି ଲୋକମାନେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ସଦା ସେମାନଠାରୁ ଏହି ଯୋଗ ପରମ୍ପରା ଦୟାରେ ଚାଲିଥାଏ।
ପିତୄଣାମାଦିସର୍ଗେ ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ଵିନିର୍ମିତମ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ରାଜତଂ ପାତ୍ରମଥଵା ରାଜତାନ୍ଵିତମ୍
ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପାର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ରୂପା ଲଗାଇଥିବା ପାତ୍ର ଉଚିତ।
ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଧାଂ ପୁରୋଧାଯ ପିତୄନ୍ପ୍ରୀଣାତି ସର୍ଵଦା। ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସୋମପାଭ୍ଯାଂ ତୁ କାର୍ଯମାପ୍ଯାଯନଂ ବୁଧୈଃ
ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦାନ କଲେ ସଦା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ସୋମପାଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯଭାଵେ ତୁ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପାଣୌ ଵାଥ ଜଲେପି ଵା। ଅଜାକର୍ଣେଶ୍ଵକର୍ଣେ ଵା ଗୋଷ୍ଠେ ଵାଥ ଶିଵାଂତିକେ
ଯଦି ଅଗ୍ନି ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ହାତରେ, ଜଳରେ, ଛାଗାର କାନ ତଳେ, ଗାଈର କାନ ତଳେ, ଗୋଶାଳାରେ କିମ୍ବା ଶିବ ଗଛ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବେ।
ପିତୄଣାମମଲଂ ସ୍ଥାନଂ ଦକ୍ଷିଣାଦିକ୍ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ପ୍ରାଚୀନାଵୀତମୁଦକଂ ତିଲସଂତ୍ଯାଗମେଵ ଚ
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଫା ସ୍ଥାନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ତିଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଖଡ୍ଗିଗନାମାମିଷଂ ଚୈଵମନ୍ନଂ ଶ୍ଯାମାକଶାଲଯଃ। ଯଵନୀଵାରମୁଦ୍ଗେକ୍ଷୁ ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପ ଫଲାନି ଚ
ଖଡ୍ଗି, ମାଂସ, ଚାଉଳ, କଳା ରାଗି, ଯବ, ଯବନୀ, ଗହୁଁ, ଉଖୁ, ସ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ—
ଵଲ୍ଲଭାନି ପ୍ରଶସ୍ତାନି ପିତୄଣାମିହ ସର୍ଵଦା। ଦର୍ଭା ମାଷଷ୍ଷଷ୍ଟିକାନ୍ନଂ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ମଧୁସର୍ପିଷୀ
—ଏହିସବୁ ସଦା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍ତମ। ଦର୍ଭା, ବୁଟ, ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ଗାଈର ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵର୍ଜ୍ଯାନି ଯାନି ଚ। ମସୂର ଶଣ ନିଷ୍ପାଵା ରାଜମାଷାଃ କୁଲୁତ୍ଥକାଃ
ଏବେ ମୁଁ କହିବି କେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ: ମସୁର ଡାଲି, ଶଣ, ନିଷ୍ପାବ, ରାଜମା ଓ କୁଲଥି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପଦ୍ମ ବିଲ୍ଵାର୍କାଦୁତ୍ତୂର ପାରିଭଦ୍ରାଟରୂଷକାଃ। ନ ଦେଯାଃ ପିତୃକାର୍ଯେଷୁ ପଯଶ୍ଚାଜାଵିକଂ ତଥା
ପଦ୍ମ, ବେଲ, ଅର୍କ, ଧତୁରା, ପାରିଭଦ୍ର, ଅଟରୁଷକ ଏହିସବୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଛାଗ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ନ ଦେବା ଉଚିତ।
କୋଦ୍ରଵୋଦାରଵରଟକପିତ୍ଥଂ ମଧୁକାତସୀ। ଏତାନ୍ଯପି ନ ଦେଯାନି ପିତୄଭ୍ଯଃ ଶ୍ରିଯମିଚ୍ଛତା
କୋଦୋ, ଉଦାର, ବରଟକ, କପିଥ, ମଧୁକ ଓ ଆତସୀ ଏହିସବୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପିତୃନ୍ପ୍ରୀଣାତି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତେ ପୁନଃ ପ୍ରୀଣଯଂତି ତଂ। ଯଚ୍ଛଂତି ପିତରଃ ପୁଷ୍ଟିଂ ସ୍ଵାଂଗାରୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରଜାଫଲମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ସେଠିକୁ ପୁଷ୍ଟି, ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତି।
ଦେଵକାର୍ଯାଦପି ପୁନଃ ପିତୃକାର୍ଯଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଦେଵତାଭ୍ଯଃ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପୂର୍ଵମାପ୍ଯାଯନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରଥମେ କରାଯିବା ଉଚିତ।